Doanh nghiệp được đặt vào trung tâm phát triển công nghệ chiến lược

19:00 | 12/11/2026

9 lượt xem

(PetroTimes) - Chính phủ định hướng đổi mới cách triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ, trong đó doanh nghiệp không chỉ tham gia ứng dụng mà còn trực tiếp đảm nhận nghiên cứu, phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược. Cơ chế cấp kinh phí cho doanh nghiệp nghiên cứu và chấp nhận rủi ro được kỳ vọng góp phần rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thương mại hóa.

Chiều 12/11, tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn trong khuôn khổ Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã giải trình một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về lĩnh vực khoa học, công nghệ. Trong đó, việc tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa sản phẩm được xác định là một trong những hướng đổi mới quan trọng.

Doanh nghiệp được đặt vào trung tâm phát triển công nghệ chiến lược

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng giải trình một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về lĩnh vực khoa học, công nghệ.

Theo Phó Thủ tướng, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Chính phủ tập trung vào 4 nhóm nhiệm vụ: hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển; bố trí nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển nguồn nhân lực; đổi mới phương thức triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, gắn với việc giải quyết những bài toán lớn của đất nước.

Những giải pháp này bước đầu mang lại kết quả tích cực. Theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026 do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới công bố, Việt Nam xếp thứ 43 trong số 139 quốc gia, tăng một bậc so với năm 2025.

Trong khi đó, bảng xếp hạng năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026 của Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) ghi nhận Việt Nam đứng thứ 37 trong số 70 nền kinh tế, xếp thứ ba tại Đông Nam Á. Kết quả này đạt mục tiêu đến năm 2030 được đề ra tại Nghị quyết 57-NQ/TW.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế trong nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược, thương mại hóa sản phẩm, hoạt động của các phòng thí nghiệm, đổi mới công nghệ và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong tiếp cận, ứng dụng công nghệ cũng là vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ.

Theo Phó Thủ tướng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là lĩnh vực đòi hỏi thời gian nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện, không thể kỳ vọng có ngay sản phẩm trong thời gian ngắn. Điều quan trọng là phải đổi mới cách thức tổ chức thực hiện để kết quả nghiên cứu thực sự đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế.

Doanh nghiệp tham gia giải những bài toán công nghệ lớn

Một trong những thay đổi đáng chú ý được Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề cập là chuyển trọng tâm nghiên cứu khoa học từ việc thực hiện các đề tài riêng lẻ sang giải quyết những yêu cầu thực tiễn của đất nước, người dân và doanh nghiệp.

Theo đó, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ phải hướng tới cải thiện đời sống, nâng cao năng suất lao động, chất lượng cuộc sống và giải quyết những vấn đề cụ thể trong sản xuất, kinh doanh.

Để hiện thực hóa định hướng này, Chính phủ đã xác định 20 bài toán lớn và 30 sản phẩm công nghệ chiến lược, đồng thời phân công 10 Bộ trưởng chịu trách nhiệm gắn với từng nhóm nhiệm vụ. Trên cơ sở đó, các bộ trưởng phê duyệt nhiệm vụ, lựa chọn cơ quan chủ trì và doanh nghiệp tham gia triển khai.

Đáng chú ý, lần đầu tiên cơ chế cấp kinh phí trực tiếp cho doanh nghiệp thực hiện nghiên cứu công nghệ chiến lược được triển khai, đồng thời chấp nhận những rủi ro phát sinh trong quá trình nghiên cứu. Đến nay, Chính phủ đã phê duyệt khoảng 19 nhiệm vụ.

Phó Thủ tướng đánh giá tiến độ và kết quả bước đầu còn chậm, nhưng cách tiếp cận và lộ trình triển khai đang đi đúng hướng. Chính phủ kỳ vọng quá trình này sẽ tạo ra những công nghệ, sản phẩm công nghệ chiến lược đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết 57-NQ/TW.

Việc đưa doanh nghiệp vào quá trình nghiên cứu ngay từ đầu có ý nghĩa quan trọng, bởi đây là chủ thể trực tiếp tổ chức sản xuất, kinh doanh và có khả năng xác định nhu cầu thị trường. Cách làm này cũng hướng tới tăng cường sự gắn kết giữa cơ quan nghiên cứu, trường đại học với khu vực sản xuất, thay vì để kết quả nghiên cứu tách rời nhu cầu ứng dụng.

Đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh

Một vấn đề khác được Phó Thủ tướng nhấn mạnh là khắc phục tình trạng nhiều kết quả nghiên cứu khoa học chưa gắn chặt với đầu ra, chưa được chuyển hóa thành sản phẩm phục vụ đời sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Phát triển AI phải lấy người dân làm trung tâm, đồng thời bảo đảm chủ quyền, an ninh, an toàn và năng lực làm chủ công nghệ. (Ảnh minh họa)

Theo đó, Chính phủ sẽ thay đổi cách tiếp cận trong triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ. Thay vì chủ yếu dựa trên đề xuất nghiên cứu của các viện, trường rồi cấp kinh phí thực hiện, yêu cầu đặt ra là phải gắn nghiên cứu với khả năng triển khai và thương mại hóa sản phẩm.

Đây cũng là hướng đi nhằm tăng tính thực tiễn của hoạt động nghiên cứu, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp nhận, làm chủ và khai thác các kết quả khoa học, công nghệ. Hiệu quả nghiên cứu vì vậy không chỉ được nhìn nhận qua quá trình hoàn thành đề tài mà còn phải gắn với khả năng ứng dụng trong thực tế.

Đối với trí tuệ nhân tạo (AI), Phó Thủ tướng cho rằng công nghệ này có khả năng tạo ra bước đột phá về năng suất, tri thức và năng lực sáng tạo, nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề về rủi ro, an ninh và an toàn.

Quan điểm của Chính phủ là phát triển AI phải lấy người dân làm trung tâm, đồng thời bảo đảm chủ quyền, an ninh, an toàn và năng lực làm chủ công nghệ. Việt Nam cần phát triển AI mang thương hiệu Việt Nam, bảo đảm khả năng kiểm soát công nghệ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng bên ngoài.