"Thi vấn đáp" ở nghị trường

Nhờ có truyền hình và truyền thanh trực tiếp, cử tri cả nước rất quan tâm tới những phiên họp có chất vấn các vị bộ trưởng bởi nội dung rất thiết thực, liên quan đến đời sống của mọi tầng lớp, thành phần trong xã hội. Vì vậy, người hỏi là những đại biểu Quốc hội (ĐBQH), đại diện cho cử tri; người trả lời là các vị đứng đầu của các bộ, ngành - có quyền lực làm thay đổi chủ trương, chính sách, ảnh hưởng đến miếng cơm, manh áo và nhiều quyền lợi khác của mọi người.

Nếu là cuộc họp ở các bộ, ngành hoặc HĐND các cấp thì các quan chức đầu ngành chỉ báo cáo kế hoạch, triển khai nhiệm vụ hoặc đánh giá kết quả công việc nội bộ ngành. Họ có đội ngũ cán bộ cấp dưới giúp việc cùng dự để bổ sung, giải trình những vấn đề khúc mắc mà cuộc họp nêu ra. Nhưng trước Quốc hội, trước sự theo dõi đồng thời của cử tri cả nước, bộ trưởng, thứ trưởng đến Thủ tướng, Phó thủ tướng đều phải tự mình giải trình tất cả. Ai không “thuộc bài” là tỏ ra lúng túng, tìm cách khất lần hoặc “đá” vấn đề sang cho bộ, ngành khác “tiếp sức”.

Có những phiên chất vấn trôi qua nhạt nhẽo bởi bộ trưởng trả lời kín kẽ, chung chung; trong khi đại biểu không ai hỏi vặn cho ra vấn đề. Nhất là những ngành đặc thù như tiền tệ, tài chính. Thực tế qua nhiều kỳ họp cho thấy, phiên họp chất vấn có chất lượng hay không lại phụ thuộc cả vào hai phía, người hỏi và người đáp. Câu hỏi của ĐBQH đưa ra khó hay dễ tùy thuộc chất lượng đại biểu. Nhưng, dõi theo hầu hết các phiên chất vấn mới thấy có một số ĐBQH nêu ra những câu hỏi rất nhạt nhòa, rất chung chung, đại loại là một bất cập nào đó của ngành, lĩnh vực và đề nghị cho biết giải pháp khắc phục. Trong phiên chất vấn cuối tuần vừa rồi của kỳ họp thứ năm, nhiều cử tri tâm đắc với những câu chất vấn thẳng thắn, cụ thể của đại biểu Lê Như Tiến (Quảng Trị) và Trần Du Lịch (TP HCM) đối với Phó thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc. Có những vấn đề đại biểu Lê Như Tiến hỏi thẳng vào nhiệm vụ của Phó thủ tướng và yêu cầu cho biết đã làm được đến đâu.

Các bộ trưởng trả lời chất vấn trong các kỳ họp đều nằm trong tốp lãnh đạo những ngành, nghề liên quan trực tiếp đến đời sống và quyền lợi của toàn dân. Đó cũng là những lĩnh vực nhạy cảm mà hằng ngày ai cũng quan tâm đến. Vì thế người ta ví các vị bộ trưởng này ngồi trên “ghế nóng”. Có những vị “lợi khẩu”, nói năng lưu loát thì trả lời rất trôi chảy, thậm chí còn biết cách lái nguyên nhân yếu kém của bộ mình sang những bộ khác liên quan để chia sẻ bớt áp lực. Trả lời của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội vừa qua được nhiều đại biểu hài lòng nhưng vẫn còn nhiều việc mà bộ này chưa có giải pháp cụ thể, đầu tư dàn trải. Nhiều chính sách không còn phù hợp với cuộc sống nhưng vẫn chưa được điều chỉnh.

Còn cách trả lời của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Cao Đức Phát thì bị chê hiền quá, mờ nhạt, không có những đề xuất cụ thể, nhất là chính sách hỗ trợ nông dân. Với một đất nước nông nghiệp, dân số phần lớn là nông dân nên còn biết bao điều nhân dân mong đợi ở Nhà nước và Chính phủ. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn không mạnh dạn đề xuất với Chính phủ hỗ trợ nông dân thì làm sao nông dân gắn bó với nông nghiệp. Các lĩnh vực khác như y tế, giáo dục, xây dựng, ngân hàng cũng đều là điểm nóng. Nếu bộ trưởng không nắm chắc được những công việc cụ thể của ngành mình thì sẽ rất bị động, đối phó khi phải trả lời nhiều câu hỏi trực tiếp của ĐBQH. Đặc biệt, có những bộ trưởng tỏ ra chân thành nhận những thiếu sót, khuyết điểm và hứa sẽ sửa chữa, chấn chỉnh nhưng rồi đến những kỳ họp sau tình hình vẫn không có gì biến chuyển, gây mất lòng tin của cử tri.

Về phía các ĐBQH khi đặt câu hỏi chất vấn cũng có nhiều vấn đề phải chấn chỉnh, mặc dù đã có tiến bộ hơn trước. Chẳng hạn, có vị chỉ tập trung vào phản ánh khó khăn vướng mắc ở cơ quan, địa phương mình và đề nghị bộ trưởng tìm giải pháp giúp đỡ. Có vị nêu câu hỏi như “mớm lời” cho bộ trưởng có cơ hội diễn thuyết về thành tích của ngành mình. Lại có vị đặt câu hỏi dài dòng kèm theo phân tích lan man khiến chủ tọa phiên họp phải nhắc nhở về thời gian; trong khi đó, lẽ ra từ khi thảo luận ở đoàn, câu hỏi đã được ấn định và nhất trí cao của đoàn đại biểu.

Nói tóm lại, muốn có phiên chất vấn và trả lời chất vấn đạt chất lượng, đáp ứng được lòng mong đợi của cử tri thì các ĐBQH cần chú trọng hơn nữa đến những câu hỏi và câu trả lời. Những cuộc “thi vấn đáp” ở nghị trường để ghi điểm và cũng là thể hiện năng lực lãnh đạo của người cán bộ.

Bùi Đức