Ngành lọc dầu Ấn Độ trước sức ép tái cơ cấu nguồn cung

Việc ngừng nhập khẩu dầu thô Nga đột ngột sẽ gây khó khăn cho các nhà máy lọc dầu Ấn Độ. (Ảnh: AFP)

Từ sau xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022, dầu thô Nga trở thành nguồn cung quan trọng của Ấn Độ nhờ mức giá chiết khấu. Tuy nhiên, chi phí vận chuyển tăng cao đã làm giảm lợi thế giá của nguồn dầu này. Theo ông Sumit Ritolia, quản lý cấp cao phụ trách mô hình hóa tại công ty phân tích hàng hóa Kpler, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ đang chuyển hướng nhiều hơn sang dầu Trung Đông nhờ tuyến vận chuyển ngắn hơn và chi phí nhập khẩu cạnh tranh.

Việc thay thế dầu Nga trên quy mô lớn không đơn thuần là vấn đề giá mua, mà còn liên quan đến chuỗi cung ứng. Các hợp đồng thu mua thường được ký trước 8-12 tuần, nên nếu nguồn cung Nga bị gián đoạn đột ngột, doanh nghiệp sẽ phải điều chỉnh lịch vận chuyển và hệ thống cung ứng. Tình trạng cạnh tranh nguồn dầu thay thế từ Trung Đông, châu Phi và các khu vực khác cũng có thể đẩy chi phí lên cao, ảnh hưởng đến toàn ngành lọc dầu Ấn Độ.

Dầu Venezuela: Nguồn cung giá rẻ nhưng khó tăng mạnh

Dầu thô nặng của Venezuela là lựa chọn hấp dẫn đối với các nhà máy lọc dầu có công nghệ phù hợp, nhưng khả năng gia tăng nguồn cung vẫn hạn chế. Theo ông Ritolia, sản lượng và xuất khẩu dầu Venezuela đã tăng từ tháng 1 nhờ khôi phục các hoạt động hiện có và cải thiện hạ tầng xuất khẩu, song đà tăng có dấu hiệu chững lại trong 2-3 tháng gần đây.

Nếu không có thêm các khoản đầu tư đáng kể vào khai thác và hạ tầng xuất khẩu, sản lượng và xuất khẩu của Venezuela có thể chỉ tăng thêm khoảng 100.000-200.000 thùng/ngày. Điều này hạn chế khả năng Ấn Độ gia tăng nhập khẩu, ngay cả khi quan hệ ngoại giao với Washington tạo điều kiện thuận lợi hơn cho giao dịch dầu mỏ.

Mỹ hiện cũng là khách hàng lớn mua dầu nặng Venezuela, chủ yếu phục vụ các nhà máy lọc dầu phức hợp tại vùng duyên hải vịnh Mỹ. Vì vậy, lượng dầu còn lại dành cho Ấn Độ sẽ phụ thuộc vào mức tăng sản lượng và nhu cầu của các khách hàng hiện hữu.

Reliance Industries là doanh nghiệp có lợi thế nhờ tổ hợp lọc dầu Jamnagar với công nghệ xử lý cặn dầu, cốc hóa và hydro hóa tiên tiến, cho phép chuyển đổi dầu nặng thành các sản phẩm có giá trị cao hơn như dầu diesel và xăng. Tuy nhiên, các nhà máy ít phức hợp hơn có thể không hưởng lợi nhiều do chi phí xử lý, nhu cầu hydro và lượng cặn dầu phát sinh.

Ông Ritolia ước tính Reliance hiện nhập khẩu khoảng 300.000-350.000 thùng dầu Venezuela/ngày, tương đương 20-25% lượng dầu thô đầu vào. Khi nguồn cung Venezuela có dấu hiệu chững lại, khả năng tăng mạnh lượng nhập khẩu của doanh nghiệp này sẽ phụ thuộc vào việc có thêm nguồn dầu hay không.

Công suất lọc dầu tăng nhưng cần thời gian để phát huy hiệu quả

Ấn Độ đang mở rộng công suất lọc dầu chủ yếu để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu và hóa dầu trong nước, đồng thời duy trì xuất khẩu các sản phẩm như dầu diesel và xăng khi điều kiện thị trường thuận lợi.

Các dự án mới, phần lớn có sự tham gia của doanh nghiệp nhà nước, ngày càng tích hợp thêm công nghệ khai thác hóa dầu. Những dự án như nhà máy lọc dầu HPCL Rajasthan và mở rộng nhà máy lọc dầu Bina phản ánh định hướng này.

Tuy nhiên, công suất thiết kế tăng không đồng nghĩa sản lượng thực tế sẽ tăng ngay lập tức. Quá trình vận hành thử, ổn định thiết bị và nâng công suất có thể kéo dài nhiều tháng. Hoạt động bảo dưỡng dự kiến tăng trong năm 2027 cũng có thể bù trừ một phần sản lượng bổ sung. Theo ông Ritolia, đóng góp đáng kể từ công suất mới nhiều khả năng chỉ xuất hiện vào nửa cuối năm 2027 và trong năm 2028.

Các nhà máy lọc dầu Ấn Độ hiện vận hành ở mức công suất cao, một số trường hợp vượt công suất thiết kế, giúp duy trì xuất khẩu sang châu Á, châu Phi, châu Âu và bờ Tây nước Mỹ. Khi biên lợi nhuận thuận lợi, xuất khẩu sản phẩm lọc dầu có thể mang lại ngoại tệ, bù đắp một phần chi phí nhập khẩu dầu thô và củng cố vai trò trung tâm lọc dầu toàn cầu của Ấn Độ.

Lợi thế của Reliance phụ thuộc vào nguồn dầu và biên lợi nhuận

Dầu Venezuela giá chiết khấu có thể giúp Reliance cải thiện biên lợi nhuận lọc dầu gộp (GRM). Tuy nhiên, việc khôi phục mức chênh lệch lợi nhuận vượt trội so với các nhà máy lọc dầu khác của Ấn Độ còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận nguồn dầu giá cạnh tranh và chu kỳ thị trường lọc dầu toàn cầu.

Biên lợi nhuận sản phẩm lọc dầu hiện ở mức cao đã hỗ trợ toàn ngành, kể cả các nhà máy ít phức hợp hơn, qua đó thu hẹp lợi thế tương đối của tổ hợp Jamnagar. Trong những năm trước, công nghệ tiên tiến giúp Reliance xử lý dầu thô khó chế biến với giá thấp và tối đa hóa giá trị sản phẩm đầu ra. Tuy nhiên, lợi thế này giảm dần khi các nhà máy khác nâng cấp công nghệ và tiếp cận nguồn nguyên liệu cạnh tranh hơn.

Theo ông Ritolia, dầu Venezuela có thể giúp Reliance cải thiện biên lợi nhuận, nhưng để khôi phục mức chênh lệch GRM như trước đây là vấn đề khác. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có thêm nguồn dầu với chi phí giao hàng hấp dẫn, đồng thời phụ thuộc vào diễn biến biên lợi nhuận sản phẩm lọc dầu trên thị trường thế giới.

Nhìn chung, triển vọng ngành lọc dầu Ấn Độ sẽ phụ thuộc vào khả năng bảo đảm nguồn cung ổn định, kiểm soát chi phí vận chuyển và tối ưu hóa quá trình chế biến nhiều loại dầu thô, thay vì chỉ dựa vào một nguồn dầu giá rẻ duy nhất.

Dầu mỏ Venezuela và bài toán năng lực lọc dầu của Mỹ

Thị trường diesel: Cam kết tăng nguồn cung trước phép thử thực tế

Tồn kho hóa dầu Trung Quốc cạn dần, nguy cơ lạm phát gia tăng

Cước vận chuyển đang định giá dầu toàn cầu như thế nào?