Kinh tế nhà nước chuyển từ quy mô sang năng lực dẫn dắt tăng trưởng

Toàn cảnh hội thảo.

Ngày 10/9, tại Học viện Chính sách và Phát triển, Hội thảo khoa học “Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước theo Nghị quyết số 79-NQ/TW trong mục tiêu tăng trưởng hai con số ở Việt Nam, giai đoạn 2026-2030” được tổ chức, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp nhà nước.

Tại hội thảo, các ý kiến cho rằng trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao, kinh tế nhà nước cần chuyển mạnh từ tư duy “nắm giữ nguồn lực” sang phát huy năng lực dẫn dắt, kiến tạo và tạo động lực tăng trưởng mới.

Theo các chuyên gia, mục tiêu tăng trưởng hai con số không đơn thuần là bài toán về tốc độ. Việt Nam cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng suất lao động và chất lượng thể chế.

Trong quá trình đó, kinh tế nhà nước được xác định có vai trò dẫn dắt những ngành, lĩnh vực chiến lược, có độ rủi ro cao, thời gian hoàn vốn dài hoặc mang tính nền tảng mà khu vực tư nhân chưa đủ năng lực hoặc chưa sẵn sàng tham gia.

Kinh tế nhà nước cũng được kỳ vọng đóng vai trò kiến tạo hạ tầng, góp phần giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế, điều tiết thị trường khi có biến động và thực hiện những nhiệm vụ đặc thù về an ninh, quốc phòng, an sinh xã hội.

Từ góc nhìn này, tính “chủ đạo” của kinh tế nhà nước không nên chỉ được đánh giá bằng quy mô vốn hay tỷ trọng GDP, mà quan trọng hơn là khả năng dẫn dắt, kiến tạo động lực và mức độ lan tỏa đối với nền kinh tế.

Hiện khu vực kinh tế nhà nước đóng góp khoảng 20% GDP, đồng thời nắm giữ nguồn lực quan trọng về vốn, tài sản, đất đai và nhân lực; giữ vai trò then chốt trong nhiều lĩnh vực như năng lượng, tài chính - ngân hàng, viễn thông, hạ tầng giao thông và công nghiệp quốc phòng.

Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định vai trò của kinh tế nhà nước, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động, huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển.

Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ Quốc gia, cần tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn của khu vực kinh tế nhà nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước.

Một trong những yêu cầu quan trọng là tiếp tục hoàn thiện thể chế, phân định rõ chức năng sở hữu, quản lý nhà nước, nhiệm vụ chính trị và hoạt động kinh doanh; đồng thời xử lý tình trạng thất thoát, lãng phí, tiêu cực và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về nguồn lực kinh tế nhà nước.

Do đó, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp nhà nước cần tiếp tục phát triển trong những ngành then chốt như năng lượng, logistics, tài chính - ngân hàng, công nghệ, viễn thông, hạ tầng số và khoáng sản chiến lược.

Đây là những lĩnh vực có tính nền tảng và khả năng tạo tác động lan tỏa lớn tới các khu vực khác của nền kinh tế. Trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao, bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển hạ tầng số ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để duy trì động lực tăng trưởng.

Một yêu cầu khác được đặt ra là doanh nghiệp nhà nước cần trở thành lực lượng thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, thay vì chỉ tập trung vào hoạt động sản xuất, kinh doanh truyền thống.

TS. Nguyễn Văn Trúc, Trưởng phòng Ươm tạo công nghệ, Cục Khởi nghiệp - Doanh nghiệp công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng doanh nghiệp nhà nước không nên làm thay hay bao cấp, mà cần góp phần tạo thị trường công nghệ, giảm rủi ro ban đầu và mở đường cho khu vực tư nhân tham gia.

Theo đó, doanh nghiệp nhà nước có thể đóng vai trò “khách hàng đầu tiên”, tạo địa điểm thử nghiệm, hợp đồng ban đầu và uy tín để các công nghệ mới được kiểm chứng, hoàn thiện và nhân rộng.

Cách tiếp cận này cho thấy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn mới không nằm ở việc làm thay khu vực tư nhân, mà ở khả năng mở đường, chia sẻ rủi ro và tạo điều kiện để các nguồn lực xã hội cùng tham gia.

Thủ tướng: Kinh tế nhà nước phải phát huy vai trò dẫn dắt, kết nối

Nghị quyết 79 và yêu cầu nâng cao năng lực quản trị kinh tế nhà nước

[VIDEO] Tạo đột phá trong phát triển kinh tế nhà nước