Kết nối thị trường, nâng cao năng lực doanh nghiệp trong "sân chơi" carbon

Ngày 17/4/2026, VCCI chủ trì tổ chức diễn đàn “Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường carbon” tại Hà Nội. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, khi thị trường carbon đang dần trở thành một công cụ kinh tế quan trọng, không chỉ hỗ trợ giảm phát thải mà còn tái định hình năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Thị trường carbon: Từ “nghĩa vụ môi trường” đến “tài sản kinh tế”

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng nhấn mạnh, thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, trong đó chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để tham gia thị trường toàn cầu. Với Việt Nam, điều này càng trở nên cấp thiết khi các tiêu chuẩn môi trường ngày càng được siết chặt trong các chuỗi cung ứng quốc tế.

Ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch VCCI: Diễn đàn không chỉ dừng ở lý thuyết mà tập trung vào giải pháp thực tiễn, trước hết là tháo gỡ rào cản thông tin, giúp doanh nghiệp hiểu rõ “luật chơi” và tiếp cận các cơ chế thị trường carbon.

Theo ông Phòng, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều định hướng lớn nhằm tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi này, từ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đến phát triển kinh tế tư nhân và hội nhập quốc tế. Đây chính là “trục chính sách” giúp doanh nghiệp Việt Nam thích ứng với xu thế mới, trong đó thị trường carbon đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Không chỉ là công cụ thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải, thị trường carbon đang dần trở thành một không gian kinh tế mới. Mỗi tín chỉ carbon, theo ông Phòng, không đơn thuần là con số kỹ thuật, mà là kết quả của đổi mới công nghệ, của quản trị hiệu quả và hoàn toàn có thể trở thành một loại tài sản có giá trị.

Tham gia thị trường này, doanh nghiệp có thể đạt được nhiều lợi ích cùng lúc: tối ưu hóa chi phí thông qua tiết kiệm năng lượng, nâng cao uy tín trên thị trường quốc tế, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Tuy nhiên, để làm được điều đó, doanh nghiệp phải đáp ứng những yêu cầu rất cao về minh bạch, tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực triển khai.

Chính vì vậy, diễn đàn không dừng lại ở trao đổi lý thuyết mà tập trung vào các giải pháp cụ thể. Ba trọng tâm được nhấn mạnh gồm: tháo gỡ rào cản thông tin để doanh nghiệp hiểu rõ “luật chơi”; kết nối cung - cầu nhằm đưa doanh nghiệp trong nước tiếp cận thị trường quốc tế; và học hỏi kinh nghiệm thực tiễn để xây dựng, vận hành các dự án carbon một cách bài bản.

Hoàn thiện thể chế, tạo nền tảng cho thị trường vận hành

Ở góc độ chính sách, ông Đỗ Thanh Lâm, đại diện Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính cho biết, việc ban hành Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường này.

Theo đó, sàn giao dịch carbon được thiết kế vận hành theo nguyên tắc công khai, minh bạch, đảm bảo quyền lợi của các chủ thể tham gia. Hàng hóa giao dịch gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, được quản lý tập trung thông qua hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường vận hành.

Theo ông Đỗ Thanh Lâm, đại diện Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính, việc ban hành Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường này.

Đáng chú ý, mô hình tổ chức sàn được xây dựng trên nền tảng hạ tầng thị trường chứng khoán, trong đó Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội đảm nhiệm giao dịch, còn Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam thực hiện lưu ký và thanh toán. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp tận dụng hạ tầng sẵn có, đồng thời đảm bảo tính an toàn, minh bạch trong giao dịch.

Giai đoạn thí điểm thị trường dự kiến kéo dài đến hết năm 2028, với nhiều cơ chế hỗ trợ nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia. Trong thời gian này, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực, từ hiểu biết pháp lý, xây dựng chiến lược quản trị hạn ngạch đến lựa chọn đối tác trung gian và tiếp cận thông tin thị trường.

Theo ông Lâm, việc chuẩn bị sớm không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu tuân thủ mà còn tạo lợi thế cạnh tranh khi thị trường chính thức vận hành.

Nâng cao năng lực doanh nghiệp trong giai đoạn thí điểm

Ở góc độ quản lý chuyên ngành, ông Phạm Nam Hưng, đại diện Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Việt Nam đã có hơn 10 năm chuẩn bị cho việc hình thành thị trường carbon, đặc biệt kể từ khi tham gia COP26 và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0”.

Hiện nay, khung pháp lý cơ bản đã được thiết lập, với thị trường carbon vận hành dựa trên hai loại hàng hóa chính là hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Đây là công cụ quan trọng để định giá carbon và huy động nguồn lực tài chính cho chuyển đổi xanh.

Theo ông Phạm Nam Hưng, đại diện Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn thí điểm từ 2026-2028 được xem là bước “làm quen” quan trọng, giúp doanh nghiệp hiểu cơ chế vận hành, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách và hạ tầng.

Theo thiết kế, thị trường carbon Việt Nam gồm ba trụ cột: hệ thống hạn ngạch phát thải áp dụng cho các doanh nghiệp phát thải lớn; cơ chế phát triển tín chỉ carbon trong nước; và cơ chế trao đổi tín chỉ carbon quốc tế. Hiện đã có khoảng 110 doanh nghiệp trong các lĩnh vực như nhiệt điện, thép, xi măng được phân bổ hạn ngạch để chuẩn bị tham gia.

Giai đoạn thí điểm từ 2026-2028 được xem là bước “làm quen” quan trọng, giúp doanh nghiệp hiểu cơ chế vận hành, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách và hạ tầng. Tuy nhiên, theo ông Hưng, thách thức không nhỏ là làm sao đảm bảo chất lượng tín chỉ carbon, tránh tình trạng “tín chỉ kém chất lượng” như một số thị trường quốc tế từng gặp phải.

Về dài hạn, Việt Nam hướng tới xây dựng hệ thống tiêu chuẩn carbon trong nước, đồng thời từng bước kết nối với thị trường quốc tế. Điều này không chỉ giúp thu hút nguồn lực đầu tư mà còn giảm thiểu rủi ro từ các rào cản môi trường đang gia tăng trên toàn cầu.

Có thể thấy, thị trường carbon không chỉ là câu chuyện chính sách hay môi trường, mà đang trở thành một “cuộc chơi” mới đòi hỏi năng lực toàn diện của doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện thể chế đi cùng với nâng cao năng lực thực thi sẽ là yếu tố quyết định để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ tham gia, mà còn tận dụng được cơ hội từ thị trường đầy tiềm năng này.

“Báo động đỏ” cho Trái đất

Quy định chi tiết về sàn giao dịch carbon trong nước

Năng lượng sinh học trong chuyển dịch carbon thấp

Từ xe điện đến điện mặt trời: Bạc trở thành kim loại chiến lược