Trung tâm năng lượng tái tạo: Đòn bẩy hình thành chuỗi giá trị công nghiệp mới

Từ nguồn điện đến hệ sinh thái công nghiệp

Theo các chuyên gia, phát triển năng lượng tái tạo không chỉ là câu chuyện bổ sung công suất cho hệ thống điện. Khi quy mô các dự án ngày càng lớn, Việt Nam đồng thời phải giải bài toán về năng lực chế tạo, xây dựng, lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng, logistics và nguồn nhân lực.

Đây là cơ sở để nghiên cứu mô hình trung tâm năng lượng tái tạo, nơi các hoạt động trong chuỗi giá trị được kết nối trên một không gian có lợi thế về hạ tầng và điều kiện phát triển nguồn điện. Cách tổ chức này có thể giúp tận dụng hạ tầng dùng chung, giảm chi phí logistics, nâng hiệu quả đầu tư và tạo điều kiện để doanh nghiệp nội địa tham gia vào nhiều công đoạn hơn.

Các trung tâm năng lượng tái tạo, nếu được quy hoạch đồng bộ về cảng biển, logistics, sản xuất, dịch vụ kỹ thuật và nhân lực, có thể trở thành nền tảng để doanh nghiệp trong nước tham gia. (Ảnh minh họa)

Theo ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương, chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ và là một trong những nền tảng để Việt Nam thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh.

Quy hoạch điện VIII và các định hướng điều chỉnh đã xác định rõ hướng phát triển mạnh năng lượng tái tạo, trong đó có điện gió ngoài khơi. Việt Nam dự kiến phát triển khoảng 6 GW điện gió ngoài khơi đến năm 2030, sau đó nâng lên 17 GW.

“Trong Quy hoạch điện VIII và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Việt Nam xác định mục tiêu thúc đẩy rất mạnh năng lượng tái tạo, trong đó có điện gió ngoài khơi. Cụ thể, trước mắt đến năm 2030, Việt Nam dự kiến phát triển khoảng 6 GW điện gió ngoài khơi, sau đó sẽ tăng lên 17 GW. Đó là những cơ sở ban đầu để chúng ta xem xét phát triển các trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo”, ông Tăng Thế Hùng nhấn mạnh.

Với quy mô này, nhu cầu về một hệ sinh thái công nghiệp đi kèm sẽ ngày càng rõ nét. Từ chế tạo thiết bị, kết cấu và dịch vụ kỹ thuật đến thi công, vận hành, bảo dưỡng, đào tạo nhân lực…, mỗi khâu đều có thể tạo ra giá trị kinh tế và mở thêm dư địa cho doanh nghiệp Việt Nam.

Như vậy, mục tiêu của trung tâm năng lượng tái tạo không dừng ở việc phục vụ các dự án điện. Xa hơn, đây là cách chuyển lợi thế về tài nguyên năng lượng thành năng lực công nghiệp, qua đó nâng tỷ lệ giá trị được tạo ra trong nước.

Tận dụng lợi thế sẵn có

Điện gió ngoài khơi là lĩnh vực được kỳ vọng có nhiều dư địa để hình thành các trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, việc lựa chọn địa điểm phải tính đến đồng thời tiềm năng nguồn điện, năng lực cảng biển, kết nối giao thông, mặt bằng công nghiệp, logistics, chuỗi cung ứng và khả năng huy động vốn.

Năm 2025, Bộ Công Thương và GIZ đã hoàn thành giai đoạn 1 nghiên cứu về trung tâm phát triển công nghiệp điện gió ngoài khơi. Giai đoạn 2 sẽ tiếp tục đánh giá chi tiết tiềm năng và nghiên cứu lựa chọn địa điểm phù hợp để phục vụ các dự án điện gió ngoài khơi theo bán kính tối ưu.

Đây là bước quan trọng bởi một trung tâm năng lượng tái tạo chỉ phát huy hiệu quả khi các mắt xích trong chuỗi được kết nối hợp lý. Hạ tầng cảng có thể phục vụ vận chuyển và lắp đặt thiết bị; cơ sở sản xuất giúp rút ngắn chuỗi cung ứng; các đơn vị kỹ thuật đảm nhiệm vận hành, bảo dưỡng; trong khi hệ thống đào tạo cung cấp nhân lực chuyên môn.

Mô hình này cũng mở ra cơ hội phát triển công nghiệp phụ trợ trong nước, đặc biệt ở các lĩnh vực cơ khí chế tạo, kết cấu thép, vận tải biển, logistics, dịch vụ kỹ thuật, công nghệ số và bảo dưỡng công trình ngoài khơi.

Việt Nam có lợi thế nhất định để tham gia vào chuỗi giá trị này nhờ kinh nghiệm lâu năm trong dầu khí ngoài khơi, cơ khí chế tạo, cảng biển và dịch vụ kỹ thuật. Nếu được khai thác đúng hướng, những năng lực đã hình thành có thể trở thành nền tảng để doanh nghiệp trong nước chuyển sang các lĩnh vực mới của ngành năng lượng.

Không chỉ phục vụ thị trường nội địa, năng lực sản xuất và dịch vụ được hình thành từ các trung tâm này còn có thể tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi trong khu vực và quốc tế.

Bài toán không chỉ nằm ở công nghệ

Ông Michael Lehmann, Bí thư thứ hai, Phó Trưởng Bộ phận Hợp tác phát triển, Đại sứ quán Cộng hòa Liên bang Đức tại Việt Nam, đánh giá cao định hướng của Việt Nam trong chuyển dịch sang nền kinh tế xanh và bảo đảm an ninh năng lượng.

Tiềm năng điện gió ngoài khơi của Việt Nam là rất lớn. (Ảnh minh họa)

Theo ông Michael Lehmann, tiềm năng điện gió ngoài khơi của Việt Nam là rất lớn, nhưng để khai thác hiệu quả cần tiếp cận theo toàn bộ chuỗi giá trị. Các trung tâm năng lượng tái tạo có thể trở thành điểm kết nối giữa cảng biển, logistics, chế tạo, dịch vụ số, vận hành và bảo trì.

Đức sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và phối hợp với các cơ quan chức năng của Việt Nam để nghiên cứu mô hình phù hợp với điều kiện thực tế và khuôn khổ thể chế trong nước.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi về những vấn đề then chốt như mô hình và địa điểm phát triển, hạ tầng cảng biển và logistics, nguồn vốn, chuỗi cung ứng, năng lực sản xuất trong nước, chính sách và đào tạo nhân lực.

Những nội dung này cho thấy phát triển trung tâm năng lượng tái tạo không thể chỉ được nhìn dưới góc độ quy hoạch nguồn điện. Đây còn là bài toán về quy hoạch công nghiệp, hạ tầng, tài chính, công nghệ và năng lực doanh nghiệp.

Với mục tiêu phát triển khoảng 6 GW điện gió ngoài khơi vào năm 2030 và hướng tới 17 GW trong các giai đoạn tiếp theo, dư địa hình thành một hệ sinh thái công nghiệp đi kèm là đáng kể.

Bài toán đặt ra vì thế không chỉ là Việt Nam sẽ có thêm bao nhiêu MW điện tái tạo, mà còn là có thể hình thành bao nhiêu năng lực sản xuất, bao nhiêu doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và bao nhiêu giá trị được giữ lại trong nền kinh tế.

Nếu giải quyết đồng bộ các điều kiện về thể chế, hạ tầng, vốn, công nghệ và nhân lực, các trung tâm năng lượng tái tạo có thể trở thành mắt xích quan trọng kết nối mục tiêu chuyển dịch năng lượng với phát triển công nghiệp, đưa năng lượng sạch từ một nguồn lực cho hệ thống điện trở thành động lực mới của tăng trưởng xanh.

Nghiên cứu thành lập Trung tâm năng lượng tái tạo

Quảng Bình định hướng trở thành trung tâm năng lượng tái tạo lớn của cả nước

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Tỉnh Quảng Trị có tiềm năng phát triển thành trung tâm năng lượng tái tạo

Việt Nam nghiên cứu mô hình cho các Trung tâm Năng lượng tái tạo