Chiến lược mới của Iran: Đánh vào mắt xích vận chuyển dầu vùng Vịnh

Các tàu thuyền gần eo biển Hormuz, nhìn từ Musandam, Oman. (Ảnh: Reuters)

Khi lượng dầu thô vận chuyển qua eo biển Hormuz dần trở lại mức bình thường, Iran dường như đang điều chỉnh lại chiến lược để ngăn chặn dòng chảy này. Phần lớn dòng chảy này được quản lý bởi một hệ thống vận chuyển trung chuyển phức tạp do các quốc gia vùng Vịnh, đặc biệt là UAE, vận hành, phối hợp chặt chẽ với Hải quân Mỹ.

Các tàu trung chuyển nhỏ hơn vận chuyển dầu thô vùng Vịnh qua hành lang phía nam gần Oman và chuyển dầu từ tàu này sang tàu khác lên các tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC) ở vịnh Oman. Các đường ống dẫn dầu trên bộ bổ sung cho tuyến đường này. Nhờ đó, xuất khẩu từ các nhà sản xuất Ả Rập đã đạt khoảng 92% so với mức trước chiến tranh, ngay cả khi lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đẩy xuất khẩu dầu thô của Iran xuống mức 0 vào tháng 9.

Số liệu từ công ty tình báo thương mại toàn cầu Kpler cho thấy, tháng trước có 16,5 triệu thùng dầu mỗi ngày rời khỏi vùng Vịnh, so với 6,5 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 3. Hàng chục tàu chở dầu của Iran vẫn đang mắc cạn ở nước ngoài. Để đáp trả, Iran dường như đang chuyển trọng tâm sang mạng lưới cho phép dầu mỏ vùng Vịnh thoát khỏi sự kiểm soát của mình. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tuyên bố đang tấn công từ 5 đến 6 tàu mỗi đêm, nhiều trong số đó là tàu chở dầu đang rời cảng mà không bật thiết bị định vị.

Mohsen Rezaei, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, đã mô tả hệ thống vận chuyển này là một hoạt động buôn lậu do Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ và quân đội UAE điều hành. Phản ứng của Tehran là mở rộng phạm vi tấn công. Máy bay không người lái và tên lửa chính xác đã vươn tới các hành lang vận chuyển phía nam và các khu neo đậu ngoài khơi Oman, chẳng hạn như Sohar. Bằng cách cho thấy các tàu vẫn dễ bị tấn công ngay cả khi được hải quân phương Tây bảo vệ, Iran hy vọng sẽ thuyết phục các chủ tàu và công ty bảo hiểm rằng dịch vụ vận chuyển này không thể đảm bảo an toàn.

Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã viện dẫn mối đe dọa từ thủy lôi, cho rằng các vụ nổ tàu chở dầu gần đây là do các tàu đi qua các hành lang mà không có sự cho phép của họ. Iran nói rằng tuyến đường thủy này do một cơ quan mà họ gọi là Cơ quan Quản lý Eo biển vịnh Ba Tư quản lý, và giao thông thương mại phải tuân theo các chỉ thị của cơ quan này. Lực lượng hải quân Iran cũng đã phát lệnh vô tuyến VHF cho các tàu neo đậu ngoài khơi Ras al Khaimah ở UAE, yêu cầu họ rời đi ngay lập tức. Sự kết hợp giữa mối nguy hiểm vật lý và sự giám sát hành chính được thiết kế để thể hiện Iran là người kiểm soát duy nhất của tuyến đường này.

Tác động kinh tế có thể còn rõ rệt hơn cả chính các cuộc tấn công. Các cuộc tấn công liên tiếp đã dẫn đến tình trạng thiếu tàu chở dầu sẵn sàng đi qua vịnh Ba Tư, và ước tính tuyến vận chuyển này chiếm dụng từ 15 đến 20% công suất tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC) toàn cầu. Chi phí vận chuyển, vốn chỉ chiếm từ 1 đến 3% giá dầu thô trước chiến tranh, đã tăng lên từ 25 đến 30%. Các công ty dầu khí quốc gia vùng Vịnh được cho là đã giảm giá tới 35 USD/thùng so với giá bán chính thức để vận chuyển hàng hóa. Trong khi đó, các thuyền trưởng sẵn sàng thực hiện chuyến đi được trả 100.000 USD/tháng, cộng thêm khoản tiền thưởng 50.000 USD cho mỗi chuyến đi.

Các quan chức Iran cho biết nếu lệnh phong tỏa ngăn cản Tehran xuất khẩu, thì không quốc gia nào khác trong khu vực được phép làm như vậy. Iran cũng đã mở rộng cảnh báo của mình ra ngoài lĩnh vực vận tải biển. Ông Rezaei cảnh báo rằng hơn 2 nghìn tỷ USD tài sản công nghệ liên kết với Mỹ tại các quốc gia láng giềng, bao gồm cả UAE, có thể phải đối mặt với sự trả đũa nếu lệnh phong tỏa tiếp tục hoặc hành động quân sự từ nước ngoài leo thang. Các trung tâm dữ liệu, cơ sở trí tuệ nhân tạo và cáp thông tin liên lạc dưới biển đã được nêu tên. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật số đã trở thành mục tiêu ở các khu vực khác, với việc Ukraine liên tục tấn công một trung tâm dữ liệu của Yandex ở thành phố Vladimir (Nga). Đối với các chính phủ vùng Vịnh, mối đe dọa này làm tăng chi phí duy trì hậu cần hải quân của Mỹ.

Washington vẫn là đối tượng chính. Giá dầu Brent giao tháng 12 hôm 12/10 ở mức 103,33 USD/thùng, và giá trên 100 USD sẽ gây khó khăn chính trị cho bất kỳ chính quyền Mỹ nào trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn phòng không của Mỹ có thể làm tăng thêm áp lực, vì việc hộ tống và bảo vệ tàu con thoi phụ thuộc vào nguồn cung cấp liên tục.

Tehran tuyên bố sẽ không lùi bước cho đến khi Washington đáp ứng bảy điều kiện, bao gồm việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân và khôi phục cái mà họ gọi là chủ quyền hàng hải đầy đủ. Các đề xuất được chuyển qua các trung gian đang được xem xét, nhưng có rất ít dấu hiệu cho thấy một thỏa thuận sớm đạt được.

Chiến lược này tiềm ẩn rủi ro cho Iran, nhưng các phương án thay thế cũng không kém phần khó chấp nhận. Các cuộc tấn công vào tàu chở dầu có thể dẫn đến phản ứng mạnh mẽ hơn từ phía Mỹ, và các cuộc tấn công gần các cảng neo đậu của Oman có thể khiến Tehran 3/4 mất đi thiện chí của một quốc gia thường đóng vai trò là kênh đối thoại. Các nhà sản xuất dầu khí vùng Vịnh đã từng thích nghi và có thể làm như vậy một lần nữa, thông qua việc tăng công suất đường ống, tăng cường lực lượng hộ tống hoặc thiết lập các điểm trung chuyển nằm ngoài tầm với của Iran.

Mỹ tạm dừng tấn công Iran: Bước lùi chiến thuật trước bầu cử giữa nhiệm kỳ?

Tình trạng thiếu tàu chở dầu ngày càng trầm trọng

Chi phí thuê tàu chở dầu từ Mỹ sang Trung Quốc đắt hơn phóng tên lửa