Vì sao chiến lược xoay trục sang Biển Đỏ của Ả Rập Xê-út có rủi ro cao?

Mối đe dọa phong tỏa hải quân của lực lượng Houthi đối với xuất khẩu dầu mỏ của Ả Rập Xê-út, đã biến eo biển Bab el-Mandeb từ một rủi ro tiềm tàng thành biến số trung tâm trong các tính toán về nguồn cung dầu toàn cầu. (Ảnh minh họa)

Thị trường dầu mỏ toàn cầu đã dành hàng thập kỷ để quản lý các rủi ro đơn lẻ. Eo biển Hormuz từ lâu đã chiếm vị trí hàng đầu trong các đánh giá về mối đe dọa an ninh năng lượng, với các nhà hoạch định kế hoạch dự phòng, các công ty bảo hiểm tàu ​​chở dầu và các nhà giao dịch dầu thô đều xây dựng các khuôn khổ xoay quanh khả năng gián đoạn của nó. Điều mà các khuôn khổ đó hiếm khi mô phỏng đầy đủ là việc đóng cửa đồng thời một điểm nghẽn hàng hải lớn thứ hai , thu hẹp các lựa chọn xuất khẩu còn lại của thế giới vào một hành lang chỉ rộng chưa đầy 29 km ở điểm hẹp nhất.

Đó là kịch bản đang diễn ra ở phía nam Biển Đỏ, nơi mối đe dọa phong tỏa hải quân của lực lượng Houthi đối với xuất khẩu dầu mỏ của Ả Rập Xê-út đã biến eo biển Bab el-Mandeb từ một rủi ro tiềm tàng thành biến số trung tâm trong các tính toán về nguồn cung dầu toàn cầu.

Để hiểu được rủi ro hiện tại, cần phải theo dõi một quyết định chiến lược được đưa ra để ứng phó với sự gián đoạn tại eo biển Hormuz. Ả Rập Xê-út vận hành hai hành lang xuất khẩu dầu thô chính: tuyến đường Vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz và tuyến đường Biển Đỏ được cung cấp bởi đường ống Đông-Tây kết thúc tại Yanbu. Khi hoạt động vận chuyển qua Hormuz gần như bị đình trệ, Riyadh đã tối ưu hóa kênh Yanbu, tăng cường xuất khẩu từ cảng này lên khoảng 4 triệu thùng mỗi ngày (bpd).

Quyết định này hoàn toàn hợp lý về mặt vận hành. Đường ống dẫn dầu Đông-Tây cách ly hoàn toàn dầu thô khỏi các tuyến vận chuyển đường biển vùng Vịnh, vận chuyển dầu bằng đường bộ đến bờ biển Biển Đỏ để vận chuyển tiếp bằng đường biển. Tuy nhiên, chiến lược này không thể loại bỏ được chặng đường biển cuối cùng mà dầu thô hướng đến Biển Đỏ phải vượt qua trước khi đến thị trường châu Á: eo biển Bab el-Mandeb. Rủi ro gián đoạn đường ống này nhấn mạnh rằng ngay cả cơ sở hạ tầng được thiết kế tốt cũng có thể tiềm ẩn những điểm yếu về mặt địa lý.

Nếu hành lang này bị phong tỏa, Ả Rập Xê-út sẽ mất gần như toàn bộ tuyến xuất khẩu dầu thay thế, khiến nguồn cung thế giới đối mặt nguy cơ suy giảm nghiêm trọng.

Houthi tuyên bố cấm mọi tàu có liên quan đến Ả Rập Xê-út cập hoặc rời các cảng tại nước này, đồng thời cảnh báo các hãng vận tải và chủ tàu rằng những tàu vi phạm có thể trở thành mục tiêu tấn công. Động thái này đánh dấu sự mở rộng đáng kể chiến dịch của lực lượng Houthi trên Biển Đỏ, từ việc tấn công các tàu có liên hệ với Israel sang trực tiếp gây sức ép với Ả Rập Xê-út.

Nguy cơ không còn mang tính lý thuyết. Ngay sau khi cảnh báo được đưa ra, hai tàu chở dầu Ả Rập Xê-út trên đường đến Trung Quốc và Ấn Độ đã phải quay đầu trước khi vào Bab el-Mandeb để tìm tuyến đi an toàn hơn. Một số tàu khác tắt hệ thống nhận dạng AIS nhằm giảm nguy cơ bị phát hiện. Các công ty vận tải biển cũng bắt đầu đánh giá lại lộ trình, trong khi phí bảo hiểm hàng hải tiếp tục tăng.

Tầm quan trọng của Bab el-Mandeb đặc biệt lớn trong bối cảnh hiện nay. Khi dòng chảy dầu qua Hormuz bị thu hẹp do xung đột Mỹ - Iran, Ả Rập Xê-út đã tận dụng đường ống East-West Pipeline để vận chuyển dầu từ vùng Vịnh sang cảng Yanbu trên Biển Đỏ, rồi xuất khẩu qua Bab el-Mandeb. Tuyến này từng được xem là phương án dự phòng quan trọng nhất để tránh phụ thuộc vào Hormuz. Nếu Bab el-Mandeb cũng bị gián đoạn, Ả Rập Xê-útsẽ không còn lối thoát hiệu quả cho lượng dầu xuất khẩu qua Biển Đỏ.

Các chuyên gia cảnh báo thị trường dầu mỏ vẫn chưa phản ánh đầy đủ rủi ro này. Khoảng 4 triệu thùng dầu mỗi ngày của Ả Rập Xê-út được vận chuyển qua Yanbu, và bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể khiến nguồn cung toàn cầu giảm đáng kể, đẩy giá dầu tăng mạnh. Thị trường còn chịu thêm áp lực khi Hormuz vẫn chưa hoạt động bình thường, khiến hai điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất Trung Đông cùng lúc đối mặt nguy cơ gián đoạn.

Ả Rập Xê-út đã bác bỏ tuyên bố phong tỏa của Houthi và khẳng định sẽ bảo vệ hoạt động hàng hải cũng như xuất khẩu dầu. Trong khi đó, Saudi Aramco vẫn tiếp tục bốc hàng tại Yanbu, cho thấy Riyadh chưa muốn dừng xuất khẩu. Tuy nhiên, việc các tàu dầu phải thay đổi lộ trình và tăng cường biện pháp an ninh cho thấy mối đe dọa đã ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động vận tải.

Đối với các nước châu Á như Trung Quốc và Ấn Độ - hai khách hàng lớn của dầu Ả Rập Xê-út - bất kỳ sự gián đoạn nào tại Bab el-Mandeb đều có thể kéo dài thời gian vận chuyển, làm tăng chi phí logistics và gây áp lực lên giá nhập khẩu năng lượng. Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế vẫn đang phụ thuộc lớn vào dầu Trung Đông, việc cả Hormuz và Bab el-Mandeb cùng rơi vào khủng hoảng sẽ làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và biến động giá dầu trên phạm vi toàn cầu.

Ả Rập Xê-út cân nhắc tăng công suất đường ống dẫn dầu tới Biển Đỏ

Ngành lọc dầu châu Á hưởng lợi từ biến động nguồn cung toàn cầu

Căng thẳng Trung Đông: Ấn Độ thay đổi thuế xuất khẩu nhiên liệu