Từ Biển Đỏ đến Hormuz: Vì sao phương Tây khó bảo vệ tuyến vận tải dầu mỏ?

Tàu chở dầu Luojiashan neo đậu tại Muscat, Oman.

Bài toán khó từ “cái bóng” Biển Đỏ

Các đồng minh phương Tây đang cố gắng đàm phán một giải pháp nhằm bảo vệ eo biển Hormuz cho hoạt động vận chuyển năng lượng đang phải đối mặt với một thực tế khắc nghiệt: một nỗ lực tương tự ở Biển Đỏ bắt đầu từ vài năm trước đã tiêu tốn hàng tỷ USD và cuối cùng thất bại trước lực lượng Houthi ở Yemen.

Kinh nghiệm tốn kém tại Biển Đỏ - với bốn con tàu bị đánh chìm, hơn 1 tỷ USD vũ khí đã được sử dụng, và tuyến đường mà ngành vận tải biển phần lớn vẫn tránh né - đang phủ bóng lên tình hình phức tạp hơn tại eo biển Hormuz. Đây là tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, và hiện đang bị Iran phong tỏa - một đối thủ mạnh hơn nhiều so với lực lượng Houthi.

Eo biển Hormuz: Điểm nghẽn không thể thay thế

Những đe dọa của Iran đối với eo biển và các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng ở các quốc gia vùng Vịnh lân cận đã khiến giá dầu tăng vọt trong một trong những đợt gián đoạn nguồn cung dầu khí tồi tệ nhất lịch sử. Nếu eo biển không được mở lại, tình trạng thiếu hụt sẽ ngày càng nghiêm trọng, đẩy chi phí năng lượng, thực phẩm và nhiều loại hàng hóa khác trên toàn cầu tăng cao.

"Không có sự thay thế nào cho eo biển Hormuz. Đây là eo biển của thế giới, theo luật pháp quốc tế và thực tế vận hành", Giám đốc điều hành Kuwait Petroleum, Sheikh Nawaf Saud Al-Sabah, phát biểu trong một cuộc gọi video được phát trực tiếp tới hội nghị năng lượng CERAWeek tại Houston ngày 24/3.

Cùng ngày, các thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã đàm phán các nghị quyết nhằm bảo vệ eo biển, với một số quốc gia như Bahrain đưa ra lập trường cứng rắn, cho phép sử dụng "mọi biện pháp cần thiết" - điều có thể bao gồm cả hành động quân sự.

Hãng Reuters đã phỏng vấn 19 chuyên gia an ninh và hàng hải, những người mô tả hàng loạt thách thức mà Mỹ và các đồng minh phải đối mặt trong việc bảo vệ eo biển. Iran sở hữu lực lượng quân sự tiên tiến hơn nhiều so với Houthi, bao gồm kho vũ khí drone giá rẻ, thủy lôi, tên lửa, và lợi thế địa lý tiếp cận trực tiếp tuyến đường biển hẹp này.

"Việc bảo vệ các đoàn tàu qua eo biển Hormuz khó khăn hơn đáng kể so với ở Biển Đỏ", Chuẩn Đô đốc nghỉ hưu Mark Montgomery cho biết. Ông từng tham gia hộ tống tàu chở dầu của Mỹ qua eo biển Hormuz trong cuộc chiến Iran-Iraq năm 1988.

Đây là vấn đề lớn đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump khi ông tìm cách biện minh cho cuộc chiến với Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, trong bối cảnh cử tri Mỹ đang chịu áp lực lạm phát và giá xăng gần 4 USD/gallon. Các nhà phân tích cho rằng giá năng lượng sẽ khó giảm mạnh cho đến khi tuyến đường này được mở lại.

Trong khi đó, giá dầu diesel tăng cao đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế của hàng nghìn tài xế phương tiện công cộng tại Manila, Philippines.

Ông Trump thể hiện lập trường chưa rõ ràng về mức độ tham gia của Mỹ, ban đầu nói Hải quân Mỹ sẽ hộ tống tàu khi cần thiết, nhưng gần đây lại cho rằng các quốc gia khác nên dẫn dắt nỗ lực này. Iran đã chặn phần lớn tàu thuyền qua điểm nghẽn hàng hải này kể từ khi các cuộc tấn công chung Mỹ-Israel nhằm vào Iran bắt đầu từ ngày 28/2.

Một nghị sĩ Iran cho biết nước này đang xem xét đề xuất thu phí đối với các tàu muốn đi qua eo biển.

Thế bế tắc Hormuz

Sứ mệnh của Mỹ nhằm bảo vệ vận tải biển tại Biển Đỏ khỏi lực lượng Houthi được khởi động vào tháng 12/2023, với các quốc gia châu Âu tham gia bằng một chiến dịch riêng vài tháng sau đó.

Các đồng minh đã bắn hạ hàng trăm drone và tên lửa, nhưng lực lượng Houthi vẫn đánh chìm bốn con tàu trong giai đoạn 2024-2025. Các công ty vận tải hiện phần lớn tránh tuyến đường này - vốn từng chiếm khoảng 12% thương mại toàn cầu - và lựa chọn hành trình dài hơn vòng qua Mũi Hảo Vọng ở châu Phi.