Đại biểu Đỗ Đức Hiển: Tích hợp thẩm định môi trường để tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục đầu tư

Phát biểu tại phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, đại biểu Đỗ Đức Hiển (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) cơ bản tán thành các nội dung sửa đổi, đồng thời đánh giá cao tinh thần cải cách của Chính phủ khi đề xuất cắt giảm khoảng 90% đối tượng phải thực hiện thủ tục đánh giá tác động môi trường và thủ tục cấp giấy phép môi trường (GPMT).

Đại biểu Đỗ Đức Hiển (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh).

Theo đại biểu, việc phân cấp mạnh mẽ thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM, cấp GPMT cho cấp tỉnh cũng phù hợp với chủ trương cải cách hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao trách nhiệm tự quyết và tự chịu trách nhiệm của địa phương.

Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai, đại biểu cho rằng vẫn còn một điểm nghẽn cần được xử lý triệt để, đó là sự chồng chéo giữa thủ tục thẩm định báo cáo ĐTM và thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng.

Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường hiện hành, báo cáo ĐTM do chủ dự án tổ chức thực hiện đồng thời với quá trình lập báo cáo nghiên cứu khả thi và được thẩm định theo một thủ tục riêng. Trong khi đó, Luật Xây dựng cũng yêu cầu báo cáo nghiên cứu khả thi phải thể hiện các nội dung liên quan đến bảo vệ môi trường, như giải pháp quản lý, vận hành công trình, bảo vệ môi trường, đánh giá tác động đến cảnh quan, môi trường sinh thái và các vấn đề liên quan.

Như vậy, hai quy trình thẩm định có những nội dung giao thoa nhưng lại do các cơ quan khác nhau thực hiện. Báo cáo ĐTM thuộc thẩm quyền thẩm định của cơ quan quản lý môi trường, trong khi báo cáo nghiên cứu khả thi do cơ quan chuyên môn về xây dựng hoặc cơ quan được giao quản lý xây dựng thực hiện.

Theo đại biểu Đỗ Đức Hiển, việc thiết kế hai quy trình độc lập khiến chủ đầu tư phải chuẩn bị hồ sơ, thực hiện thủ tục tại nhiều cơ quan, làm tăng chi phí tuân thủ và kéo dài thời gian chuẩn bị dự án. Bất cập này càng rõ đối với các dự án công nghiệp, năng lượng, nơi yêu cầu về công nghệ, thiết kế cơ sở và giải pháp bảo vệ môi trường có mối liên hệ chặt chẽ.

Đại biểu cho rằng quy định tại khoản 2 Điều 35 dự thảo luật về việc cơ quan có thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM có thể quyết định liên thông với các thủ tục hành chính khác vẫn chưa giải quyết căn bản vấn đề. Bởi việc liên thông còn phụ thuộc vào quyết định của từng cơ quan, địa phương; trong khi thẩm quyền giữa cơ quan, người đứng đầu các cấp được quy định chưa thống nhất cũng gây khó khăn cho việc xác lập một đầu mối giải quyết.

Đề xuất cơ chế một cửa tích hợp trong thẩm định dự án

Để khắc phục tình trạng này, đại biểu Đỗ Đức Hiển đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu chuyển sang mô hình thẩm định theo cơ chế một cửa tích hợp, thống nhất giao cơ quan chuyên môn về xây dựng làm đầu mối tiếp nhận và chủ trì thẩm định hồ sơ giai đoạn chuẩn bị dự án.

Theo đề xuất, cơ quan được giao quản lý xây dựng thuộc bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành hoặc cơ quan chuyên môn về xây dựng thuộc UBND cấp tỉnh sẽ chủ trì thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, trong đó tích hợp nội dung ĐTM thành một cấu phần bắt buộc. Chủ đầu tư không phải nộp hai bộ hồ sơ độc lập đến hai cơ quan như hiện nay.

Đối với các dự án thuộc thẩm quyền thẩm định của bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành, đại biểu phân tích, các công trình xử lý và bảo vệ môi trường thường là bộ phận không tách rời của công trình, hạ tầng công nghệ và thiết bị sản xuất chính. Khi lập báo cáo nghiên cứu khả thi, chủ đầu tư đồng thời xây dựng thiết kế cơ sở cho cả công trình chính và công trình phụ trợ.

Mặt khác, việc lập báo cáo ĐTM cũng cần dựa trên thông tin đầu vào từ báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế cơ sở. Do đó, cơ quan quản lý xây dựng thuộc bộ chuyên ngành, với lợi thế nắm rõ công nghệ và quy trình sản xuất của dự án, phù hợp để chủ trì thẩm định tổng thể hồ sơ, bao gồm cả nội dung môi trường.

Trong quy trình này, cơ quan quản lý môi trường thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tham gia với vai trò phản biện chuyên sâu về ĐTM, bảo đảm các yêu cầu bảo vệ môi trường được xem xét đầy đủ ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Đại biểu Đỗ Đức Hiển cho rằng cách tiếp cận này cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, trong đó nhấn mạnh yêu cầu tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc mỗi việc chỉ giao một cơ quan đầu mối chủ trì.

Chuyển trọng tâm từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Một điểm đáng chú ý trong đề xuất của đại biểu là việc thay đổi cách thức thực hiện chức năng quản lý nhà nước về môi trường. Thay vì tập trung vào tiếp nhận và thẩm định riêng biệt từng báo cáo ĐTM, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có thể dành nhiều nguồn lực hơn cho việc xây dựng hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật môi trường nghiêm ngặt, minh bạch.

Cùng với đó, cơ quan quản lý môi trường cần tăng cường kiểm soát đầu ra, đẩy mạnh hậu kiểm, giám sát tự động bằng công nghệ và thực hiện cấp GPMT ở giai đoạn vận hành dự án.

Theo đại biểu, mô hình thẩm định tích hợp sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý trên cơ sở một bộ hồ sơ thống nhất, giảm các khâu trung gian và hạn chế tình trạng nhà đầu tư phải thực hiện nhiều thủ tục tại các cơ quan quản lý khác nhau.

Đại biểu nhấn mạnh, cải tiến quy trình không đồng nghĩa với hạ thấp yêu cầu bảo vệ môi trường. Ngược lại, việc tích hợp thẩm định, phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan và tăng cường hậu kiểm sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Đây cũng là hướng cải cách cần thiết nhằm tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục, rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án, nhất là trong các lĩnh vực công nghiệp, năng lượng có yêu cầu đầu tư lớn và quy trình kỹ thuật phức tạp.

Sửa Luật Bảo vệ môi trường: Giảm thủ tục, mở đường cho thị trường carbon

ĐBQH Đỗ Đức Hiển: Gắn đầu tư dự án điện với phát triển công nghiệp năng lượng trong nước

Đại biểu Đỗ Đức Hiển: Cần tháo gỡ vướng mắc trong quản lý quỹ đầu tư chứng khoán