Cây lộc vừng hơn 300 tuổi: Ký ức thời chiến và những giai thoại kỳ bí

Hàng trăm năm đứng giữa vùng đất Thạnh Hòa, cây lộc vừng cổ thụ gắn với nhiều câu chuyện được người dân truyền lại qua các thế hệ, từ cặp rắn khổng lồ đến giai thoại Bà “ngự” trên cây. Nhưng với người dân nơi đây, cây còn mang một dấu ấn khác: từng là nơi trú ẩn của cán bộ cách mạng trong những năm tháng kháng chiến.

Cổng vào khuôn viên cây lộc vừng hơn 300 tuổi.

Bước vào khuôn viên cây lộc vừng ở ấp Long Hòa B, xã Thạnh Hòa, TP Cần Thơ, dễ dàng cảm nhận hương hoa thoang thoảng trong gió. Những chùm hoa đỏ buông dài từ tán cây rộng, có nơi hoa rụng phủ kín quanh gốc. Giữa không gian ấy, thân cây cổ thụ tách thành hai nhánh lớn, tạo nên dáng cây đặc biệt mà người dân nơi đây đã quen thuộc qua nhiều thế hệ.

Một khoảng trống lớn nằm giữa thân cây cũng trở thành câu chuyện được người dân nhắc đến mỗi khi nói về cây cổ thụ này. Có người cho rằng khoảng trống ấy là dấu tích bom đạn chiến tranh. Bà Bùi Thị Ương (64 tuổi), người trông coi miếu Bà Chúa Xứ cạnh cây, lại cho rằng cây có thể đã bị tách làm đôi khi còn non, sau một trận gió lớn. Sau đó, cây không chết mà tiếp tục sinh trưởng, hai nhánh ngày càng vươn rộng.

Một khoảng trống lớn nằm giữa thân cây.

Dù cách lý giải khác nhau, cây lộc vừng vẫn đứng đó qua hàng trăm năm.

Theo lời kể của người dân địa phương, trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, khu vực này còn hoang vu, rậm rạp. Với thân lớn, tán rộng, cây lộc vừng từng là nơi trú ẩn của cán bộ cách mạng.

Chi tiết ấy khiến cây không chỉ được nhớ đến bởi vóc dáng đặc biệt hay những câu chuyện truyền miệng, mà còn gắn với một phần ký ức về những năm tháng chiến tranh của vùng đất.

Những câu chuyện quanh gốc cây

Cùng với ký ức kháng chiến, quanh cây lộc vừng còn lưu truyền nhiều câu chuyện mang màu sắc tâm linh.

Bà Ương kể, ngày trước khu vực này rất rậm rạp, có nhiều thú dữ và các loài rắn lớn. Chính mắt bà đã từng thấy một cặp “rắn bà" thường về nằm trú ngụ ở gốc lộc vừng. Trong khi đó, những lão nông cố cựu lại cho rằng khoảng trống là dấu tích do cây từng bị bom đánh trúng.

Năm 2017, cây lộc vừng được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.

Một câu chuyện khác được truyền lại là vào đêm 15/3 âm lịch hằng năm, trước ngày cúng Bà, bà Ương từng nhìn thấy những ánh sáng chập chờn trên cây, được cho là hình ảnh Bà “ngự” trên cây. Đến sáng, ánh sáng biến mất.

Những câu chuyện ấy được truyền miệng qua nhiều thế hệ và trở thành một phần đời sống tín ngưỡng của người dân quanh cây. Hằng năm, vào ngày 16/3 âm lịch, người dân tổ chức lễ cúng Bà với các nghi thức múa, hát đờn ca tài tử.

Nếu những câu chuyện xưa khiến cây lộc vừng trở nên đặc biệt, thì mùa hoa lại là lúc cây thu hút nhiều người tìm đến.

Những chùm hoa đỏ buông dài.

Bước vào khuôn viên, mùi hoa lộc vừng thoang thoảng trong không gian. Bà Ương cho biết hoa đã nở hơn một tháng nay, thường bắt đầu từ 18-19h và đến sáng hôm sau thì rụng. Có lúc hoa rụng đỏ kín quanh gốc, tạo thành một lớp thảm rực rỡ.

Theo bà Ương, trước đây cây thường ra hoa theo mùa, mỗi năm một lần. Có thời gian cây không ra hoa. Khoảng năm 2016, cây phát triển tốt hơn và bắt đầu ra hoa trở lại. Những năm gần đây, cây sinh trưởng ngày càng xanh tốt, hoa xuất hiện liên tục, hết đợt này đến đợt khác.

Người dân địa phương quan niệm cây ra hoa là dấu hiệu của mùa màng bội thu, cuộc sống no đủ.

Cây di sản giữa vùng quê

Theo người dân địa phương, cây lộc vừng đã có từ hàng trăm năm trước, gắn với quá trình khai hoang, lập ấp. Không ai biết chính xác cây xuất hiện từ khi nào.

Năm 2017, cây được công nhận là Cây Di sản Việt Nam. Cây cao khoảng 22m, chu vi gốc khoảng 8m, tán rộng gần 100m² và được xác định mang giá trị gắn với lịch sử đấu tranh của người dân nơi đây, cũng như hành trình mở đất phương Nam.

Bà Bùi Thị Ương kể về những câu chuyện kỳ bí xung quanh cây lộc vừng trăm tuổi.

Ngành chức năng đã quy hoạch khu đất hơn 3.000m² để bảo tồn cây. Ngôi miếu tạm trước đây cạnh gốc cây được di dời ra gần đó và xây dựng khang trang, thờ Bà Chúa Xứ và Phật Quan Âm.

Khu vực này cũng có tuyến đường giao thông nông thôn dài hơn 4km từ xã đến khu vực cây, cùng khu tiếp khách, giới thiệu tư liệu, hình ảnh về cây và các công trình văn hóa.

Theo người dân, mỗi ngày có khoảng vài chục khách tìm đến tham quan, cúng bái và chiêm ngưỡng. Những ngày rằm, 30 và lễ Tết, lượng khách đông hơn, có khi hàng trăm, hàng nghìn người.

Qua hàng trăm năm, cây lộc vừng vẫn xanh tốt, đâm chồi, nảy lộc và trổ những chùm hoa đỏ thắm.

Cặp rắn, chuyện Bà “ngự” hay khoảng trống giữa thân cây đều đã trở thành những câu chuyện được truyền lại qua nhiều thế hệ. Nhưng vượt lên những giai thoại ấy, cây lộc vừng còn lưu giữ một dấu tích của thời kháng chiến: nơi từng che chở, trú ẩn cho cán bộ giữa những năm tháng chiến tranh.