Tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng trong ngành công nghiệp mỏ

Tiến sĩ Nguyễn Thu Hiền, Viện trưởng Viện Cơ khí Năng lượng và Mỏ (Vinacomin) phát biểu tại hội thảo.

Tại hội thảo “Tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp: Từ chính sách đến hành động thực tiễn” tổ chức tại Hải Phòng, Tiến sĩ Nguyễn Thu Hiền, Viện trưởng Viện Cơ khí Năng lượng và Mỏ (Vinacomin), cho biết hoạt động khai thác mỏ tại Việt Nam đang chịu tác động đồng thời từ những thách thức kỹ thuật và yêu cầu ngày càng cao về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Đối với khai thác hầm lò, độ sâu ngày càng lớn kéo theo áp lực mỏ và sức cản mạng gió tăng, đòi hỏi hệ thống thông gió phải vận hành liên tục. Lưu lượng nước ngầm lớn, biến động theo mùa cũng khiến công tác bơm thoát nước tiêu tốn nhiều điện năng. Trong khi đó, tại các mỏ lộ thiên, cung độ vận chuyển đất đá, than ngày càng dài, độ dốc lớn làm gia tăng tiêu hao nhiên liệu diesel và điện năng.

Thực tế này khiến suất tiêu thụ năng lượng biến động theo độ sâu, cung độ vận chuyển và chất lượng nguyên khai. Vì vậy, việc áp dụng một định mức tiêu hao cố định cho mọi điều kiện khai thác khó phản ánh đầy đủ hiệu quả vận hành.

Cùng với áp lực kỹ thuật, yêu cầu pháp lý về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả cũng ngày càng chặt chẽ. Theo các quy định và tiêu chuẩn mới, doanh nghiệp không chỉ cần theo dõi lượng năng lượng tiêu thụ mà phải chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu, đường cơ sở và quá trình cải tiến liên tục.

Một điểm được Tiến sĩ Nguyễn Thu Hiền nhấn mạnh là “hiệu suất thiết bị chưa phải là hiệu suất hệ thống”. Việc đầu tư động cơ hiệu suất cao chưa chắc mang lại hiệu quả nếu toàn bộ hệ thống vận hành không tối ưu. Tổn thất có thể xuất hiện ở van tiết lưu, đường ống, băng tải, con lăn, ma sát hoặc tình trạng thiết bị chạy không tải.

Lò chợ cơ giới hóa tại Công ty Than Nam Mẫu. (Ảnh: Cổng TTĐT Quảng Ninh)

Từ thực tế đó, ứng dụng khoa học công nghệ cần được tiếp cận theo chuỗi gồm đo lường, xác định hiện trạng, chuẩn hóa, chẩn đoán, tối ưu hóa, xác nhận và nhân rộng.

Trong khai thác hầm lò, công nghệ thông gió theo nhu cầu cho phép điều chỉnh lưu lượng quạt dựa trên điều kiện thực tế tại từng khu vực, đồng thời duy trì các chế độ vận hành an toàn và cảnh báo khi xuất hiện bất thường. Với hệ thống thoát nước, trạm bơm thông minh có thể lựa chọn tổ hợp bơm phù hợp

Những ứng dụng trên đã cho thấy hiệu quả cụ thể tại các đơn vị thành viên TKV. Tại Công ty CP Than Cao Sơn, trong giai đoạn 2023-2024, số hóa chỉ số L/t·km giúp tiết kiệm hơn 3,2 triệu kWh điện, tương đương khoảng 5 tỷ đồng, cùng khoảng 1,2 triệu lít dầu diesel, trị giá hơn 22,6 tỷ đồng.

Tại Công ty CP Than Hà Tu, việc cải tiến thông số nổ mìn và chế độ vận hành máy khoan giúp suất tiêu hao điện giảm khoảng 50%, xuống khoảng 0,3 kWh/m khoan, tương ứng mức tiết kiệm khoảng 5 tỷ đồng mỗi năm.

Trong khi đó, Công ty Than Dương Huy đặt mục tiêu năm 2026 tiêu thụ 63,9 triệu kWh và tiết kiệm tối thiểu 3%, tương đương giảm khoảng 1,917 triệu kWh điện năng.

Từ những kết quả này, Tiến sĩ Nguyễn Thu Hiền đề xuất TKV triển khai 6 nhóm giải pháp, gồm xây dựng Đề án quản trị hiệu quả năng lượng; chuẩn hóa dữ liệu và chỉ số; ưu tiên hạ tầng đo đếm; triển khai các mô hình điểm tại khai thác hầm lò, lộ thiên và tuyển than; chuyển sang mua sắm theo tổng chi phí vòng đời và hiệu suất năng lượng; đồng thời thành lập tổ công tác liên ngành.

TKV đặt mục tiêu đạt 75% tiến độ đầu tư, giải ngân trong 9 tháng

Than Mạo Khê - TKV sẽ được đầu tư mở rộng công suất lên 1,6 triệu tấn/năm

TKV thúc đẩy xuất khẩu than, mở rộng thị trường

Giữ gìn và lan tỏa giá trị truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của Vùng mỏ