Phía sau việc Houthi muốn siết kiểm soát Bab el-Mandeb

Thông tin kể trên do Bộ trưởng Thông tin của chính quyền Yemen - lực lượng đang giao tranh với Houthi - đưa ra, cho thấy nguy cơ hoạt động vận tải biển tiếp tục bị gián đoạn trên một trong những tuyến thương mại nhộn nhịp nhất thế giới.

"Lực lượng Houthi đang tìm cách tạo điều kiện để giành quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab bằng cách mở rộng sự hiện diện dọc bờ biển phía tây và tìm cách kiểm soát các đảo chiến lược của Yemen trên Biển Đỏ", Bộ trưởng Moammar al-Eryani nói với AFP. Hãng tin cho biết ba nguồn tin Houthi đã xác nhận kế hoạch này.

Ông al-Eryani cũng cho biết lực lượng Houthi đang tìm cách kiểm soát thành phố cảng Mokha, khu vực bờ biển xung quanh thành phố, quần đảo Hanish và đảo Mayuun, nằm ngay tại eo biển Bab el-Mandeb. Theo quan chức Yemen, việc kiểm soát những khu vực này sẽ giúp Houthi tăng cường đáng kể khả năng kiểm soát tuyến hàng hải.

Houthi hiện kiểm soát một phần lãnh thổ Yemen và đang giao tranh với lực lượng của chính quyền trước đây nhằm giành quyền kiểm soát toàn bộ đất nước. Đầu năm nay, lực lượng này tuyên bố phong tỏa các tàu Ả Rập Xê-út trên Biển Đỏ, đe dọa tuyến xuất khẩu dầu thay thế của Ả Rập Xê-út sau khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz hồi tháng 3.

Ả Rập Xê-út đang phối hợp với lực lượng chính phủ Yemen để chống Houthi, trong khi Houthi có quan hệ với Iran.

Lực lượng Houthi từng gây gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Biển Đỏ cách đây vài năm nhằm gây sức ép buộc Israel chấm dứt các cuộc không kích tại Gaza. Hoạt động này trên thực tế đã tạo ra một cuộc phong tỏa, khi Houthi tấn công các tàu có chủ sở hữu được xác định là Israel hoặc phương Tây. Điều này gây xáo trộn nghiêm trọng thương mại quốc tế và đẩy giá dầu tăng do các tàu buộc phải đi theo tuyến đường dài hơn vòng qua châu Phi để kết nối châu Á với châu Âu.

Hiện lực lượng Houthi đang nhắm mục tiêu trực tiếp vào các tàu chở dầu, đồng thời phóng tên lửa nhằm vào một nhà máy lọc dầu của Ả Rập Xê-út.

Trong vài tuần qua, một số tàu chở dầu của Ả Rập Xê-út đã bị Houthi tấn công, khiến các hãng vận tải một lần nữa bắt đầu tránh đi qua eo biển Bab el-Mandeb và lựa chọn tuyến đường dài từ châu Á sang châu Âu vòng qua châu Phi.

Trong khi đó, Houthi đã tấn công nhà máy lọc dầu Jazan của Ả Rập Xê-út 3 lần trong tháng qua, buộc cơ sở này phải đóng cửa vào cuối tháng 7.

Do các cuộc tấn công của Houthi, Ả Rập Xê-út buộc phải chuyển hướng một phần xuất khẩu dầu từ Yanbu trên Biển Đỏ sang kênh đào Suez và cảng Sidi Kerir của Ai Cập trên Địa Trung Hải. Điều này làm tăng thời gian và chi phí vận chuyển dầu của Ả Rập Xê-út.

Động thái này không chỉ là lựa chọn thay thế duy nhất của Ả Rập Xê-út cho tuyến vận tải qua Biển Đỏ mà còn xuất phát từ yêu cầu của một số khách hàng mua dầu châu Á, theo các báo cáo gần đây.

Theo những báo cáo này, một số nhà máy lọc dầu châu Á đã đề nghị Aramco cho phép họ nhận các lô dầu thô của Ả Rập Xê-út tại Sidi Kerir, trong bối cảnh các chủ tàu ngày càng không muốn đi qua eo biển Bab el-Mandeb để vào Biển Đỏ.

Houthi gần đây tuyên bố đã tiến hành 31 cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu của Saudi Arabia, trong đó có 8 tàu chở dầu. Năm tàu bị tấn công trên Biển Đỏ, trong khi 3 tàu còn lại bị nhắm mục tiêu tại Vịnh Aden và Biển Arab, Anadolu Agency đưa tin, dẫn lời người phát ngôn Houthi Ameen Hayyan.

Lực lượng này cảnh báo sẵn sàng leo thang các cuộc tấn công hơn nữa, với lý do Ả Rập Xê-út đang gia tăng các hoạt động quân sự.

Diễn biến trên cho thấy hoạt động vận tải biển quanh Trung Đông khó có thể sớm trở lại bình thường.

Tuy nhiên, số lượng tàu chở dầu đi qua eo biển Bab el-Mandeb vẫn cao hơn đáng kể so với eo biển Hormuz. Theo MarineTraffic, trong tuần kết thúc ngày 16/8, có tổng cộng 254 lượt tàu được xác nhận đi qua Bab el-Mandeb, tăng từ 238 lượt trong tuần trước. Số lượt tàu qua eo biển mỗi ngày dao động từ 27 đến 43 chuyến.

So với Hormuz, đây vẫn là mức lưu thông khá cao. Tuy nhiên, nếu Houthi thực sự giành quyền kiểm soát các khu vực mà lực lượng này đang nhắm tới, khả năng gây sức ép lên các đối thủ trong khu vực cũng như trên phạm vi toàn cầu sẽ được tăng cường đáng kể.