Phía sau một cuộc “tái thiết” logistics của Saudi Aramco

Saudi Aramco điều hành các mối quan hệ cung cấp dầu thô của mình thông qua các hợp đồng dài hạn, thường được cấu trúc trên cơ sở hàng năm với các chỉ định khối lượng hàng tháng. (Ảnh minh họa)

Điều đáng chú ý trong câu chuyện này không nằm ở việc Saudi Aramco vẫn cấp 100% lượng dầu theo hợp đồng cho khách hàng châu Âu. Điều đáng chú ý hơn là Aramco đang phải thay đổi cách đưa dầu tới châu Âu để giữ lời cam kết.

Trong một thị trường mà nhiều tuyến vận chuyển cùng lúc gặp vấn đề, một thông báo phân bổ dầu hàng tháng - vốn chỉ là thủ tục hành chính - bỗng trở thành tín hiệu quan trọng. Nếu Aramco cắt sản lượng giao cho khách hàng, các nhà máy lọc dầu châu Âu sẽ phải mua dầu trên thị trường giao ngay, thường với giá cao hơn. Ngược lại, việc tiếp tục cấp đủ dầu cho thấy Aramco đang ưu tiên duy trì quan hệ dài hạn với khách hàng, dù chi phí và rủi ro vận chuyển tăng mạnh.

Ba cú sốc cùng lúc

Các nhà máy lọc dầu châu Âu hiện phải đối mặt với ba vấn đề. Thứ nhất, nguồn CPC Blend từ Kazakhstan qua Biển Đen bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công bằng drone vào cơ sở hạ tầng, làm giảm một nguồn dầu thô quan trọng cho các nhà máy lọc dầu Địa Trung Hải.

Thứ hai, eo biển Hormuz bị gián đoạn. Khoảng 20% lượng chất lỏng dầu mỏ toàn cầu đi qua tuyến đường này, nên các hạn chế tại Hormuz khiến dầu từ vùng Vịnh khó đi theo những tuyến vận chuyển truyền thống.

Thứ ba, tuyến Biển Đỏ cũng trở nên rủi ro vì các cuộc tấn công của Houthi. Điều này đặc biệt quan trọng với cảng Yanbu ở phía tây Ả Rập Xê-út - vốn là cửa ngõ tự nhiên để đưa dầu sang châu Âu qua Biển Đỏ.

Phí bảo hiểm xung đột tăng mạnh, trong khi một số hãng tàu thậm chí ngừng hoàn toàn việc đi qua Biển Đỏ.

Vì vậy, Aramco không chỉ cần có dầu, mà còn phải tìm cách đưa được dầu tới khách hàng mà không buộc tàu phải đi qua những vùng nguy hiểm.

Sidi Kerir trở thành mắt xích quan trọng

Một trong những giải pháp là Sidi Kerir, cảng dầu ở bờ Địa Trung Hải của Ai Cập, nối với hệ thống đường ống SUMED.

Dầu có thể đi tới khu vực Suez rồi được đưa qua đường ống lên Sidi Kerir, sau đó chất lên tàu để đi thẳng sang châu Âu.

Điều quan trọng là cách này giúp giảm nhu cầu để tàu dầu phải chạy xuyên toàn bộ Biển Đỏ - nơi đang chịu rủi ro từ Houthi.

Với các nhà máy lọc dầu châu Âu, đây trở thành một trong những tuyến ít rủi ro nhất trong tình hình hiện nay.

Đáng chú ý nhất: Aramco đang “chia nhỏ” rủi ro

Một số khách hàng châu Âu thậm chí được cung cấp nhiều lựa chọn nhận dầu: Sidi Kerir, Yanbu hoặc chuyển dầu từ tàu này sang tàu khác (STS) gần Malta.

STS có nghĩa dầu được chuyển giữa hai tàu ngay trên biển, tại khu vực tương đối an toàn. Với phương án Malta, dầu có thể được chuyển ở trung tâm Địa Trung Hải, tránh cả vùng nguy hiểm tại Biển Đỏ lẫn nút thắt Hormuz.

Chi phí cao hơn và vận hành phức tạp hơn, nhưng đổi lại Aramco không cần đặt toàn bộ hành trình của một tàu vào vùng nguy hiểm.

Đáng chú ý, Aramco đang chuyển từ mô hình “một tuyến đường cố định” sang mô hình logistics nhiều lớp, nhiều điểm nhận dầu và nhiều phương án dự phòng.

Đây không còn là giải pháp tạm thời?

Aramco cũng đang sử dụng mô hình STS gần Sohar, Oman, tương tự cách ADNOC của UAE đang đưa dầu qua Hormuz bằng các tàu nhỏ hơn rồi chuyển sang tàu chở dầu lớn ở vùng Vịnh Oman. Điều này cho thấy một thay đổi có tính cấu trúc.

Trong nhiều thập kỷ, mô hình xuất khẩu dầu của Ả Rập Xê-út dựa trên giả định rằng Hormuz và Biển Đỏ tương đối an toàn và thông suốt. Giả định đó giờ không còn chắc chắn.

Thay vào đó, Aramco đang xây dựng một hệ thống có nhiều tuyến: Hormuz: rủi ro cao, giảm sử dụng. Yanbu/Biển Đỏ: rủi ro cao vì Houthi. Sidi Kerir/SUMED: rủi ro thấp hơn và được ưu tiên cho châu Âu. STS tại Sohar: ngày càng được sử dụng. STS gần Malta: một phương án mới cho khách hàng Địa Trung Hải.

Việc Aramco tiếp tục cấp đủ dầu cho khách hàng châu Âu trong tháng 9 và 10 cho thấy Ả Rập Xê-út sẵn sàng chịu thêm chi phí logistics để giữ thị phần và quan hệ với các nhà máy lọc dầu châu Âu.

Nhưng đằng sau tín hiệu “nguồn cung vẫn đầy đủ” lại là một thực tế khác: để giữ được một thùng dầu đến tay khách hàng, hệ thống vận chuyển giờ phải vòng vèo hơn, tốn kém hơn và phụ thuộc vào nhiều phương án trung chuyển hơn trước.

Nói cách khác, thị trường dầu chưa mất nguồn cung hoàn toàn - nhưng chi phí và độ phức tạp để duy trì dòng dầu đang tăng lên rõ rệt.

Và nếu những gián đoạn tại Hormuz, Biển Đỏ và Biển Đen kéo dài, mô hình logistics mới của Aramco có thể không còn là giải pháp tình thế, mà trở thành “bình thường mới” của thương mại dầu mỏ toàn cầu.

Saudi Aramco đưa cuộc cách mạng khí đá phiến đến sa mạc Ả Rập

Saudi Aramco cắt giảm sản lượng dầu do khủng hoảng eo biển Hormuz

Trung Quốc tăng cường thu mua dầu mỏ khi giá giảm

Saudi Aramco cân nhắc phân bổ dầu thô xuất sang châu Á