Giếng… mắt rồng

Quà tặng vô giá

Từ trung tâm TP Sơn La, hỏi thăm đường đến bản Mòng, nơi có giếng nước nóng cách xa độ chừng 4 cây số. Người dân gọi giếng nước nóng lạnh này bằng cái tên là “giếng mắt rồng”. Họ còn khoe rằng, giếng này là “đặc biệt” nhất ở đây, ai đến một lần rồi nhớ mãi. Cả bản không ai biết giếng này có từ bao giờ.

Chúng tôi đem thắc mắc tìm đến nhà ông Lò Văn Đôi - Chủ tịch UBND xã Hua La. Ông Đôi là người có uy tín và cũng là một trong những người am hiểu lịch sử cặn kẽ nhất tại địa phương. Ông Đôi dẫn chúng tôi vào bản Mòng để mục sở thị giếng nước có một không hai này. Vị cán bộ này kể rằng, bản Mòng xưa kia là vùng đất rất linh thiêng và có nhiều câu chuyện ly kỳ xung quanh “giếng mắt rồng”.

Lớn lên, ông Đôi được ông nội kể về câu chuyện cái giếng nước nóng ngay gần nhà mình. Xưa kia, vùng đất này vốn âm u. Một hôm, có một dân bản đi vào rừng, khi đi qua giếng nước thấy ở  giếng có luồng “khói” bốc lên ngùn ngụt nên sờ tay xuống nước. Lạ thay, nguồn nước ở giếng là nước nóng, khác hẳn với nguồn nước ở nhiều nơi trong bản. Lạ nữa, sờ tay sang cột nước đang phun lên bên cạnh lại là nguồn nước lạnh.

Một điểm "khai thác" nước khoáng ở Hua La

Quá sợ hãi, người dân nọ mang câu chuyện ấy về kể cho dân bản nghe, cũng từ đó không ai dám bén mảng tới cái giếng nóng lạnh này nữa. Các bậc cao niên trong làng cho hay, thông tin về bản Mòng có giếng lạ phun ra nguồn nước nóng lạnh đến tai một số thầy phù thủy, địa lý gần xa. Họ đã tìm đến để trấn yểm long mạch nhưng bất thành bởi như lời nhiều người giải thích rằng, bản Mòng là phần đầu của con rồng. Nguồn nước ở “giếng mắt rồng” này chưa bao giờ cạn.

Dân trong bản bảo, một mó nước có hai nguồn nước khác nhau. Đó chính là hai con mắt của con rồng phun ra. Một bên là giếng nóng và một bên là giếng lạnh. Một điều hết sức kỳ lạ ở đây là hai cái giếng này hoàn toàn khác nhau mặc dù nằm cạnh nhau. Khi nhiệt độ ở giếng nước nóng tăng lên bao nhiêu thì nhiệt độ ở giếng lạnh lại giảm đi chừng ấy.

Ông Đôi cho biết thêm, từ trước đến nay bản Mòng đã đón rất nhiều đoàn chuyên gia, nghiên cứu khoa học về đây để khảo sát và đo nhiệt độ nước nhưng đến nay địa phương vẫn chưa nhận được một báo cáo cụ thể nào về chất lượng, công dụng nguồn nước. Đoán chắc nguồn nước ở giếng này rất quý nên ông Đôi đã tuyên truyền mọi người biết gìn giữ vào bảo quản tốt. Những mùa thiếu nước, dân bản Mòng lại cậy nhờ đến giếng nước nóng, nước lạnh để có nước về phục vụ cho sinh hoạt hằng ngày.

Mùa đông, nước giếng ấm như nước đã được đun nóng, dân bản thường ra giếng lấy nước về tắm. Trẻ con cũng được tắm nước nóng lấy từ giếng. Điều đặc biệt khi tắm nước ở giếng nóng, lạnh này sẽ hết các bệnh ngoài da, người già ngâm người, chân, tay sẽ chữa được bệnh đau nhức, xương khớp. 

Giàu lên nhờ giếng quý

Đường vào bản Mòng rải nhựa phẳng lì, dù là đường dốc nhưng dễ đi. Gọi là bản Mòng nhưng chẳng khác gì những khu phố sầm uất ở TP Sơn La. Nhà cao tầng còn nguyên màu sơn mọc san sát nhau. Cuộc sống bản Mòng đổi sắc thay da những năm gần đây. Nhiều hộ dân sống “nhờ” và “hái” ra tiền chính từ giếng nước nóng, lạnh được thiên nhiên ban tặng.

Ông Lò Văn Đôi nói như khoe với chúng tôi: “Cánh nhà báo dưới xuôi mới lên đây lần đầu chắc không biết đâu, người bản Mòng chúng tôi làm du lịch tốt mà hiệu quả lắm. Không tin các anh cứ nhìn nhà cửa, quán xá ở đây thì biết”. Nói rồi ông Đôi chỉ tay về dãy “phố” nơi có rất nhiều nhà treo những tấm biển “Tắm nóng lạnh”, “Cơm phở, thịt trâu khô”… Vốn ở thành phố đã quen nên khi nhìn thấy hay nhắc đến những cụm từ như nhà nghỉ, tắm nóng lạnh là mình mẩy cứ giật đùng đùng. Thấy chúng tôi có vẻ nghi ngại, ông Đôi trấn an: “Dịch vụ tắm nóng lạnh, thư giãn ở đây không xấu như nhà báo từng nghe đâu, lành mạnh lắm, yên tâm đi”.

Một góc bản Mòng đổi thay nhờ giếng nước khoáng

Bản Mòng đa phần là người dân tộc Thái đen. Kinh tế người dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp như trồng lúa, chè, trồng ngô và trồng cây lấy gỗ. Chưa phải tìm hiểu kỹ, chỉ cần nhìn qua cũng có thể khẳng định được kinh tế nhiều hộ gia đình tại bản Mòng, có đến gần 20 hộ doanh dịch vụ tắm nước nóng, lạnh với tổng số hơn 200 phòng. Những hộ kinh doanh các dịch vụ này có kinh tế khá giả, xây được nhà cao tầng, mua sắm được nhiều vật dụng gia đình đắt tiền như tivi, tủ lạnh, xe máy.

Lần theo từng đường ống dẫn nước bằng nhựa lộ trên mặt đất, chúng tôi có dịp mục sở thị giếng nóng, lạnh. Từ xa đã nghe thấy tiếng máy bơm quay rò rò, rên rỉ. Chi chít những ống nhựa tập trung thọc sâu, cắm vào trong duy nhất một ống kim loại để hút nước. Được biết, do nhu cầu khách du lịch lớn nên mới đây các nhà nghiên cứu đã cho khoan sâu và đóng một chiếc ống kim loại tại chiếc giếng này. 

Dừng chân tại nhà bà Triệu Thị Xắm, một hộ kinh doanh dịch vụ tắm nước nóng ở bản Mòng khi bà đang giục mấy người làm thuê nhanh tay nấu cơm cho khách. Bà Xắm nói giọng Kinh lơ lớ khi nghe chúng tôi hỏi thăm: “Nhà mình làm cái dịch vụ tắm nóng, lạnh này cũng được hơn chục năm nay rồi. Nhà có 20 phòng, có khi khách dưới xuôi lên đông quá không đủ chỗ ấy chứ. Mùa hè, khách đến đây đông lắm, mỗi giờ tắm mình chỉ thu 20 nghìn đồng một khách thôi”. Để thu hút khách đến tắm, hộ nhà bà Xắm còn kết hợp với việc tắm thuốc lá dân tộc. Như lời bà Xắm nói, nhẩm tính sơ sơ mỗi ngày bà cũng phải thu được cả triệu đồng từ tiền dịch vụ tắm nóng, lạnh.

Anh Triệu Văn Chiên, chủ hộ kinh doanh cho biết, khách du lịch đông nhất là từ tháng 3 đến tháng 7. Nhiệt độ nước nóng, lạnh ở đây làm khách rất thích thú, dễ chịu. Chất khoáng có trong nước khiến cho du khách cảm thấy sảng khoái mỗi khi ngâm mình trong đó hàng giờ đồng hồ mà không thấy mệt mỏi. Nhà anh Chiên có 25 phòng tắm, 10 phòng nghỉ qua đêm cho khách và dịch vụ ăn uống.

“Tại sao không xây thêm phòng tắm?” - chúng tôi hỏi. Anh Chiên cười khì: “Không được đâu, mỗi nhà chỉ được xây bằng đấy thôi, cán bộ bảo xây nhiều, hút nhiều nước là giếng cạn thì lấy gì mà kinh doanh. Mình nghe lời cán bộ thì cái bụng mình mới ấm được chứ”. Có lẽ, suy nghĩ của anh Chiên cũng như bao bà con dân bản Mòng. Giếng nước làm thay đổi cuộc sống của họ thì họ biết bảo vệ và gìn giữ nó như một báu vật quý giá.

Giếng nóng lạnh nằm cạnh ngay nhà văn hóa bản Mòng, du khách nào đã đến chắc sẽ không quên. Họ được tắm nước khoáng, được ăn măng rừng, thịt trâu và đêm đến lại được quây quần thưởng thức những lời ca, điệu múa của các thiếu nữ Tây Bắc. 

Văn Hà