Eo biển Hormuz đã đóng: Tàu thuyền Ấn Độ vẫn đi qua bằng cách nào?

Ảnh vệ tinh do 2026 Planet Labs PBC chụp ngày 2/3/2026 cho thấy khói bốc lên từ một con tàu sau vụ nổ tại cảng Bandar Abbas dọc eo biển Hormuz. (Ảnh: AFP)

Ấn Độ đã duy trì được hoạt động thương mại hàng hải quan trọng qua eo biển Hormuz bất chấp việc một trong những hành lang vận chuyển quan trọng nhất thế giới vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng do căng thẳng địa chính trị và các mối đe dọa an ninh.

Diễn biến này diễn ra khi cuộc phong tỏa eo biển bước sang tháng thứ ba, tiếp tục ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu và các tuyến vận tải biển quốc tế.

Vì sao eo biển Hormuz lại quan trọng?

Eo biển Hormuz là một trong những tuyến đường thủy quan trọng nhất về mặt chiến lược trên thế giới, kết nối Vịnh Ba Tư với vùng biển quốc tế giữa Iran và Oman.

Gần 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng toàn cầu thường xuyên đi qua eo biển hẹp này, biến nó thành tuyến đường quan trọng đối với các quốc gia nhập khẩu năng lượng như Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Cuộc xung đột nổ ra vào ngày 28/2 sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào các mục tiêu của Iran đã gây ra sự leo thang mạnh mẽ trong khu vực. Iran đã đáp trả bằng cách siết chặt kiểm soát eo biển, dẫn đến tình trạng phong tỏa gần như hoàn toàn và làm giảm đáng kể lưu lượng giao thông hàng hải.

Mặc dù giao tranh ác liệt phần lớn đã chấm dứt sau thỏa thuận ngừng bắn giữa Tehran và Washington vào ngày 9/4, hoạt động vận chuyển hàng hải vẫn chưa trở lại mức trước xung đột.

Ấn Độ đã làm thế nào để duy trì hoạt động của các tàu thuyền?

Tại cuộc họp giao ban liên bộ hôm thứ Sáu tuần trước, các quan chức từ Bộ Cảng, Vận tải biển và Đường thủy giải thích rằng Ấn Độ đã dựa vào sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bộ phận chính phủ để đảm bảo việc vận chuyển hàng hóa thiết yếu.

Ông Opesh Kumar Sharma, Giám đốc (Vận tải biển) thuộc Bộ, cho biết các chi tiết hoạt động không thể được tiết lộ vì lý do an ninh.

Theo ông Sharma, việc phối hợp được thực hiện thông qua Bộ Ngoại giao, trong khi các ưu tiên vận chuyển được xác định chung với Bộ Dầu khí và Bộ Phân bón.

Dựa trên những ưu tiên này, chính phủ xây dựng các kế hoạch phối hợp để tạo điều kiện thuận lợi cho việc di chuyển của các tàu chở hàng hóa thiết yếu.

Chiến lược này đã giúp Ấn Độ duy trì nguồn cung dầu thô, khí hóa lỏng (LPG), phân bón và các mặt hàng nhập khẩu thiết yếu khác bất chấp những thách thức an ninh trong khu vực.

Các quan chức chính phủ tiết lộ rằng hiện có khoảng 13 tàu mang cờ Ấn Độ đang hoạt động trong khu vực eo biển Hormuz. Bao gồm một tàu chở LPG; năm tàu ​​chở dầu thô; một tàu chở hóa chất; ba tàu container; hai tàu chở hàng rời và một tàu nạo vét.

Sự hiện diện liên tục của các tàu Ấn Độ cho thấy nỗ lực của New Delhi trong việc duy trì dòng chảy thương mại ngay cả khi nhiều nhà khai thác vận tải biển quốc tế vẫn ngần ngại đi vào khu vực có rủi ro cao. Các hoạt động của Ấn Độ vẫn tiếp tục bất chấp các sự cố liên quan đến các tàu có liên hệ với Ấn Độ.

Trước đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran được cho là đã nhắm mục tiêu vào hai tàu mang cờ Ấn Độ ở eo biển Manche, buộc chúng phải quay đầu trong bối cảnh căng thẳng leo thang.

Các sự cố này nhấn mạnh những rủi ro mà vận tải thương mại phải đối mặt sau khi Iran tuyên bố siết chặt kiểm soát giao thông hàng hải để đáp trả những diễn biến liên quan đến xung đột khu vực. Do đó, nhiều công ty vận tải biển toàn cầu đã tạm ngừng hoạt động hoặc giảm đáng kể lượng vận chuyển qua tuyến đường này.

Các tàu chở dầu rời khỏi vịnh một cách chậm rãi

Mặc dù eo biển vẫn bị hạn chế nghiêm ngặt, dữ liệu vận chuyển cho thấy một số tàu đã bắt đầu thận trọng nối lại hoạt động đi lại. Theo thông tin theo dõi hàng hải do Bloomberg tổng hợp, 29 trong số 109 tàu chở dầu lớn không thuộc Iran bị mắc kẹt trong vịnh Ba Tư khi cuộc xung đột bắt đầu đã thoát ra thành công qua eo biển Hormuz. Hầu hết các vụ vượt biên được cho là diễn ra trong những hoàn cảnh bất thường.

Một số tàu chở dầu đã tắt thiết bị phát đáp Hệ thống Nhận dạng Tự động (AIS) trong quá trình di chuyển, coi như "tắt tín hiệu" để giảm nguy cơ bị tấn công. Một số tàu cũng được cho là đã di chuyển vào ban đêm khi đi qua đoạn đường giao thông hẹp này. Các tàu đã rời đi đang vận chuyển ước tính 520.000 thùng dầu mỗi ngày, con số này vẫn chỉ là một phần nhỏ trong tổng lượng dầu khí đang bị mắc kẹt trong khu vực.

Mặc dù hoạt động vận tải biển được mở lại dần dần, nhưng nhìn chung vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trước đây. Trước khi xung đột xảy ra, thông thường có từ 125 đến 140 tàu thuyền đi qua eo biển này mỗi ngày.

Lưu lượng giao thông hiện tại trung bình chỉ có một vài chuyến qua lại mỗi ngày, cho thấy những lo ngại về an ninh vẫn còn tồn tại đối với các chủ tàu và nhà khai thác. Dữ liệu theo dõi gần đây cho thấy các tàu chở dầu thô và tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng đang di chuyển về phía các nhà nhập khẩu lớn, bao gồm Ấn Độ và Trung Quốc.

Tranh chấp về hỗ trợ dẫn đường

Vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được giải đáp về vai trò của Hoa Kỳ trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông hàng hải. Các báo cáo cho thấy Hải quân Mỹ đã nối lại một chiến dịch nhằm giúp các tàu thương mại di chuyển an toàn qua eo biển này. Tuy nhiên, Bộ Chỉ huy Trung ương Hoa Kỳ đã công khai bác bỏ những tuyên bố đó. Các chuyên gia trong ngành cho rằng lực lượng Mỹ có thể đang cung cấp tư vấn hàng hải và hỗ trợ tình báo mà không chính thức hộ tống tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy này.

Trong khi đó, Iran đã khẳng định quyền lực lớn hơn đối với tuyến đường này bằng cách thành lập "Cơ quan quản lý eo biển vịnh Ba Tư" mới, yêu cầu các tàu thuyền phải xin phép trước khi đi qua tuyến đường này. Tehran đã cảnh báo rằng các tàu thuyền đi qua mà không được phép có thể phải đối mặt với hậu quả.

Mặc dù có những dấu hiệu cải thiện bước đầu, các nhà lãnh đạo ngành năng lượng cảnh báo rằng tình hình vẫn còn bất ổn. Giám đốc điều hành của Chevron, Mike Wirth, cho biết một số tàu đã bị tấn công khi đi qua eo biển trong những ngày gần đây, bao gồm cả những vụ việc chưa được công bố. Ông Wirth cho biết Chevron hiện đang có sáu tàu thuê hoạt động trong khu vực Vịnh nhưng sẽ không trả bất kỳ khoản phí quá cảnh nào mà Iran yêu cầu.

Theo ông, quyết định cuối cùng về việc có nên đi qua eo biển hay không thuộc về chủ tàu và các nhà điều hành tàu. Thỏa thuận ngừng bắn mang lại hy vọng, nhưng quá trình phục hồi có thể mất nhiều tháng. Những nỗ lực ngoại giao đã mang lại một số tín hiệu lạc quan sau khi xuất hiện các báo cáo về các cuộc thảo luận nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran cũng như thăm dò các cuộc đàm phán liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.

Tuy nhiên, các chuyên gia vận tải biển cảnh báo rằng việc khôi phục lưu lượng giao thông bình thường có thể mất nhiều tháng ngay cả khi tiến trình ngoại giao tiếp tục diễn ra.

Các nhà phân tích lưu ý rằng Iran vẫn tiếp tục gây ảnh hưởng đáng kể đối với tuyến đường thủy này, và nhiều công ty vận tải biển vẫn e ngại quay trở lại cho đến khi điều kiện an ninh được cải thiện đáng kể. Đối với Ấn Độ, việc duy trì quyền tiếp cận eo biển vẫn vô cùng quan trọng. Là một trong những nước nhập khẩu năng lượng lớn nhất thế giới, quốc gia này phụ thuộc rất nhiều vào nguồn cung dầu khí từ vùng Vịnh, do đó việc đảm bảo quyền tiếp cận hàng hải không bị gián đoạn là ưu tiên hàng đầu của quốc gia.

Ấn Độ chuyển hướng sang dầu mỏ ở Mỹ Latinh và châu Phi

Tìm hiểu các quy định mới của Iran về quá cảnh qua eo biển Hormuz

Khủng hoảng Iran: Nhìn từ việc UAE rời OPEC

"Điểm nóng" Trung Đông ngày 31/5: Qatar chấp nhận mức phí tạm thời để khơi thông eo biển Hormuz