Hydro trắng: Kho báu tiềm ẩn và cơ hội cho Việt Nam

Hydro có nhiều nguồn gốc khác nhau. Các nhà khoa học đặt tên nguồn gốc theo màu cho dễ phân biệt. Hydro xám là hydro sản xuất từ quá trình chế biến dầu, khí truyền thống; Hydro xanh lam là hydro sản xuất từ quá trình nhiệt phân nước, mà nhà máy điện áp dùng giải pháp chôn lấp CO2; nếu điện dùng cho nhiệt phân là từ năng lượng gió, mặt trời… thì gọi hydro xanh lá. Còn hydro trắng, hay hydro vàng, là hydro được hình thành trong các quá trình địa chất, hóa học, vật lý và sinh học khác nhau và tích tụ thành mỏ trong vỏ Trái đất.

Các nhà khoa học coi hydro trắng là hydro tự nhiên, một dạng tài nguyên, như khoáng sản, dầu khí truyền thống.

(Ảnh minh họa)

Từ phát hiện tình cờ đến cơn sốt toàn cầu

Câu chuyện bắt đầu từ một ngôi làng Bourakébougou ở Mali vào năm 1987. Một giếng khoan tìm nước ngầm đã bất ngờ phát nổ, khi người thợ vô tình châm thuốc lá bên miệng giếng. Sự cố đơn giản này về sau được ghi nhận như một trong những phát hiện thú vị của ngành năng lượng trong nhiều thập kỷ. Thấy luồng khí từ giếng khoan không màu, không mùi, nhưng lại cực kỳ dễ cháy, các nhà khoa học đã phân tích và xác định được thành phần khí chủ yếu là hydro với độ tinh khiết lên tới 98%.

Đến năm 2012, giếng khoan này được khôi phục và hydro được khai thác để chạy máy phát cung cấp điện xanh, sạch và rẻ tiền cho chính ngôi làng Bourakébougou. Đây là trường hợp đầu tiên trên thế giới, hydro trắng được khai thác để cung cấp năng lượng cho con người. Suốt hơn một thập kỷ qua, mỏ khí hydro này đã cung cấp điện thắp sáng cho cả vùng mà hầu như không phát thải khí nhà kính.

Trong những năm gần đây, trong quá trình đi tìm và phát triển những nguồn năng lượng mới, sạch hơn, ít phát thải hơn, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng vỏ Trái đất có thể chứa lượng hydro tự nhiên khổng lồ, thậm chí đủ cung cấp cho nhân loại trong hàng chục nghìn năm nếu khai thác hiệu quả.

Mới đây nhất, vào tháng 3/2025, nước Pháp chấn động khi phát hiện một "siêu mỏ" hydro tại vùng Lorraine với trữ lượng ước tính lên đến 46 triệu tấn, trị giá khoảng 92 tỷ USD (VnExpress, 2026). Thông tin này, cùng với những kết quả nghiên cứu trước đó đã làm dấy lên một cuộc đua tìm kiếm, thăm dò hydro trắng trên khắp thế giới.

Thế giới đang quan tâm đến hydro trắng như thế nào?

Đến nay, trên toàn thế giới đã ghi nhận trong văn liệu hơn 300 điểm phát hiện hydro trắng với hàm lượng đáng kể, trải dài trên hầu hết các lục địa, như châu Âu (Pháp, Nga, Đức, Ý…), châu Mỹ (Mỹ, Canada, El Salvador), châu Phi (Mali, Nam Phi, Congo), Nam và Tây Á (Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgystan, Oman), châu Á-Thái Bình Dương (Úc, New Zealand, Nhật, Trung Quốc, Philippines…).

Ngoài Mali là trường hợp đầu tiên, Úc cũng là nơi ghi nhận một số phát hiện hydro trắng từ rất sớm. Vào những năm 1930, công tác khoan thăm dò dầu khí ở đây đã tìm thấy một lượng lớn hydro ở một số giếng khoan vùng Adelaide.

Đến năm 2021, bang Nam Úc (South Australia) đã sửa luật tài nguyên tạo khung pháp lý đầu tiên cho hydro trắng. Nhiều công ty khởi nghiệp với mục tiêu chuyên nghiên cứu, thăm dò, khai thác nguồn tài nguyên này. Hàng chục giấy phép thăm dò đã được cấp. nhiều chương trình nghiên cứu, dự án thăm dò hydro trắng đang được triển khai.

Luật của Mỹ về các chất tự nhiên cũng cho phép thăm dò hydro trắng. Cục Địa chất Mỹ (USGS) và Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) đã triển khai nhiều hoạt động liên quan. Tháng 1/2025, USGS lần đầu tiên công bố bản đồ triển vọng hydro trắng cho toàn nước Mỹ. Tháng 9/2023, DOE đã công bố tài trợ 20 triệu USD cho các dự án nghiên cứu phát triển công nghệ kích thích quá trình sản sinh hydro trắng, quản lý mỏ và khai thác, thu hồi hydro (https://arpa-e.energy.gov/).

Năm 2022, Pháp cũng đã đưa hydro trắng vào danh mục tài nguyên thiên nhiên trong bộ luật khai khoáng. Sau phát hiện hydro trắng ở Lorraine, hoạt động nghiên cứu, thăm dò tại đây đang được đẩy mạnh. Dự án mới REGULAR II đã lên kế hoạch giếng khoan sâu 3000m PTH-2 của với mục đích riêng cho việc nghiên cứu, đánh giá trữ lượng hydro tại chỗ. Đây là giếng khoan đầu tiên trên thế giới nhằm mục đích thăm dò hydro trắng. Các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Khoa học quốc gia Pháp (CNRS) và Phòng thí nghiệm của GeoRessources đang phát triển phương pháp lưu trữ và vận chuyển hydro sao cho an toàn, đồng thời đánh giá tính bền vững của khu mỏ. TotalEnergies và Engie bày tỏ ý định đầu tư hàng tỷ euro vào cơ sở hạ tầng khai thác và phân phối hydro, nhằm biến Lorraine, từng là biểu tượng của ngành công nghiệp than và thép trong thế kỷ 20, thành trung tâm năng lượng mới, xanh, sạch và hiện đại.

Ngoài Lorraine, vùng Pyrénées-Atlantiques cũng được đánh giá có triển vọng. Năm 2023, chính phủ Pháp đã cấp giấy phép thăm dò hydro trắng đầu tiên cho khu vực này và cũng đang xem xét cấp giấy phép cho một số công ty khác.

Việt Nam có hydro trắng không?

Việt Nam có một số nghiên cứu bước đầu về tiềm năng hydro trắng. Năm 2021, một bài báo trên Tạp chí Dầu khí đã phân tích một số yếu tố địa chất nhằm luận giải khả năng tồn tại hydro trắng ở Việt Nam. Năm 2022, Viện Dầu khí Việt Nam hoàn thành báo cáo chuyên đề “Nghiên cứu tiền đề, dấu hiệu tìm kiếm và triển vọng của khí hydro trắng tại Việt Nam”. Báo cáo tổng hợp thông tin địa chất, địa vật lý, thạch học, địa hóa, bước đầu đánh giá tiềm năng hydro trắng ở Việt Nam (LH Nga, 2022).

Các nghiên cứu nói trên cho thấy Việt Nam có nhiều tiền đề, dấu hiệu đáng chú ý về sự tồn tại của hydro trắng.

Đặc biệt, năm 2009 công ty Arrow khi khoan thăm dò khí than tại Miền võng Hà Nội (MVHN) đã phát hiện khí hydro đi kèm khí than với hàm lượng trung bình trên 10%, cao nhất đến 15,5% trong 5 trên tổng số 8 giếng khoan.

Sơ đồ miền võng Hà Nội và vị trí các phát hiện hydro trắng khi khoan thăm dò khí than (LH Nga, 2022).

Thềm lục địa và vùng biển Việt Nam cũng có tiềm năng hydro trắng. Khi phân tích khí mũ của các mẫu vụn khoan tại giếng 12W-HA-1X (cấu tạo Hải Âu, lô 12W, bể Nam Côn Sơn), đã phát hiện 3 “vỉa” hydro có hàm lượng H₂ lần lượt là 23% trong khoảng độ sâu từ 3760-3770 m; hàm lượng H₂ từ 16,9-25,9% trong khoảng độ sâu 3985-4015 m và hàm lượng H₂ từ 24-67,7% trong khoảng độ sâu 4030-4060 m.

Tổng hợp các tiền đề, dấu hiệu nêu trên và đặc biệt là hai phát hiện hydro trắng ở MVHN và lô 12W bể Nam Côn Sơn cho thấy Việt Nam có tiềm năng cả trên đất liền và ngoài khơi.

Kết luận

Thế giới đang dành sự quan tâm đến nghiên cứu và hiện thực thực hóa nguồn năng lượng dồi dào, xanh, bền vững từ hydro trắng. Nhiều nước đã luật hóa, mở cửa, khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực này. Các hoạt động điều tra cơ bản, đánh giá tiềm năng và phát triển công nghệ thăm dò, khai thác hydro đang được triển khai đồng thời.

Việt Nam có nhiều tiền đề địa chất thuận lợi cho sự tồn tại của hydro trắng và thực tế đã có 2 phát hiện hydro trắng tại một số giếng khoan thăm dò khí than, dầu khí trên đất liền và ngoài khơi.

Đây là cơ hội cho Việt Nam. Nên chăng, chúng ta đưa hydro trắng vào khung pháp lý để rộng cửa cho các công ty có thể mạnh dạn đầu tư nghiên cứu, thăm dò hydro trắng. Các hoạt động về thăm dò tài nguyên, khoáng sản, dầu khí… có thể được hướng dẫn, khuyến nghị quan tâm, đo đạc thêm một số chỉ tiêu liên quan đến hydro. Các tập đoàn nhà nước trong lĩnh vực công nghiệp-năng lượng cần bắt đầu bằng việc nghiên cứu tổng hợp tài liệu, điều tra cơ bản, đánh giá tiềm năng hydro trắng ở Việt Nam và hoạch định chiến lược dài hơi, bài bản về lĩnh vực này.

-------------------------

Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Anh Đức, Phan Ngọc Trung, 2021. Tìm kiếm hydrogen tự nhiên trong lòng đất - nguồn năng lượng mới cho tương lai. Tạp chí Dầu khí, số 12/2021, tr. trang 4 – 14, DOI: https://doi.org/10.47800/PVJ.2021.12-01.

2. VnExpress, 1/2026. Pháp phát hiện mỏ hydro trị giá 92 tỷ USD (Pháp phát hiện mỏ hydro trị giá 92 tỷ USD - Báo VnExpress)

3. Lê Hoài Nga và nnk, 2022. Nghiên cứu tiền đề, dấu hiệu tìm kiếm và triển vọng của khí hydro trắng tại Việt Nam. Báo cáo đề tài nghiên cứu của Viện Dầu khí Việt Nam. Lưu trữ Viện Dầu khí Việt Nam.