Đề xuất lập quỹ cho an ninh năng lượng, tăng năng lực dự trữ chiến lược

TS. Nguyễn Minh Phong: Cần thành lập Quỹ cho an ninh năng lượng quốc gia nhằm tạo nguồn lực cho dự trữ chiến lược và nâng cao khả năng ứng phó với các rủi ro về nguồn cung.

Đối với Việt Nam, khi nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng nhanh trong giai đoạn hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, bài toán không chỉ là bảo đảm đủ điện cho phát triển kinh tế mà còn phải xây dựng một hệ thống đủ khả năng chống chịu trước các cú sốc toàn cầu.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển các nguồn năng lượng mới như LNG, điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân và mở rộng hợp tác quốc tế về năng lượng, việc hình thành một cơ chế tài chính dành riêng cho an ninh năng lượng không chỉ giúp nâng cao khả năng ứng phó với các biến động toàn cầu mà còn tạo nền tảng để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế bền vững trong nhiều thập niên tới.

Luật Dự trữ quốc gia 2025 (số 145/2025/QH15) đã lần đầu đưa năng lượng, đặc biệt là xăng dầu, vào danh mục hàng dự trữ chiến lược, tạo hành lang pháp lý để bảo đảm an ninh năng lượng, ổn định kinh tế vĩ mô và ứng phó với các biến động toàn cầu. Theo đó, năng lượng được xác định là mặt hàng dự trữ chiến lược nhằm phục vụ mục tiêu an ninh kinh tế dài hạn. Trong đó, dự trữ xăng dầu đóng vai trò là "lá chắn" giúp giảm thiểu tác động từ đứt gãy chuỗi cung ứng và các rủi ro địa chính trị.

Đưa ra kiến nghị nhằm nâng cao năng lực bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh địa chính trị và thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục biến động, tại Tại Diễn đàn Dầu khí - Năng lượng thường niên năm 2026 với chủ đề “Cơ hội và thách thức của ngành Dầu khí - Năng lượng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước” vừa qua, TS. Nguyễn Minh Phong, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho rằng cần thành lập một quỹ chung phục an ninh năng lượng quốc gia.

Theo ông, quỹ này hướng tới tạo nguồn lực cho dự trữ chiến lược, tăng khả năng ứng phó với các rủi ro về nguồn cung và hỗ trợ xử lý các tình huống khẩn cấp khi thị trường năng lượng thế giới biến động. Bởi, thách thức lớn nhất hiện nay không còn là giá năng lượng, mà là bảo đảm nguồn cung và năng lực dự trữ chiến lược.

Việc hình thành quỹ cho nhiệm vụ đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia sẽ giúp Việt Nam chuyển từ tư duy ứng phó ngắn hạn sang chủ động chuẩn bị nguồn lực dài hạn, qua đó nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

Đề xuất này cũng phù hợp với xu hướng nhiều quốc gia đang tăng cường đầu tư vào hạ tầng dự trữ năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và xây dựng các cơ chế tài chính phục vụ an ninh năng lượng sau những bài học từ đại dịch COVID-19 cũng như các cuộc khủng hoảng địa chính trị trong những năm gần đây.

TS. Nguyễn Minh Phong kiến nghị Quốc hội đóng vai trò chủ trì trong nghiên cứu, xây dựng khung pháp lý và thiết kế mô hình hoạt động của quỹ, coi đây là một thiết chế tài chính đặc thù phục vụ mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn.

Bên cạnh việc thành lập quỹ, ông cũng đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế và xây dựng một hệ sinh thái năng lượng thống nhất với cơ chế điều phối ở cấp Chính phủ; xây dựng cơ chế đặc thù để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài có năng lực tài chính, công nghệ vào các dự án năng lượng chiến lược; đồng thời phát huy vai trò của các hiệp hội ngành nghề trong đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và tư vấn chính sách.

Ông cho rằng năng lượng không chỉ là đầu vào của nền kinh tế mà còn là nền tảng của sức mạnh quốc gia, gắn trực tiếp với quốc phòng, an ninh và chủ quyền. Vì vậy, an ninh năng lượng cần được nhìn nhận như một bộ phận của an ninh quốc gia, thay vì chỉ giới hạn ở việc bảo đảm đủ điện hay đủ nhiên liệu.

Theo TS. Nguyễn Minh Phong, một nền an ninh năng lượng bền vững cần dựa trên 3 trụ cột: tự chủ về nguồn năng lượng và công nghệ; đa dạng hóa nguồn cung; đồng thời đa dạng hóa cơ cấu năng lượng để có khả năng chuyển đổi linh hoạt trước các biến động của thị trường và địa chính trị.

Tìm lời giải cho bài toán an ninh năng lượng và chuyển dịch xanh

[VIDEO] Cơ hội và thách thức của ngành dầu khí - năng lượng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới

Đề xuất cho phép tạm ứng ngân sách bổ sung Quỹ bình ổn giá xăng dầu