Ấn Độ có thực sự dừng nhập khẩu dầu Nga?

Việc Ấn Độ nhập khẩu dầu Nga đang được chú ý sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố New Delhi đã đồng ý chấm dứt mua dầu Nga trong khuôn khổ một thỏa thuận thương mại mới. (Ảnh YouTube)

Hôm thứ Hai, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Mỹ và Ấn Độ đã đạt được một thỏa thuận thương mại, theo đó thuế quan đối với hàng hóa Ấn Độ xuất khẩu sang Mỹ sẽ được cắt giảm mạnh.

Theo ông Trump, thuế nhập khẩu của Mỹ đối với hàng hóa Ấn Độ sẽ giảm từ 50% xuống 18%, với điều kiện Ấn Độ hạ rào cản thương mại, tăng nhập khẩu hàng hóa Mỹ và chấm dứt mua dầu Nga.

Ông Trump cũng nói rằng thỏa thuận này sẽ dỡ bỏ mức thuế trừng phạt 25% liên quan đến việc Ấn Độ nhập khẩu dầu Nga, vốn được ông áp đặt từ tháng 8 năm ngoái.

Ông cho biết thêm, Ấn Độ sẽ chuyển hướng mua dầu thô sang Mỹ và có thể cả Venezuela - động thái mà Washington xem là then chốt nhằm làm suy yếu nguồn thu của Nga trong bối cảnh xung đột ở Ukraine.

Sau đó, các quan chức Mỹ đã công bố chi tiết hơn về thỏa thuận, cho biết Ấn Độ cam kết tăng mạnh nhập khẩu dầu mỏ Mỹ, thiết bị quốc phòng, máy bay, sản phẩm viễn thông và dược phẩm theo một khuôn khổ nhiều năm, tổng giá trị lên tới 500 tỷ USD.

Dù ông Trump nhiều lần nhấn mạnh vấn đề dầu Nga, Chính phủ Ấn Độ và Thủ tướng Narendra Modi đều không xác nhận việc sẽ lập tức dừng nhập khẩu nguồn năng lượng này.

Hôm thứ Ba, ông Modi hoan nghênh việc cắt giảm thuế quan, nhưng không đề cập đến dầu Nga trong phát biểu của mình.

Các nhà máy lọc dầu Ấn Độ nói gì?

Trái với khẳng định của ông Trump, các nguồn tin trong ngành lọc dầu Ấn Độ cho biết họ chưa nhận được chỉ đạo nào từ chính phủ về việc dừng ngay việc mua dầu thô của Nga.

Hai quan chức ngành lọc dầu hôm thứ Ba cho biết các hợp đồng mua bán hiện tại vẫn còn hiệu lực và nếu có thay đổi chính sách, việc chấm dứt sẽ phải diễn ra theo lộ trình.

Họ cho biết các nhà máy lọc dầu Ấn Độ đã ký mua các lô hàng bốc xếp vào tháng 2/2026, dự kiến giao trong tháng 3/2026, và những giao dịch này không thể hủy đột ngột nếu không gây ra hệ quả thương mại và logistics.

Các nguồn tin, đề nghị giấu tên, nhấn mạnh rằng mọi quyết định về mua dầu trong tương lai sẽ phụ thuộc vào thông báo chính thức của chính phủ, chứ không dựa trên các tuyên bố chính trị từ bên ngoài.

Sự phụ thuộc của Ấn Độ vào dầu Nga từ năm 2022

Sau khi xung đột ở Ukraine bùng phát vào tháng 2/2022, Ấn Độ đã trở thành nước mua dầu thô vận chuyển bằng đường biển của Nga lớn nhất thế giới. Khi các nước phương Tây áp đặt lệnh trừng phạt lên lĩnh vực năng lượng của Nga, dầu Nga được bán với giá chiết khấu, khiến các nhà máy lọc dầu Ấn Độ tăng mạnh nhập khẩu.

Sự thay đổi này đã đưa Nga trở thành nhà cung cấp dầu hàng đầu của Ấn Độ, làm thay đổi cơ cấu nhập khẩu và giảm phụ thuộc vào các nhà khai thác truyền thống ở Tây Á. Tuy nhiên, điều này cũng vấp phải chỉ trích từ các chính phủ phương Tây, những bên muốn hạn chế nguồn thu dầu mỏ của Nga.

Đến giữa năm 2025, nhập khẩu dầu Nga của Ấn Độ đạt đỉnh khoảng 2 triệu thùng/ngày, phản ánh nhu cầu cao và mức giá hấp dẫn. Tuy nhiên, các lệnh trừng phạt của Mỹ và châu Âu ngày càng siết chặt, cùng với rủi ro tuân thủ gia tăng, đã khiến dòng chảy này chậm lại.

Dữ liệu thương mại cho thấy nhập khẩu dầu Nga của Ấn Độ đã giảm xuống mức thấp nhất trong hai năm vào tháng 12. Khối lượng nhập khẩu giảm khoảng 22% so với tháng trước, còn 1,38 triệu thùng/ngày, khiến tỷ trọng dầu Nga trong tổng nhập khẩu của Ấn Độ giảm xuống 27,4% - mức thấp nhất kể từ tháng 1/2023.

Trong khi đó, tỷ trọng dầu từ OPEC trong nhập khẩu của Ấn Độ tăng lên 53,2%, mức cao nhất trong 11 tháng, cho thấy Ấn Độ đang dần cân bằng lại nguồn cung, quay về các nhà cung cấp truyền thống.

Dù sụt giảm, Nga vẫn là nhà cung cấp dầu thô lớn nhất của Ấn Độ trong tháng 12 và trong 9 tháng đầu năm tài khóa kết thúc ngày 31/3/2026, tiếp theo là Iraq và Ả Rập Xê-út.

Vì sao không thể dừng đột ngột?

Các nguồn tin trong ngành cho biết Ấn Độ đang chuẩn bị tiếp tục giảm nhập khẩu dầu Nga, nhưng không thể chấm dứt ngay lập tức.

Một nguồn tin nói với Reuters rằng New Delhi đang hướng tới việc hạ nhập khẩu xuống dưới 1 triệu thùng/ngày; nguồn khác cho rằng khối lượng có thể ổn định ở mức 500.000-600.000 thùng/ngày.

Hai nhà máy lọc dầu đã tạm dừng các đơn hàng mới từ Nga sau khi đã chốt đủ khối lượng cho tháng 2 và 3. Một nguồn tin cho biết các lô hàng tháng 3 có thể được lùi sang tháng 4 để điều tiết tổng lượng nhập.

Tuy nhiên, các nhà máy nhấn mạnh rằng quyết định sắp tới phụ thuộc vào chỉ đạo của chính phủ và khả năng tiếp cận các nguồn thay thế đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và giá cả. Indian Oil, Bharat Petroleum và Nayara Energy là những bên mua dầu Nga thường xuyên. Reliance Industries, sau khi tạm dừng mua dầu Nga trong một tháng, dự kiến sẽ nối lại với khối lượng lên tới 150.000 thùng/ngày từ tháng 2, theo một lãnh đạo công ty tuần trước.

Việc dừng hoàn toàn nhập khẩu dầu Nga sẽ gây ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng tới Nayara Energy - nhà máy lọc dầu có vốn Nga, một phần thuộc sở hữu của Rosneft. Nayara vận hành nhà máy lọc dầu công suất 400.000 thùng/ngày và đã phụ thuộc hoàn toàn vào dầu Nga kể từ khi EU áp lệnh trừng phạt công ty vào tháng 7 năm ngoái.

Một nguồn tin trong ngành cho biết việc dừng hoàn toàn “sẽ làm tổn hại hoạt động của Nayara Energy có vốn Nga”, do khả năng chuyển đổi nguồn dầu đầu vào hiện rất hạn chế. Dù vậy, Nayara không có kế hoạch nhập dầu Nga trong tháng 4 vì sẽ dừng nhà máy hơn một tháng từ ngày 10/4 để bảo dưỡng. Việc tạm dừng này mang tính kỹ thuật, không phải chính sách, và không đồng nghĩa rút lui vĩnh viễn khỏi dầu Nga.

Vì sao Venezuela chưa phải lựa chọn thay thế thực tế?

Ông Trump nhiều lần nói Ấn Độ có thể thay dầu Nga bằng dầu từ Venezuela, nhất là sau khi Mỹ nới lỏng trừng phạt và công khai mời Ấn Độ quay lại mua dầu Venezuela.

Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết lựa chọn này rất hạn chế. Chỉ Reliance Industries và Nayara Energy có đủ năng lực kỹ thuật để xử lý dầu nặng với khối lượng lớn.

Các nhà máy lọc dầu quốc doanh không thể dễ dàng chuyển sang dầu Venezuela và chỉ có thể thay thế chưa tới 10% lượng dầu Nga.

Vì vậy, dầu Venezuela có thể bổ sung cơ cấu năng lượng của Ấn Độ, nhưng không thể thay thế hoàn toàn dầu Nga, đặc biệt đối với các nhà máy lọc dầu thuộc khu vực nhà nước.

Phản ứng của Nga

Điện Kremlin đã công khai bác bỏ quan điểm cho rằng Ấn Độ cam kết dừng mua dầu Nga. Hôm thứ Ba, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Moscow chưa nhận được bất kỳ thông báo chính thức nào từ New Delhi về vấn đề này.

“Kể từ trước tới nay, chúng tôi chưa nghe thấy tuyên bố nào từ Delhi về việc này”, ông Peskov nói khi được hỏi liệu Ấn Độ có quyết định ngừng mua dầu Nga hay không. “Chúng tôi tôn trọng quan hệ song phương Mỹ-Ấn”, ông nói thêm. “Nhưng chúng tôi cũng coi trọng không kém việc phát triển quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa Nga và Ấn Độ. Đây là điều quan trọng nhất với chúng tôi, và chúng tôi sẽ tiếp tục thúc đẩy quan hệ song phương với Delhi”, ông bổ sung.

Các doanh nghiệp Ấn Độ đang đặt cược gì tại Nga?

Các doanh nghiệp Ấn Độ đang nắm giữ những khoản đầu tư lớn trong lĩnh vực thượng nguồn năng lượng của Nga, khiến việc cắt giảm quan hệ một cách đột ngột trở nên rất phức tạp.

ONGC Videsh, công ty con phụ trách đầu tư nước ngoài của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Ấn Độ (ONGC), sở hữu 20% cổ phần tại dự án dầu khí Sakhalin-1 ở vùng Viễn Đông Nga.

Indian Oil Ltd, Oil India Ltd và Bharat PetroResources hiện cùng nắm 23,9% cổ phần tại JSC Vankorneft và 29,9% tại Taas Yuryakh Neftegazodobycha - đều là công ty con của Rosneft. ONGC Videsh cũng sở hữu 26% cổ phần tại Vankorneft. Ngoài ra, Oil India còn nắm 50% cổ phần tại lô dầu License 61 ở Nga.

Hàng triệu USD cổ tức từ các tài sản này vẫn đang bị “mắc kẹt” trong các ngân hàng Nga, cho thấy mức độ rủi ro tài chính mà doanh nghiệp Ấn Độ vẫn phải đối mặt tại thị trường này.

Nga cũng đang tìm kiếm sự hỗ trợ của Ấn Độ để thúc đẩy tiêu thụ nhiên liệu trong nước của Nayara Energy và nâng cao hiệu suất sử dụng công suất, nhất là trong bối cảnh các nhà cung cấp khác đã rút lui.

Vậy điều này có ý nghĩa gì?

Tổng hợp các dữ kiện hiện có cho thấy đây là một quá trình điều chỉnh dần dần, chứ không phải một sự đứt gãy đột ngột. Ấn Độ đã giảm nhập khẩu dầu Nga, đa dạng hóa nguồn cung và phát tín hiệu sẵn sàng mở rộng hợp tác năng lượng với Mỹ.

Tuy nhiên, các hợp đồng hiện hữu, hạn chế về công nghệ lọc dầu, các khoản đầu tư thượng nguồn và yếu tố địa chính trị khiến việc dừng ngay lập tức là không thực tế.

Một quan chức Chính phủ Ấn Độ cho biết New Delhi sẽ tăng dần nhập khẩu dầu mỏ và các mặt hàng khác từ Mỹ trong khuôn khổ thỏa thuận. “Quá trình này sẽ diễn ra trong nhiều năm”, quan chức này nói, đồng thời cho biết một thỏa thuận toàn diện hơn giữa hai nước sẽ được đàm phán trong những tháng tới.

Trong khi ông Trump mô tả thỏa thuận thương mại này là giải quyết được “vấn đề dầu mỏ tồn tại lâu nay”, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ vẫn tiếp tục nhận dầu từ Nga, và Moscow khẳng định chưa nhận được bất kỳ xác nhận nào về sự thay đổi chính sách.

Ấn Độ công bố lộ trình đầu tư 500 tỷ USD vào năng lượng

Ấn Độ đặt cược lớn vào thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon

Nga chào bán dầu giá rẻ, Ấn Độ vẫn do dự