Eo biển Hormuz đóng cửa, vì sao dầu vẫn lưu thông?

Trước xung đột, khoảng một phần năm dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đi qua đây. Iran nói Hormuz sẽ tiếp tục đóng với tàu không được phép cho đến khi Mỹ đáp ứng bảy điều kiện dựa trên bản ghi nhớ Islamabad tháng 6/2026. (Ảnh: RT)

Bảy điều kiện, một nút thắt về trình tự

Theo các bản tin dẫn nguồn Tehran Times, Iran yêu cầu Mỹ chấm dứt phong tỏa hải quân đối với cảng và tàu dầu; miễn trừ trừng phạt cho hoạt động bán, vận chuyển dầu; giải phóng ít nhất 12 tỷ USD tài sản bị phong tỏa; dỡ trừng phạt áp dụng sau tháng 6 đối với hàng hải, hóa dầu, hàng không, đường sắt và ngân hàng; chấm dứt tấn công đường không và đường biển; đồng ý tuyến đi an toàn do Iran-Oman quản lý thay cho hộ tống do Mỹ dẫn dắt. Điều kiện thứ bảy chưa rõ.

Ngoại trưởng Abbas Araqchi coi việc mở eo biển là bước xây dựng lòng tin. Bế tắc nằm ở trình tự: Tehran muốn Mỹ hành động trước, còn Washington dường như đòi nhượng bộ hạt nhân trước khi nới lỏng sức ép kinh tế và quân sự.

Ngày 12/10, người phát ngôn Esmaeil Baghaei nói Tehran vẫn xem xét phản hồi của Mỹ. Araqchi cho biết ngày 18/10 đề nghị vẫn còn hiệu lực, nhưng văn bản phản hồi chưa công bố và Washington chưa xác nhận cách Tehran mô tả. Chỉ nên tin vào tiến triển khi có bước đi kiểm chứng được, như dỡ phong tỏa.

Dầu còn đường vòng, LNG thì không

Các số liệu khác nhau do cách đếm tàu, dầu thô và LNG. Hormuz đang bị tranh chấp và suy giảm mạnh, nhưng không hoàn toàn trống vắng.

Tuyến đường ống Habshan-Fujairah của UAE có công suất khoảng 1,8 triệu thùng/ngày. Với Ả Rập Xê-út, số liệu chưa thống nhất: tin Reuters nêu dòng chảy qua đường ống Đông-Tây gần 6 triệu thùng/ngày, trong khi Bloomberg ngày 27/10 cho biết tuyến này đạt công suất tối đa 7 triệu thùng/ngày và xuất khẩu qua Yanbu khoảng 5 triệu thùng/ngày.

LNG không thể đi qua đường ống dầu, nên các tuyến thay thế gần như không giải quyết được thiếu hụt khí. QatarEnergy đã tuyên bố bất khả kháng với LNG; công ty Edison của Ý được thông báo hàng giao chưa thể nối lại trước đầu tháng 12. Dự báo dựa trên Kpler cho rằng xuất khẩu LNG Qatar trong tháng 10 chỉ khoảng 0,6 triệu tấn. Do đó, tài sản nhạy cảm với khí đốt dễ chịu cú sốc hơn.

Giá cao, bộ đệm nguồn cung suy yếu

Dầu Brent cao hơn khoảng 40% so với trước chiến sự; giá LNG châu Á tăng vì lo ngại nguồn cung và dự báo thời tiết lạnh. Cuối tháng 10, kho khí của châu Âu mới đầy khoảng 73%.

Một chuyên gia Sparta Commodities ước tính lượng dự trữ dầu chiến lược có thể sử dụng còn khoảng 400 triệu thùng, sau khi rút khoảng 327 triệu thùng. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết cuối tháng 9, tồn kho toàn cầu thấp hơn khoảng 509 triệu thùng so với trước chiến sự; nhu cầu năm 2026 được dự báo giảm khoảng 2,6 triệu thùng/ngày. Một số chuyên gia cho rằng dầu có thể lên 150 USD/thùng nếu gián đoạn kéo dài; đây chỉ là kịch bản.

Nhà máy lọc dầu, hãng hàng không, hóa chất, điện lực và mỏ tiêu thụ nhiều năng lượng có thể bị ép biên lợi nhuận. Ngành khai khoáng chịu ảnh hưởng qua giá dầu diesel, vật liệu nổ, điện và cước vận chuyển.

Năm tín hiệu nhà đầu tư nên theo dõi

Các chỉ báo chính gồm tình trạng phong tỏa hải quân của Mỹ; cập nhật trung gian từ Qatar; phản hồi chính thức của Iran; phí bảo hiểm rủi ro xung đột và số vụ tấn công tàu; cùng an ninh của các đường ống tránh Hormuz tại Ả Rập Xê-út và UAE.

Ảnh hưởng thị trường sẽ phụ thuộc thời gian gián đoạn, tốc độ cạn kiệt tồn kho và độ an toàn của các tuyến thay thế. Điều kiện thứ bảy và văn bản phản hồi của Mỹ vẫn chưa rõ. Nhà đầu tư nên dựa vào diễn biến có thể kiểm chứng thay vì chỉ dựa trên tuyên bố ngoại giao.

Cước vận chuyển dầu bằng siêu tàu rời đỉnh kỷ lục

Châu Á tìm cách ứng phó khi cước tàu chở dầu tăng kỷ lục

Xung đột Mỹ - Iran: Cục diện thay đổi ra sao kể từ tháng 2?

Các vụ tấn công tàu thuyền tại eo biển Hormuz tăng cao trong tháng 10