"Hồi hộp mỗi lần chụp ảnh Đại tướng!"

Cái “duyên” với Đại tướng

Năm 1973, Trần Hồng đầu quân về Báo Quân đội Nhân dân sau 4 năm được đào tạo tại Trường Tuyên huấn Trung ương (nay là Học viện Báo chí và Tuyên truyền). Có lẽ cái “duyên” với Đại tướng đến với cậu phóng viên trẻ bởi ngay trong sự kiện tác nghiệp đầu tiên, Trần Hồng đã được gặp trực tiếp và chụp Đại tướng, Tổng tư lệnh. Tuy vậy, lần đầu tiên đó không để lại nhiều ấn tượng, bởi lẽ “thời điểm đó là công việc, là nhiệm vụ của cấp dưới trước chỉ huy, trước đơn vị!”. Người chụp chỉ là cậu phóng viên tập sự, trong khi nhân vật trong tác phẩm ảnh báo chí đã là một vị Đại tướng lừng danh thế giới.

Phải sau rất nhiều biến cố của đất nước, sau những chuyến biền biệt xa gia đình đi Tây Nam, biên giới, cái “duyên” Trần Hồng với Đại tướng Võ Nguyên Giáp mới có cơ hội tô đậm nét. Sau cuộc triển lãm đầu tay về ảnh chân dung tại Tràng Tiền (Hà Nội) năm 1992, Đại tướng tới động viên và góp ý vào một số bức ảnh của tác giả. Sau khi xem hết, Đại tướng gọi Trần Hồng vào phòng khách khu vực triển lãm và hỏi: “Chú Hồng thích tấm nào nhất?”. Không mảy may suy nghĩ, Trần Hồng đáp: “Thưa Đại tướng! Tất cả những tấm ảnh này tôi đều thích, đó là tâm huyết của chính tôi”. Đại tướng không nói gì thêm, chỉ gật đầu và siết chặt khi Trần Hồng đưa tay ra xin phép bắt tay.

Là một quân nhân, Trần Hồng cũng như hàng triệu người lính khác đã có sẵn trong mình lòng tôn kính sâu sắc với vị Đại tướng - Tổng tư lệnh. Lại là một phóng viên ảnh của Báo Quân đội, ông càng có điều kiện, bỏ công sức suy tư, đón đợi, nắm bắt để thu bằng được vào ống kính của mình chân dung vị tướng trong khoảnh khắc bình dị, đời thường.

Rồi cơ duyên đã đến, đó là vào tháng 10/1994, khi trình bày với Đại tá Nguyễn Văn Huyên (thư ký riêng của Đại tướng) tại 30 Hoàng Diệu thì Đại tướng đi qua. Sau khi biết nguyện vọng được chụp ảnh mình, Đại tướng đã gật đầu và nói: “Riêng Trần Hồng, cứ để cậu ấy vào gặp tớ bất kỳ lúc nào”. Đó là một ngày vô cùng đặc biệt đã mở ra cánh cửa mới trong cuộc đời nghệ sĩ.

Nhà báo Trần Hồng tâm sự: “Tôi như người gặp may! Say sưa theo đuổi và gắn bó cả sự nghiệp của mình với thể loại ảnh chân dung đã giúp tôi nhiều điều bổ ích. Khi zoom ống kính, bỗng nhiên nhìn thấy Đại tướng ở góc độ nào cũng vĩ đại: từ văn hóa, quân sự, ngoại giao, khoa học… đặc biệt là tính nhân văn cao cả. Thực lòng, lúc nào cầm máy chụp Đại tướng, mình cũng đều thấy hồi hộp. Để được tiếp cận và được Đại tướng cho phép thì không phải ai cũng có được may mắn đó. Vì thời gian của Đại tướng không có nhiều, công việc của Đại tướng lại quá lớn!”.

Đại tướng thăm lại hầm của tướng De Castries

Những năm cuối đời, Đại tướng xuống sắc rõ dù đầu óc hoàn toàn minh mẫn, tỉnh táo. Bởi vậy, Đại tá Trần Hồng cũng ít chụp hơn. “Nếu đó không phải là những buổi tiếp các vị khách đặc biệt hoặc sự kiện lớn thì gần như tôi không chụp nữa. Những lần chứng kiến Đại tướng trầm ngâm ngồi nhìn lại mình những năm trẻ trung, sôi nổi, tôi hiểu con người vĩ đại kia cũng không thể tránh khỏi quy luật tạo hóa. Bản thân tôi cũng muốn Đại tướng luôn rạng ngời khi lên hình, ít nhất trong ảnh của Trần Hồng”.

Bức ảnh cuộc đời

Trong cuộc sống và sự nghiệp, Trần Hồng luôn coi những cuốn phim và tấm ảnh chụp chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp là gia tài vô giá, không gì sánh được. Không nói ra, nhưng khắc họa chân dung vị tướng lỗi lạc của thời đại Hồ Chí Minh như Đại tướng Võ Nguyên Giáp là thách thức đối với tất cả những người từng cầm máy.

“Với những bức ảnh chân thực và xúc động về cuộc đời của Đại tướng, mình ưng ý nhất bức ảnh Đại tướng đứng bên tượng Bác Hồ. Đây là bức ảnh đã lột tả được nội tâm, thần thái của Đại tướng rất sâu sắc”, Trần Hồng nói.

Đại tá Trần Hồng tiết lộ, bản thân Đại tướng cũng rất ưng bức ảnh này.

Đại tướng bên chiếc giếng thân thương thời ấu thơ.

"Quyết đoán, nghiêm nghị trong công việc nhưng giữa nhịp sống đời thường, không ít lần mình chứng kiến Đại tướng rơi lệ. Một lần, kết thúc buổi làm việc, Đại tướng không về ngay mà một mình lưu lại văn phòng. Tò mò, tôi quay lại và thấy Đại tướng lặng đi trước bức tượng Bác Hồ đặt trong phòng làm việc, nét mặt đầy tâm trạng.

Tôi đứng ở một góc khuất và bấm máy. Thế nhưng, chụp được khoảng bốn năm kiểu thì không dám chụp nữa vì thấy khuôn mặt Đại tướng đã đẫm lệ. Dường như lúc ấy, Đại tướng và bức tượng Bác là hai con người đang trò chuyện, giao cảm với nhau. Ánh mắt, thần thái của ông như đang giãi bày, tâm sự điều gì đó với người thầy của mình khi âm dương cách biệt”. Chính khoảnh khắc đó đã được nhiếp ảnh gia Trần Hồng ghi lại và ông đặt tên cho bức ảnh là “Đại tướng nhớ Bác”. Đây cũng là bức ảnh ông tâm đắc nhất trong gia tài hơn 2.000 tấm ảnh chụp Đại tướng của mình.

Bức ảnh "Đại tướng nhớ Bác"

Năm 2006, theo nguyện vọng của Đại tướng, các con trai, dâu rể chuyển tất cả 95 bức ảnh vừa triển lãm ở Đồng Hới về nhà riêng cho Đại tướng xem. Đại tướng mải mê xem quên cả giờ ăn tối. Bà Đặng Bích Hà, phu nhân Đại tướng giục mấy lần Đại tướng vẫn chưa rời tay khỏi tập ảnh. Dừng lại thật lâu ở tấm ảnh “Nhớ Bác”, Đại tướng bảo: “Tớ rất thích bức ảnh đứng bên tượng Bác Hồ”. Đó quả là niềm hạnh phúc không dễ gì có được trong cuộc đời làm báo, chụp ảnh.

Trong số hàng nghìn bức ảnh chụp Đại tướng, Đại tá Trần Hồng rất tâm đắc những bức chụp đời thường. Để có được những bức hình này, Trần Hồng cho biết, ông phải thuyết phục Đại tướng rất nhiều. “Những lúc chụp, Đại tướng không bao giờ rời bộ quân phục. Còn khi mặc thường phục, Đại tướng không đồng ý cho chụp. Dường như nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giao trọng trách Đại tướng - Tổng tư lệnh nên ông luôn dặn mình phải hoàn thành nhiệm vụ, kể cả đến những giây phút đời thường”, nhà báo Trần Hồng cho biết.

Đại tướng với đồng bào các dân tộc Tây Bắc

Ảnh Đại tướng là phải chân thực

Liên tục 15 năm kể từ khi được phép chụp ảnh thường xuyên Đại tướng, Trần Hồng rất nhiều lần tháp tùng Đại tướng đi công tác. Tuy nhiên lần trở về quê hương Đại tướng ở Quảng Bình năm 2005 vẫn để lại trong ông nhiều cảm xúc nhất.

5h30 sáng, tàu tới ga Đồng Hới. Khi bước ra khỏi cửa ga, đã có hàng ngàn người đứng chờ, kín một khoảng không gian rộng lớn. Người dân Quảng Bình chờ đón ông như đón người thân của mình vậy. Trần Hồng đã chụp hàng trăm bức ảnh chỉ trong 15 phút đồng hồ Đại tướng xuống tàu, vẫy chào người dân trước khi rời ga Đồng Hới về quê hương Lệ Thủy.

Đại tướng trong rừng Mường Phăng

“Những bức ảnh của tôi chụp hoàn toàn chân thực, không qua bất kỳ một khâu xử lý kỹ thuật nào, nhằm khắc họa phẩm chất thanh cao, sự giản dị của một vị tướng trong cuộc sống đời thường - một người luôn đau đáu vì nước, vì dân; một thiên tài, nhưng rất mực giản dị và gần gũi với tất cả chúng ta”, ông cho biết.

Theo ông, một tác phẩm tốt phải hướng tới giá trị chân-thiện-mỹ. Ông luôn tôn trọng sự thật một cách tuyệt đối. Đã là ảnh thì phải là sự thật, sự thật và sự thật. Mình có thể cắt cúp cái này, cái kia đó là quyền của mỗi người chụp để lột tả được nhân vật. Đối với thể loại ảnh chân dung - đặc biệt là đối với ảnh chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp thì càng không được tùy tiện thêm bớt, những nếp nhăn, vết sẹo càng phải được trân trọng.

Đại tá Trần Hồng tâm sự: “Tôi rất thích một cái bớt ở ngón tay Đại tướng, mỗi khi lộ ra thì bao giờ ông cũng bấm máy rất nhiều (hàng chục kiểu). Đối với tôi, mỗi khi Đại tướng xuất hiện trước ống kính là một thách thức quá lớn. Vì Đại tướng là một vĩ nhân, một thiên tài được thế giới công nhận. Và tôi đã chụp theo cách của riêng mình bằng tình yêu, sự kính trọng mãnh liệt đối với Đại tướng”. 

Đại tướng thăm Viện 108

Đại tướng là một con người trăn trở luôn lấy lời khuyên của Cụ Hồ để làm mục tiêu phấn đấu cho mình. Dù Đại tướng ở bất kỳ cương vị nào, phong thái của người đều hòa nhập với nhân dân. Đó chính là một biểu hiện của một nhà quân sự tài ba, văn hóa và nhân cách lớn. Đẹp cả tấm lòng, dung nhan và diện mạo. Trần Hồng luôn tâm niệm: Người ta mong muốn một lần được gặp Đại tướng đã khó mà ông có bao cơ hội để tiếp cận như vậy thì phải có trách nhiệm để trau dồi bản lĩnh, trau dồi nghề nghiệp.

Tùng Kiên

(Ảnh trong bộ sưu tập "101 khoảnh khắc về vị tướng huyền thoại Võ Nguyên Giáp" của tác giả Trần Hồng)