Điện gió ngoài khơi: Thiết lập “bộ lọc” để phát triển bền vững

07:30 | 15/07/2026

5,684 lượt xem

(PetroTimes) - Điện gió ngoài khơi đang bước vào giai đoạn phát triển mới, khi trọng tâm chính sách chuyển từ khuyến khích đầu tư sang lựa chọn những nhà đầu tư thực sự có năng lực. Nghị định số 272/2026/NĐ-CP của Chính phủ được kỳ vọng sẽ thiết lập "bộ lọc" cần thiết, bảo đảm khai thác hiệu quả tài nguyên biển, đồng thời tạo nền tảng cho sự hình thành ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi hiện đại và bền vững.

Từ khuyến khích đầu tư sang sàng lọc nhà đầu tư

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, điện gió ngoài khơi được xác định là một trong những trụ cột của quá trình chuyển dịch năng lượng, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Việt Nam đặt mục tiêu phát triển khoảng 17.000 MW điện gió ngoài khơi vào năm 2035. Không chỉ tạo nguồn điện sạch, lĩnh vực này còn mở ra dư địa phát triển cho các ngành công nghiệp hỗ trợ như cơ khí chế tạo, đóng tàu, logistics, dịch vụ cảng biển; thúc đẩy kinh tế biển, tạo việc làm cho người dân ven biển và góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc.

Điện gió ngoài khơi: Thiết lập “bộ lọc” để phát triển bền vững

Việt Nam đặt mục tiêu phát triển khoảng 17.000 MW điện gió ngoài khơi vào năm 2035 (Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, khác với điện mặt trời hay điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi là lĩnh vực có quy mô đầu tư rất lớn, yêu cầu công nghệ hiện đại, thời gian chuẩn bị kéo dài và mức độ rủi ro cao. Chính vì vậy, lựa chọn đúng nhà đầu tư ngay từ đầu được xem là điều kiện tiên quyết để bảo đảm khai thác hiệu quả tài nguyên biển.

Nếu thiếu cơ chế sàng lọc phù hợp, nguy cơ xuất hiện các dự án chậm tiến độ, kém hiệu quả hoặc doanh nghiệp đăng ký chỉ nhằm "giữ chỗ" sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển của ngành cũng như việc thực hiện các mục tiêu trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.

Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 272/2026/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý, từ khuyến khích đầu tư sang lựa chọn những nhà đầu tư thực sự có năng lực tài chính, công nghệ và kinh nghiệm để triển khai các dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn.

Theo quy định, tổ chức đề nghị được giao khu vực biển để khảo sát phải có vốn chủ sở hữu tối thiểu tương ứng 1 tỷ đồng cho mỗi MW công suất đăng ký khảo sát; trường hợp đăng ký nhiều dự án, yêu cầu về vốn được tính trên tổng quy mô công suất.

Quy định này cho thấy cơ chế quản lý không còn dừng ở việc xem xét hồ sơ đăng ký mà chuyển sang đánh giá năng lực thực chất của nhà đầu tư ngay từ giai đoạn khảo sát.

Trao đổi với PetroTimes, TS Ngô Đức Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho rằng, việc sàng lọc nhà đầu tư ngay từ đầu là yêu cầu tất yếu đối với điện gió ngoài khơi. Theo ông, nếu điều kiện tham gia quá dễ dãi sẽ dễ dẫn đến tình trạng doanh nghiệp đăng ký dự án khi chưa đủ năng lực, làm chậm tiến độ phát triển của ngành.

"Chọn đúng nhà đầu tư sẽ giảm rủi ro cho Nhà nước, thị trường và tạo niềm tin cho các tổ chức tín dụng khi tài trợ các dự án quy mô lớn", TS Ngô Đức Lâm nhận định.

Thực tế, hoạt động khảo sát ngoài khơi đòi hỏi hệ thống tàu chuyên dụng, thiết bị địa vật lý, nghiên cứu địa chất, hải dương học cùng nhiều hạng mục kỹ thuật có chi phí rất lớn. Vì vậy, yêu cầu về vốn chủ sở hữu ngay từ giai đoạn khảo sát được xem là "bộ lọc" đầu tiên, góp phần loại bỏ các nhà đầu tư thiếu năng lực hoặc chỉ đăng ký dự án để giữ vị trí, chờ chuyển nhượng, qua đó nâng cao chất lượng các dự án điện gió ngoài khơi ngay từ khâu chuẩn bị.

Siết điều kiện tài chính để sàng lọc nhà đầu tư

Không dừng ở việc siết chặt điều kiện khảo sát, Nghị định số 272/2026/NĐ-CP còn hoàn thiện cơ chế tài chính nhằm nâng cao trách nhiệm của các nhà đầu tư trong suốt quá trình triển khai dự án.

Theo quy định, đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thực hiện khảo sát phục vụ đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, toàn bộ chi phí khảo sát phải được kiểm toán trước khi hoàn trả. Nhà đầu tư được lựa chọn có trách nhiệm hoàn trả khoản chi phí này trước khi được công nhận chính thức. Quy định này góp phần minh bạch dòng tiền, bảo đảm công bằng và hạn chế tranh chấp trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư phải chứng minh năng lực tài chính thông qua báo cáo tài chính đã được kiểm toán, cam kết hỗ trợ vốn hoặc các tài liệu hợp pháp khác. Nhà đầu tư phải có vốn chủ sở hữu tối thiểu bằng 20% tổng mức đầu tư và có cam kết thu xếp phần vốn còn lại từ các tổ chức tín dụng hoặc nguồn vốn hợp pháp. Đối với dự án có yếu tố nước ngoài, nhà đầu tư nước ngoài hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải góp tối thiểu 15% vốn đầu tư trực tiếp, trong khi doanh nghiệp trong nước không có thành viên nước ngoài phải góp ít nhất 5%. Đồng thời, nhà đầu tư cũng phải cam kết không yêu cầu Nhà nước hoàn trả chi phí khảo sát, trừ trường hợp doanh nghiệp Nhà nước được giao thực hiện nhiệm vụ theo quy định.

Các quy định này không nhằm thu hẹp cơ hội đầu tư mà hướng tới xây dựng một thị trường điện gió ngoài khơi minh bạch, cạnh tranh và phát triển bền vững, qua đó thu hút các dòng vốn chất lượng cao và những nhà đầu tư có năng lực triển khai thực sự.

Mở đường cho ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi

Điện gió ngoài khơi không chỉ là lĩnh vực sản xuất điện mà còn là ngành công nghiệp tổng hợp, kéo theo sự phát triển của cảng biển, logistics, chế tạo kết cấu thép, đóng tàu chuyên dụng, dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi và hệ thống truyền tải điện.

TS Ngô Đức Lâm: Petrovietnam có nhiều điều kiện thuận lợi để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi.

Điện gió ngoài khơi cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị mới. Theo TS Ngô Đức Lâm, kinh nghiệm tích lũy từ ngành dầu khí sẽ là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp trong nước từng bước làm chủ các khâu có giá trị gia tăng cao. Với nhiều năm hoạt động trên biển, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) được đánh giá có lợi thế ở nhiều lĩnh vực như khảo sát, thiết kế, chế tạo kết cấu, lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng các công trình ngoài khơi.

Dù vậy, TS Ngô Đức Lâm cho rằng, Nghị định số 272/2026/NĐ-CP mới chỉ là bước khởi đầu. Để hiện thực hóa mục tiêu của Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, hợp đồng mua bán điện dài hạn, chính sách huy động vốn quốc tế, đầu tư hạ tầng truyền tải, cảng biển chuyên dụng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Có thể thấy, điểm đáng chú ý của Nghị định số 272/2026/NĐ-CP không chỉ nằm ở việc bổ sung các điều kiện đầu tư mà còn đánh dấu sự thay đổi trong tư duy quản lý: từ ưu tiên số lượng dự án sang coi trọng chất lượng nhà đầu tư và hiệu quả triển khai dự án. Khi "bộ lọc" đầu vào được thiết lập chặt chẽ, Việt Nam sẽ không chỉ khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên gió biển mà còn từng bước hình thành ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi hiện đại, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.