Iran sử dụng đảo Qeshm để kiểm soát eo biển Hormuz như thế nào?

Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào đảo Qeshm của Iran ngày 2/11. (Ảnh minh họa)

Tại sao Mỹ chọn Qeshm?

Ngày 2/11, quân đội Mỹ tiến hành các cuộc không kích mà giới chức mô tả là mang tính “phòng thủ” nhằm vào đảo Qeshm. Theo một quan chức Mỹ, mục tiêu của chiến dịch là đối phó với các lực lượng Iran sử dụng tên lửa đất đối không để tấn công tài sản quân sự Mỹ.

Theo The Wall Street Journal, quân đội Mỹ cũng đã thực hiện các cuộc tấn công quy mô nhỏ nhằm vào mục tiêu Iran trong nhiều tuần trước đó, nhưng không công khai thông tin.

Đáng chú ý, các cuộc không kích diễn ra chỉ vài giờ sau khi ông Trump tuyên bố Iran rất muốn đạt được thỏa thuận với Mỹ và khả năng hai bên đi đến thống nhất là khá cao.

Ông Trump khẳng định Mỹ đã chiến thắng trong cuộc đối đầu với Iran, đồng thời tuyên bố năng lực hạt nhân tiềm tàng của Tehran đã bị phá hủy. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo Washington có thể tấn công núi Pickaxe, địa điểm liên quan đến chương trình hạt nhân Iran, bất cứ lúc nào.

Vì sao đảo Qeshm có vị trí chiến lược đặc biệt?

Qeshm nằm trong tỉnh Hormozgan, miền Nam Iran, thuộc eo biển Hormuz và gần thành phố cảng Bandar Abbas. Hòn đảo cách Bandar Abbas khoảng 22 km, có diện tích khoảng 1.200 km², dài 135 km và là đảo lớn nhất vịnh Ba Tư.

Vị trí của Qeshm mang lại cho Iran lợi thế địa lý quan trọng trong việc kiểm soát một trong những tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới.

Hòn đảo nằm sát bờ biển phía Nam Iran, án ngữ cửa ngõ phía Bắc eo biển Hormuz. Đặc biệt, hành lang hàng hải giữa Qeshm và đảo Larak lân cận có vai trò quan trọng đối với hoạt động lưu thông tàu thuyền.

Trong bối cảnh vận tải thương mại qua eo biển Hormuz bị hạn chế, Iran đã tận dụng vị trí này để kiểm soát hoạt động qua lại của tàu thuyền.

“Thành phố tên lửa” ngầm và hệ thống quân sự của Iran

Bên dưới đảo Qeshm là mạng lưới cơ sở quân sự ngầm rộng lớn, thường được gọi là các “thành phố tên lửa” của Iran. Những cơ sở này được thiết kế để bảo vệ tên lửa, bệ phóng và trang thiết bị quân sự trước các cuộc không kích. Số lượng tên lửa và vũ khí được cất giữ tại đây vẫn được giữ bí mật.

Theo chuyên gia quân sự Hassan Jouni, Qeshm sở hữu năng lực tấn công đáng kể, bao gồm hệ thống tên lửa ngầm, tàu cao tốc tấn công được che giấu và các tổ hợp phòng thủ bờ biển.

Nhờ vị trí địa lý và hệ thống quân sự này, Qeshm thường được ví như một “tàu sân bay không thể bị đánh chìm” của Iran. Hòn đảo cho phép Tehran duy trì năng lực quân sự sát eo biển Hormuz mà không phụ thuộc hoàn toàn vào các căn cứ quân sự trên mặt đất.

Sự kết hợp giữa tên lửa ngầm, lực lượng hải quân và hệ thống phòng thủ bờ biển khiến Qeshm trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược quân sự của Iran tại vịnh Ba Tư.

Iran sử dụng Qeshm để kiểm soát eo biển Hormuz

Mạng lưới tên lửa và cơ sở quân sự trên đảo Qeshm được cho là có khả năng đe dọa tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, thậm chí giúp Iran phong tỏa tuyến hàng hải này khi cần thiết.

Từ tháng 3/2026, Iran đã thiết lập một hành lang hàng hải được kiểm soát trong vùng biển lãnh thổ gần hai đảo Qeshm và Larak.

Theo công ty tình báo hàng hải Lloyd’s List, cơ chế này hoạt động gần giống một “trạm thu phí”, khi tàu thuyền phải được Iran chấp thuận trước khi đi qua.

Quy trình cấp phép yêu cầu tàu cung cấp thông tin về chủ sở hữu, hàng hóa, điểm đến và thủy thủ đoàn. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) kiểm tra thông tin, đồng thời tiến hành kiểm tra trực tiếp một số tàu.

Theo các báo cáo, ít nhất hai tàu đã trả tiền để được đi qua hành lang này. Một khoản thanh toán được ước tính khoảng 2 triệu USD. Reuters cũng đưa tin một số tàu đã trả phí vượt 150.000 USD để được cấp phép.

Tuy nhiên, chưa có bằng chứng cho thấy tất cả tàu sử dụng tuyến đường này đều phải trả phí quá cảnh. Cơ chế kiểm soát hàng hải của Iran đã khiến Washington phản ứng. Tháng 7/2026, Bộ Tài chính Mỹ áp đặt trừng phạt đối với hai công ty Iran liên quan đến cáo buộc triển khai chương trình bảo hiểm hàng hải bắt buộc đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Tóm lại, đảo Qeshm không chỉ là căn cứ quân sự quan trọng với hệ thống tên lửa ngầm và lực lượng phòng thủ bờ biển, mà còn là vị trí chiến lược giúp Iran gây sức ép lên hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Đây là lý do hòn đảo trở thành mục tiêu đáng chú ý trong các chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran.

Mỹ tập kích đảo chiến lược Qeshm của Iran, xung đột "nóng" trở lại

Iran "dọa" đáp trả mạnh mẽ sau khi Mỹ tấn công đảo Qeshm