Xung đột Mỹ - Iran làm thay đổi khái niệm về dầu mỏ khả dụng

(Ảnh minh họa)

Vì vậy, thị trường ngày càng phân biệt giữa công suất dự phòng trên giấy tờ và công suất thực sự có thể giao hàng. Ông Hvalbye cho rằng xung đột chưa chắc tạo ra tình trạng thiếu dầu lâu dài hay khiến giá dầu và sản phẩm dầu mỏ duy trì ở mức cao vĩnh viễn. Tuy nhiên, nó đã khiến thị trường coi trọng hơn an ninh nguồn cung, khả năng vận chuyển, tồn kho, sự linh hoạt của các nhà máy lọc dầu và việc đa dạng hóa nguồn cung. “Thị trường dầu không thiếu dầu vĩnh viễn, nhưng đã mất niềm tin nhiều hơn", ông nói.

Nguồn cung vẫn tìm được đường thay thế

Trước xung đột, khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày đi qua eo biển Hormuz. Trong tháng 8 và đầu tháng 9, tổng lượng xuất khẩu dầu từ khu vực Vịnh được ước tính khoảng 14 triệu thùng/ngày, trước khi giảm mạnh do căng thẳng leo thang.

Dù vậy, thị trường đã thích ứng tương đối nhanh. Khoảng 500 triệu thùng dầu được cho là đã đi qua khu vực từ tháng 6 đến tháng 8 trong điều kiện tàu chở dầu tắt tín hiệu nhận dạng, kết hợp với hộ tống quân sự, chuyển dầu giữa các tàu, giải phóng tồn kho và sử dụng các tuyến đường ống thay thế.

Những giải pháp này cho thấy nguồn cung có thể tìm được đường đi ngay cả trong xung đột, nhưng chi phí cao hơn, minh bạch thấp hơn, khó bảo hiểm hơn và tạo ra nhiều bất ổn, qua đó làm giá dầu biến động mạnh.

Nút thắt nằm nhiều hơn ở sản phẩm dầu mỏ

Một thay đổi đáng chú ý là tình trạng thiếu hụt hiện nghiêm trọng hơn ở các sản phẩm dầu mỏ, đặc biệt là dầu diesel, thay vì dầu thô.

Theo ông Hvalbye, trong tháng 8, hoạt động của các nhà máy lọc dầu toàn cầu thấp hơn cùng kỳ năm trước khoảng 4,2 triệu thùng/ngày. Trong khi đó, xuất khẩu diesel/gasoil từ khu vực Vịnh và Nga thấp hơn tháng 2 khoảng 1,6 triệu thùng/ngày. Hai khu vực này trước đây cung cấp gần 45% lượng diesel giao dịch bằng đường biển toàn cầu.

Điều này lý giải tại sao giá dầu diesel tăng mạnh hơn giá dầu thô và ảnh hưởng lạm phát lớn hơn mức tăng của giá dầu Brent.

Tồn kho dầu toàn cầu cũng đã giảm khoảng 507 triệu thùng kể từ tháng 2, trong đó riêng tháng 8 giảm 95 triệu thùng, tương đương khoảng 5 ngày nhu cầu dầu toàn cầu. Khi lượng dự trữ đệm ngày càng mỏng, mỗi sự cố nguồn cung mới sẽ gây ảnh hưởng lớn hơn.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa giá dầu chắc chắn sẽ duy trì trên 100 USD/thùng. Giá cao có thể tự tạo ra cơ chế điều chỉnh thông qua giảm nhu cầu, tăng nguồn cung ngoài OPEC, điều chỉnh hoạt động lọc dầu và phát triển cơ sở hạ tầng mới.

Bất định lớn về nhu cầu

Một yếu tố khiến thị trường khó dự báo là triển vọng nhu cầu dầu. IEA dự báo nhu cầu dầu toàn cầu năm 2026 giảm 2,5 triệu thùng/ngày, trong khi OPEC vẫn dự báo tăng 0,38 triệu thùng/ngày - chênh lệch gần 3 triệu thùng/ngày.

Cả hai đều dự báo nhu cầu sẽ phục hồi khoảng 2,4-2,6 triệu thùng/ngày vào năm 2027, cho thấy họ nhìn nhận cú sốc hiện tại chủ yếu mang tính chu kỳ, chứ không phải sự thay đổi vĩnh viễn.

Theo Naeem Aslam, CIO của Zaye Capital Markets, hệ sinh thái dầu mỏ hiện đặc biệt nhạy cảm với công suất lọc dầu, tuyến vận chuyển và mức độ suy giảm nhu cầu. Gián đoạn các nhà máy lọc dầu ở Nga và Trung Đông đã đẩy giá dầu diesel lên mức kỷ lục và khiến tồn kho sản phẩm dầu mỏ ở mức thấp.

Trong khi đó, OPEC+ tiếp tục duy trì kỷ luật nguồn cung, còn IEA dự báo nhu cầu toàn cầu giảm mạnh trong năm 2026. Sự chênh lệch giữa nguồn cung được kiểm soát và triển vọng tiêu thụ suy yếu đang là yếu tố quan trọng định hình giá dầu hiện nay, khiến giá dầu Brent có thể duy trì trên 100 USD/thùng nhưng không nhất thiết tăng liên tục.

6 tháng xung đột Mỹ - Iran: Chưa có lối thoát!

UAE tìm đường cho xuất khẩu năng lượng giữa xung đột Mỹ - Iran

Xung đột Mỹ - Iran làm đảo lộn mô hình kinh tế vùng Vịnh ra sao?