Xung đột Mỹ - Israel và Iran: Cú sốc khó lường với kinh tế toàn cầu

Căng thẳng tại Trung Đông sẽ gây áp lực lên giá dầu, đồng thời ảnh hưởng rộng hơn đến kinh tế và thương mại toàn cầu. (Ảnh: AFP)

Có nguy cơ xảy ra cú sốc dầu mỏ?

Từ cuối tuần qua, căng thẳng leo thang tại Trung Đông đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz - tuyến đường chiến lược giữa Iran và Oman, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu.

Hệ quả là giá dầu và khí đốt tăng mạnh. Vào khoảng 14 giờ 10 phút (GMT), giá dầu Brent Biển Bắc tăng 8,82% lên 79,30 USD/thùng, sau khi nhiều lần vượt mốc 80 USD trong buổi sáng. Mức này cao hơn đáng kể so với khoảng 61 USD hồi đầu năm.

Theo nhà kinh tế Sylvain Bersinger, sáng lập công ty tư vấn Bersingéco, tình hình hiện nay làm dấy lên “nguy cơ về một cú sốc dầu mỏ thứ ba, sau các cú sốc năm 1973 và 1979, cũng như cú sốc khí đốt năm 2022”. Ông cho rằng kịch bản giá dầu lên 110 USD/thùng là “có cơ sở”.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý mức tăng này “không phải là chưa từng có”, vì giá dầu từng vượt 140 USD vào năm 2008 và hơn 100 USD vào đầu thập niên 2010.

Adam Hetts, Giám đốc chiến lược đa tài sản toàn cầu của công ty đầu tư Janus Henderson, cũng nhận định giá dầu có thể tăng nhưng vẫn “ở mức hợp lý”.

Ảnh hưởng tới thương mại

Theo các nhà kinh tế của ngân hàng ING, xung đột có thể trở thành một “cú sốc” đối với thương mại toàn cầu vào “thời điểm tệ nhất”, khi hoạt động thương mại vốn đã chịu nhiều sức ép từ chính sách thuế quan của ông Donald Trump, sau các cú sốc từ dịch Covid-19 và chiến sự tại Ukraine.

Ngoài lĩnh vực năng lượng, việc đóng cửa không phận khu vực vùng Vịnh cũng làm gián đoạn các tuyến bay giữa châu Âu và châu Á.

Ruben Nizard, Giám đốc nghiên cứu ngành của công ty bảo hiểm tín dụng Coface, cho rằng cuộc khủng hoảng này có thể khiến chi phí vận tải biển tăng trở lại, góp phần tạo ra môi trường lạm phát cao hơn.

Ông cảnh báo, trên quy mô toàn cầu, điều này có thể dẫn tới kịch bản “đình lạm” - tăng trưởng rất thấp, thậm chí bằng 0 hoặc âm ở một số quốc gia, trong khi lạm phát vẫn cao.

Ảnh hưởng tới thị trường và kinh tế

Xung đột sẽ ảnh hưởng đến kinh tế và thị trường toàn cầu, đặc biệt nếu kéo dài.

Theo các nhà kinh tế của ngân hàng Natixis, “bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào” tại eo biển Hormuz đều có hệ quả lớn đối với thị trường, lạm phát và ổn định kinh tế nói chung. Trung Quốc được cho là sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề.

Cùng quan điểm, Cyrille Poirier-Coutansais, Giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Hải quân Pháp, cho rằng việc đóng cửa eo biển Hormuz là vấn đề lớn đối với kinh tế toàn cầu, đặc biệt là kinh tế Trung Quốc, do châu Á phụ thuộc nhiều nhất vào tuyến vận tải này cho nhu cầu nhập khẩu.

Ông đặt vấn đề liệu có đủ nhiên liệu để duy trì hoạt động của “công xưởng của thế giới” hay không.

Tuy vậy, theo ông Sylvain Bersinger, dựa trên các ước tính ban đầu từ dữ liệu hiện có, cú sốc lạm phát lần này có thể thấp hơn so với giai đoạn 2022-2023, qua đó giúp kinh tế Pháp tránh được suy thoái.

Tại châu Âu, lợi suất trái phiếu chính phủ của các nước lớn tăng trong ngày thứ Hai, khi nhà đầu tư dự báo lạm phát cao hơn. Lợi suất trái phiếu Đức kỳ hạn 10 năm - mức tham chiếu của khu vực - tăng lên 2,70% vào khoảng 14 giờ 30 phút, so với 2,64% hôm thứ Sáu.

Rủi ro nếu xung đột kéo dài

Thời gian và cường độ chiến sự sẽ quyết định mức độ ảnh hưởng. Theo ING, nếu xung đột kéo dài, giá năng lượng tăng, gián đoạn logistics và suy giảm niềm tin sẽ là lực cản lớn đối với thương mại toàn cầu.

Ông Ruben Nizard ước tính, nếu giá dầu Brent tăng thêm khoảng 15 USD/thùng trong thời gian dài, tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể giảm khoảng 0,2 điểm phần trăm, trong khi lạm phát tăng thêm gần 0,5 điểm phần trăm.

Đây là những ảnh hưởng không nhỏ trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vốn đang khá mong manh.

Xung đột Trung Đông gây thiệt hại nặng nề cho ngành hàng không và hàng hải toàn cầu

Loạt tàu dầu, cơ sở năng lượng trên khắp Trung Đông bị tấn công

Xung đột Trung Đông định hình thị trường toàn cầu như thế nào?