Kế hoạch 15 điểm của ông Trump: Thỏa thuận hòa bình hay tối hậu thư với Iran?

Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Những tín hiệu ban đầu về giải pháp ngoại giao xuất hiện bất chấp các diễn biến bạo lực mới, khi một tên lửa của Iran gây thương vong tại Israel. Đáp lại, Israel tiếp tục tấn công trên nhiều mặt trận và tuyên bố sẽ kiểm soát một dải lãnh thổ ở miền nam Liban.

Ông Trump - người những ngày gần đây liên tục thay đổi phát ngôn, từ đe dọa tấn công quy mô lớn vào Iran đến tuyên bố cuộc chiến gần như đã kết thúc - cho biết Mỹ "đang đàm phán ngay lúc này" với Iran, dù phía Tehran chưa xác nhận có các cuộc đàm phán chính thức.

"Họ đã làm một điều ngày hôm qua thực sự đáng kinh ngạc. Họ tặng chúng tôi một món quà, và món quà đó đến hôm nay. Đó là một món quà rất lớn, trị giá rất nhiều tiền", ông Trump nói với các phóng viên tại Phòng Bầu dục.

"Điều đó cho tôi thấy một điều - chúng ta đang làm việc với đúng người".

Ông không giải thích thêm nhưng cho biết điều này liên quan đến eo biển Hormuz, nơi Iran gần như phong tỏa để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt.

Ngay sau đó, Iran - trong một thông điệp gửi qua Tổ chức Hàng hải Quốc tế - đã đảm bảo an toàn cho các "tàu không thù địch" đi qua eo biển, tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu.

Trước đó vài ngày, Iran cũng cho biết không nhắm mục tiêu vào các quốc gia thân thiện, dù nhiều tàu vẫn tránh khu vực này do các công ty bảo hiểm từ chối chịu rủi ro.

Kế hoạch 15 điểm

Ông Trump trước đó đã đe dọa "xóa sổ" các nhà máy điện của Iran - điều mà một số ý kiến cho rằng có thể cấu thành tội ác chiến tranh - nếu nước này không mở lại eo biển trước hạn chót tối thứ Hai (giờ Washington). Tuy nhiên, trước khi thị trường Mỹ mở cửa hôm thứ Hai, ông bất ngờ gia hạn thêm 5 ngày, viện dẫn tiến triển ngoại giao.

Thủ tướng Pakistan đã đề nghị đứng ra tổ chức đàm phán Mỹ-Iran, mà theo ông Trump có sự tham gia của các quan chức cấp cao, bao gồm Phó Tổng thống JD Vance.

Ông Trump cho biết đã gửi một kế hoạch và nhấn mạnh rằng "mọi thứ bắt đầu từ việc Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân".

Theo New York Times, dẫn lời các quan chức giấu tên, Mỹ đã chuyển một kế hoạch gồm 15 điểm tới Iran thông qua Pakistan.

Kênh Channel 12 của Israel cho biết ông Trump đề xuất một lệnh ngừng bắn kéo dài một tháng, trong đó hai bên sẽ thảo luận một đề xuất bao gồm việc Iran bàn giao uranium đã làm giàu và cấm tiếp tục làm giàu trong tương lai.

Đổi lại, Iran sẽ đảm bảo an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz.

Theo báo cáo này, Iran cũng sẽ được dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt đã tồn tại trong nhiều năm.

Ngoài ra, Iran sẽ nhận được hỗ trợ phát triển năng lượng hạt nhân dân sự tại Bushehr - một cơ sở quan trọng có từ trước Cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Iran từng đồng ý vào năm 2015 áp đặt các hạn chế rộng rãi đối với chương trình hạt nhân của mình, trong một thỏa thuận mà ông Trump đã rút khỏi trong nhiệm kỳ đầu, đồng thời cùng Israel gia tăng sức ép lên chính quyền Iran.

Đề xuất mới được cho là vẫn giữ nguyên hệ thống chính trị của Iran, bất chấp trước đó ông Trump và đặc biệt là Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từng kêu gọi thay đổi chế độ.

Điều quân bất chấp ngoại giao

Dù ông Trump bày tỏ hy vọng vào giải pháp ngoại giao, Wall Street Journal đưa tin Mỹ đang lên kế hoạch điều 3.000 binh sĩ từ Sư đoàn Dù 82 tinh nhuệ tới Trung Đông.

Các đặc phái viên của ông Trump đã đàm phán một thỏa thuận hạt nhân với Iran chỉ hai ngày trước khi Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công quy mô lớn hôm 28/2, khiến Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng ngay trong ngày đầu tiên.

Israel cho biết đã tiến hành "làn sóng không kích lớn" trên nhiều khu vực của Iran. Người phát ngôn quân đội Israel, Effie Defrin, khẳng định kế hoạch chiến tranh của nước này "không thay đổi" bất chấp phát biểu của ông Trump, và sẽ tiếp tục "gia tăng thiệt hại và loại bỏ các mối đe dọa hiện hữu".

Israel cũng tăng cường chiến dịch chống lại lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn tại Liban, tuyên bố sẽ kiểm soát khu vực phía nam Liban đến sông Litani, cách biên giới khoảng 30 km.

Israel - nước từng chiếm đóng miền nam Liban gần 20 năm cho đến năm 2000 - đã tiến hành thêm nhiều cuộc không kích trên khắp quốc gia này. Tối thứ Ba, quân đội Israel cảnh báo người dân tại vùng ngoại ô phía nam Beirut - thành trì của Hezbollah - sơ tán do nguy cơ bị tấn công sắp xảy ra.

Chiến dịch của Israel đã khiến ít nhất 1.072 người thiệt mạng tại Liban và hơn 1 triệu người phải di dời, theo số liệu từ chính quyền.

Liban bị cuốn vào cuộc chiến khi Hezbollah bắt đầu phóng rocket vào Israel từ ngày 2/3 nhằm trả đũa cho cái chết của ông Khamenei.

Chính phủ Liban ngày càng cứng rắn hơn khi yêu cầu đại sứ Iran rời khỏi nước này trước Chủ nhật, cáo buộc Tehran can thiệp và chỉ đạo hoạt động của Hezbollah.

Bahrain, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Ả Rập Xê-út cho biết đã đánh chặn các cuộc tấn công mới bằng UAV và tên lửa khi Iran tiếp tục các đòn trả đũa nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh liên minh với Mỹ.

Giá dầu, sau khi giảm mạnh trong bối cảnh ông Trump đề cập đến đàm phán, đã tăng trở lại trong phiên giao dịch ngày 24/3, với giá Brent vượt mốc 100 USD/thùng.