Dầu mỏ Venezuela và bài toán năng lực lọc dầu của Mỹ

(Ảnh minh họa)

Giám đốc điều hành Exxon Mobil, ông Darren Woods, đưa ra đánh giá thẳng thắn nhất khi cho rằng quốc gia Nam Mỹ này "không thể đầu tư được" trong khuôn khổ thương mại và luật dầu khí hiện hành. Trong khi đó, CEO của ConocoPhillips, ông Ryan Lance, cũng "dội gáo nước lạnh" khi nhắc lại rằng công ty của ông đã thiệt hại hàng tỷ USD khi rút khỏi Venezuela dưới thời chính quyền Tổng thống Hugo Chávez.

Sự lao dốc nghiêm trọng của ngành năng lượng Venezuela bắt đầu sau khi Chính phủ của ông Hugo Chávez quốc hữu hóa hạ tầng và tài sản dầu khí của ExxonMobil và ConocoPhillips vào năm 2007, sau khi hai tập đoàn này từ chối chấp nhận các điều khoản mới, theo đó công ty dầu khí quốc gia PDVSA phải nắm cổ phần chi phối trong các dự án. Quá trình quốc hữu hóa được khởi động từ đầu năm 2007 thông qua một sắc lệnh của tổng thống và Luật Dầu khí mới.

Tuy vậy, lời kêu gọi của ông Trump cũng ghi nhận một số kết quả tích cực. Cụ thể, ông Jeff Hildebrand của Hilcorp cho biết công ty sẵn sàng tham gia tái thiết hạ tầng năng lượng của Venezuela, trong khi Chevron khẳng định có thể nhanh chóng nâng sản lượng tại Venezuela lên mức 240.000 thùng/ngày, gần như 100% có hiệu lực ngay lập tức.

Trước đó, nhiều nguồn tin cho hay, Venezuela sẽ cần hàng chục tỷ USD đầu tư vào hạ tầng để đưa ngành dầu mỏ trở lại mức đỉnh của thập niên 1970, khi sản lượng đạt 3,5 triệu thùng/ngày. Hiện Venezuela chỉ khai thác khoảng 1 triệu thùng/ngày, trong đó Chevron chiếm khoảng một phần tư. Dầu thô Venezuela được các nhà máy lọc dầu Mỹ ưa chuộng vì mang lại lợi thế cạnh tranh cho các nhà máy có cấu hình phức tạp, cho phép xử lý dầu nặng thành các sản phẩm có giá trị cao. Dầu Merey từ vành đai Orinoco có độ API thấp hàng đầu thế giới và hàm lượng lưu huỳnh rất cao, đòi hỏi các đơn vị lọc hóa chuyên biệt để phá vỡ các phân tử nặng nhất và loại bỏ tạp chất.

Tuy nhiên, chưa đến một nửa số nhà máy lọc dầu tại Mỹ có thiết bị "cốc hóa", trong đó các nhà máy dọc Vịnh Mexico và Bờ Đông là những bên hưởng lợi lớn nhất nếu nguồn cung dầu Venezuela tăng lên. Những doanh nghiệp lọc dầu Mỹ có công suất cốc hóa lớn nhất gồm Valero, Exxon, Chevron, Marathon Petroleum, Phillips 66 và PBF Energy.

Cốc hóa và hydrocracking đều là các quá trình lọc dầu nhằm nâng cấp các phân đoạn dầu nặng thành các sản phẩm nhẹ, giá trị cao như xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không, nhưng sử dụng các phương pháp khác nhau. Cốc hóa là quá trình nhiệt, loại bỏ carbon, về cơ bản là nung dầu nặng để tạo ra than dầu mỏ rắn và các dòng sản phẩm nhẹ hơn. Trong khi đó, hydrocracking sử dụng hydro áp suất cao và chất xúc tác để bổ sung hydro về mặt hóa học, bẻ gãy các phân tử lớn thành phân tử nhỏ hơn, tạo ra nhiên liệu sạch hơn với ít phụ phẩm rắn. Các nhà máy lọc dầu có độ phức tạp cao có thể đạt tỷ lệ sản phẩm chưng cất khoảng 33%, so với mức 30% của các nhà máy có độ phức tạp trung bình. Việc thiếu hụt dầu nặng như dầu Venezuela đã buộc nhiều nhà máy lọc dầu Mỹ phải đầu tư thêm các phân xưởng chưng cất sơ cấp để xử lý các loại dầu nhẹ hơn, chẳng hạn dầu đá phiến của Mỹ.

Việc nguồn cung dầu Venezuela gia tăng nhiều khả năng sẽ làm suy giảm nhu cầu đối với dầu thô Canada, dầu Maya của Mexico và các loại dầu từ Trung Đông. Mỹ hiện vẫn mua khoảng 80% sản lượng dầu thô của Canada, bất chấp việc mở rộng tuyến đường ống TMX gần đây đã cải thiện khả năng tiếp cận thị trường châu Á. Điều này khiến giá dầu WCS (Western Canadian Select) tiếp tục gắn chặt với nhu cầu của các nhà máy lọc dầu Mỹ và sự cạnh tranh từ các loại dầu nặng thay thế. Ngược lại, dòng dầu Venezuela tăng lên có thể mang lại lợi ích cho các nhà máy lọc dầu ở khu vực Trung Tây và Bờ Tây nước Mỹ, bao gồm BP và HF Sinclair, nhờ mức chiết khấu WCS lớn hơn nếu nhu cầu tại khu vực Vịnh Mexico bị thay thế.

Dù vậy, "trái ngọt dễ hái" của Venezuela là khá hạn chế. Theo công ty tư vấn năng lượng Na Uy Rystad Energy, chỉ khoảng 300.000-350.000 thùng/ngày có thể được khôi phục nhanh chóng với chi phí tối thiểu, từ mức hiện tại khoảng 800.000 thùng/ngày đến 1 triệu thùng/ngày; để nâng sản lượng vượt mốc 1,4 triệu thùng/ngày sẽ cần các khoản đầu tư lớn và kéo dài.

Hãng Rystad ước tính Venezuela cần khoảng 53 tỷ USD trong 15 năm tới chỉ để duy trì sản lượng ở mức 1,1 triệu thùng/ngày, nhưng có thể cần tới 183 tỷ USD trong cùng giai đoạn để nâng sản lượng vượt 3 triệu thùng/ngày - tương đương tổng chi tiêu vốn cho toàn bộ hoạt động khai thác trên đất liền của Bắc Mỹ trong một năm.

Các nhà phân tích của công ty tình báo vệ tinh Kayrros mô tả hạ tầng năng lượng của Venezuela đang ở trong tình trạng "thảm họa" sau nhiều thập kỷ thiếu đầu tư, xuống cấp và bị tháo dỡ, tận dụng linh kiện.

Theo Kayrros, nhiều bể chứa dầu tại các cảng Bajo Grande và Puerto Miranda đã ngừng hoạt động do ăn mòn và thiếu bảo dưỡng. Đây không phải là vấn đề riêng lẻ, khi Kayrros ước tính khoảng một phần ba tổng công suất lưu trữ dầu của Venezuela hiện không còn hoạt động, phản ánh tình trạng bể chứa không sử dụng được, công suất vận hành nhà máy lọc dầu suy giảm và sản lượng dầu đi xuống. Trong khi đó, hai nhà máy lọc dầu liên thông lớn là Amuay và Cardón đang vận hành dưới 20% công suất, về thực chất đã trở thành các trung tâm lưu trữ dầu tạm thời.

Không có gì ngạc nhiên khi mạng lưới đường ống dẫn dầu của Venezuela cũng ở trong tình trạng xuống cấp tương tự. Một tài liệu rò rỉ của PDVSA năm 2021 cho thấy hệ thống đường ống dầu của nước này đã không được nâng cấp trong suốt 50 năm, và công ty dầu khí quốc gia ước tính cần tới 58 tỷ USD để đưa chúng trở lại trạng thái tốt nhất.

Các ước tính gần đây thậm chí đưa con số này vượt 100 tỷ USD. Mạng lưới đường ống dầu đang vận hành của Venezuela có tổng chiều dài 2.139 dặm (khoảng 3.442 km). Để so sánh, UAE - quốc gia khai thác khoảng 3,2 triệu thùng/ngày - sở hữu khoảng 9.000 km đường ống dẫn dầu.