Khi Mỹ công khai nói về dầu mỏ trong can thiệp vào Venezuela

(Ảnh minh họa)

Năm 1953, sau khi Thủ tướng Iran Mohammad Mosaddegh quốc hữu hóa các lợi ích dầu mỏ của Công ty Anglo-Iranian, Mỹ và Anh đã tiến hành Chiến dịch Ajax nhằm lật đổ ông và giành lại quyền kiểm soát dầu mỏ. Mãi đến tháng 8/2013, CIA mới chính thức thừa nhận vai trò của mình trong cuộc đảo chính này, nhưng ngay cả khi đó, cơ quan này cũng không trực tiếp đề cập đến yếu tố dầu mỏ.

Năm 2003, Mỹ biện minh cho cuộc xâm lược Iraq bằng cáo buộc rằng chế độ Saddam Hussein sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt - một cáo buộc sau đó được chứng minh là không đúng sự thật. Tuy nhiên, nhiều nhân vật cấp cao, từ Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Alan Greenspan đến cựu Tư lệnh CENTCOM, Tướng John Abizaid, sau này đều thừa nhận rằng dầu mỏ là một yếu tố chiến lược trung tâm.

Các can thiệp tiếp theo tại Syria, Libya và Kuwait, cũng đi theo mô hình tương tự, trong đó trữ lượng dầu và an ninh năng lượng luôn là một phần nền tảng - dù không được nói ra - trong chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ.

Lần này, Tổng thống Trump đã làm rõ động cơ của mình. Khi áp đặt phong tỏa đối với Venezuela, ông yêu cầu nước này 'trả lại cho Hợp chúng quốc Hoa Kỳ toàn bộ dầu mỏ, đất đai và các tài sản khác mà họ đã đánh cắp từ chúng tôi". Dù không giải thích cụ thể những tài sản nào bị đánh cắp, nhiều khả năng ông đang ám chỉ vụ quốc hữu hóa các tài sản dầu mỏ của Mỹ năm 2007 dưới thời Tổng thống Hugo Chávez.

Kể từ khi Maduro bị bắt giữ, điều đáng chú ý là ông Trump không thúc đẩy việc lật đổ người kế nhiệm Maduro và cũng chủ động hạ thấp khả năng lãnh đạo đối lập Maria Machado lên nắm quyền.

Thay vào đó, Tổng thống Mỹ đe dọa sẽ triển khai bộ binh nếu Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez không chấp thuận các kế hoạch của Washington đối với Venezuela. Theo ông Trump, những kế hoạch đó là để các công ty dầu khí Mỹ "vào cuộc, chi hàng tỷ USD, sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hỏng nghiêm trọng - đặc biệt là hạ tầng dầu mỏ - và bắt đầu tạo ra lợi nhuận cho đất nước".

Cho đến nay, phản ứng từ phía bà Delcy Rodríguez rất rõ ràng, khi bà tuyên bố Venezuela "sẽ không bao giờ trở lại làm thuộc địa của bất kỳ ai - dù là các đế chế cũ, các đế chế mới hay các đế chế đang suy tàn".

Việc hồi sinh ngành dầu mỏ Venezuela sẽ đòi hỏi hàng chục tỷ USD cùng nhiều năm lao động, chưa kể các rào cản pháp lý và chính trị phát sinh từ hành động diễn ra sáng 3/1. Các tập đoàn dầu khí lớn sẽ cần những bảo đảm dài hạn trước khi cam kết đầu tư đáng kể, và điều đó rốt cuộc phụ thuộc vào sự ổn định.

Bản chất mang tính giao dịch của Tổng thống Trump khiến tình hình hiện tại ở Venezuela trở nên rõ ràng hơn so với nhiều nỗ lực trước đây của các chính quyền Mỹ nhằm bảo đảm nguồn tài nguyên dầu mỏ. Với ông Trump, thành công hay thất bại của cuộc tấn công chưa từng có tiền lệ này có thể được đo lường trực tiếp bằng mức độ đáp ứng các yêu sách của ông.

Đối với khu vực, cuộc tấn công này dường như đánh dấu sự khởi đầu của một diễn biến chiến lược rộng lớn hơn. Ông Trump đã thúc đẩy thuật ngữ "Học thuyết Donroe", ám chỉ Học thuyết Monroe, theo đó Mỹ coi Tây Bán Cầu là "vùng ảnh hưởng" của mình. Tổng thống Mỹ sau đó còn gợi ý rằng Cuba, Mexico và Colombia cũng có thể đối mặt với những hành động tương tự.

Còn đối với trật tự quốc tế rộng lớn hơn, tác động của cuộc tấn công này nhiều khả năng sẽ bộc lộ trong một khung thời gian dài hơn, với nguy cơ dẫn tới những hệ quả nghiêm trọng hơn nhiều.