Sửa đổi Luật Dầu khí: Mở rộng không gian phát triển ngành công nghiệp - năng lượng

Quang cảnh phiên họp

Sáng ngày 9/7, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã xem xét, cho ý kiến về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) do Chính phủ trình.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trình bày Tờ trình dự án luật.

Trình bày Tờ trình dự án luật, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, Luật Dầu khí tiếp tục được sửa đổi nhằm nâng cao tính khả thi, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của hoạt động dầu khí trong nước cũng như thông lệ quốc tế. Dự án luật hướng tới mục tiêu tháo gỡ những bất cập trong quá trình triển khai, tạo môi trường thuận lợi cho công tác điều tra cơ bản, tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí.

Đặc biệt, trong bối cảnh các mỏ dầu khí trong nước ngày càng suy giảm sản lượng, hoạt động tìm kiếm, thăm dò gặp nhiều khó khăn do điều kiện địa chất phức tạp, nhiều khu vực nằm ở vùng nước sâu, xa bờ, việc hoàn thiện cơ chế chính sách được kỳ vọng sẽ mở thêm dư địa phát triển cho ngành dầu khí - năng lượng, thu hút thêm nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước.

Hoàn thiện cơ chế để Petrovietnam phát huy vai trò đầu tàu

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí với cơ sở chính trị, cơ sở thực tiễn và mục tiêu tiếp tục hoàn thiện pháp luật về dầu khí.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra.

Về phạm vi điều chỉnh và một số nội dung lớn được bổ sung tại dự thảo luật, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành với việc bổ sung các quy định nhằm điều chỉnh các hoạt động đầu tư gắn với hoạt động dầu khí để tạo thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động mang tính cộng sinh, hỗ trợ trong quá trình triển khai hoạt động dầu khí, góp phần nâng cao hiệu quả, tăng cường thu hút đầu tư.

Theo đó, việc sửa đổi luật cần tiếp tục kế thừa các cơ chế, chính sách đã phát huy hiệu quả của Luật Dầu khí hiện hành, đồng thời nghiên cứu bổ sung các chính sách có tính đột phá nhằm tăng cường thu hút đầu tư, khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên trong nước, tận dụng giai đoạn nhu cầu năng lượng truyền thống vẫn ở mức cao và thúc đẩy phát triển các lĩnh vực năng lượng mới.

Việc hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh hơn, tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp sẽ giúp Petrovietnam rút ngắn quá trình triển khai dự án, nâng cao hiệu quả đầu tư, chủ động ứng phó với những biến động của thị trường năng lượng toàn cầu.

Tại phiên họp, các ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu nghiên cứu cơ chế giao quyền phù hợp cho Petrovietnam trong hoạt động dầu khí, đồng thời bảo đảm cơ chế kiểm tra, giám sát tương xứng với chức năng, nhiệm vụ được giao.

Đây được xem là điểm mới quan trọng, bởi trong thực tiễn, nhiều dự án dầu khí có tính đặc thù cao, yêu cầu quyết định nhanh chóng, linh hoạt để thích ứng với biến động về giá dầu, công nghệ, thị trường và điều kiện khai thác. Việc tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao tính chủ động, giảm sự phụ thuộc vào các thủ tục hành chính kéo dài.

Tổng Giám đốc Petrovietnam Lê Mạnh Cường phát biểu tại phiên họp.

Liên quan đến nội dung “đại diện nước chủ nhà” trong các hợp đồng dầu khí, phát biểu thảo luận tại phiên họp, ông Lê Mạnh Cường - Tổng Giám đốc Petrovietnam khẳng định, đây không chỉ là quyền mà quan trọng hơn là nhiệm vụ chính trị được Nhà nước giao để đại diện Việt Nam thực hiện quyền và nghĩa vụ đối với nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Theo ông Lê Mạnh Cường, trên thực tế, Petrovietnam đã đảm nhiệm vai trò này trong nhiều năm và đây là thông lệ phổ biến của ngành dầu khí quốc tế. Vì vậy, việc luật hóa khái niệm "đại diện nước chủ nhà" sẽ giúp xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm của Tập đoàn đối với Nhà nước cũng như các cơ quan có thẩm quyền.

Tổng Giám đốc Petrovietnam cho biết, trong thời gian qua, do chưa có cơ chế pháp lý đầy đủ nên nhiều vấn đề phát sinh trong hoạt động dầu khí chưa thể xử lý kịp thời, khiến một số công trình, tài sản dầu khí phải dừng hoặc chậm triển khai trong thời gian dài, làm ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác nguồn lực quốc gia. Việc bổ sung cơ chế rõ ràng trong Luật Dầu khí (sửa đổi) sẽ góp phần khắc phục những bất cập này.

Liên quan đến các cơ chế thúc đẩy hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí, ông Lê Mạnh Cường cho biết, các đề xuất mới tiếp tục kế thừa những quy định đã được áp dụng ổn định trong nhiều năm qua. Do đó, không có sự thay đổi lớn về nguyên tắc mà chỉ mở rộng phạm vi áp dụng để phù hợp với thực tiễn.

Một nội dung khác được ông Lê Mạnh Cường nhấn mạnh là cần bổ sung cơ chế để Petrovietnam có thể sử dụng phần nguồn thu của nước chủ nhà trong các hợp đồng dầu khí nhằm thực hiện các nghĩa vụ thuộc trách nhiệm của nước chủ nhà. Hiện nay, mặc dù Petrovietnam đang thực hiện các nhiệm vụ này thay Nhà nước nhưng chưa có cơ chế tài chính cụ thể để xử lý, dẫn đến nhiều khó khăn trong quá trình triển khai.

Đối với các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, thu gom, vận chuyển và lưu trữ CO₂ (CCS/CCUS), Tổng Giám đốc Petrovietnam cho biết, các quy định trong dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) chỉ giới hạn ở phạm vi các công trình, hoạt động có liên quan trực tiếp đến dầu khí, chưa có khung pháp lý chung cho các ngành này.

Vì vậy, Petrovietnam kiến nghị Quốc hội nghiên cứu ban hành một đạo luật riêng về năng lượng ngoài khơi, tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho phát triển các ngành công nghiệp năng lượng biển trong tương lai, trong khi Luật Dầu khí tiếp tục tập trung điều chỉnh các hoạt động thuộc lĩnh vực dầu khí.

Hướng tới cơ chế cạnh tranh, linh hoạt hơn trong hoạt động dầu khí

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự án luật theo hướng có những chính sách mang tính đột phá hơn.

Đáng chú ý, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu chuyển từ cơ chế ưu đãi đầu tư sang cơ chế cạnh tranh toàn cầu, xây dựng môi trường pháp lý đủ hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư có năng lực, công nghệ và nguồn lực tài chính tham gia vào lĩnh vực dầu khí.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu kết luận phiên họp.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế hợp đồng chia sẻ lợi ích linh hoạt đối với các mỏ có điều kiện khai thác khó khăn, mỏ tận thu; đơn giản hóa thủ tục hành chính; tăng quyền quyết định và trách nhiệm của doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án.

Những định hướng này được đánh giá sẽ tạo điều kiện thuận lợi để Petrovietnam chủ động hơn trong việc lựa chọn phương án đầu tư, tối ưu hóa hiệu quả khai thác các mỏ hiện hữu, đồng thời mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, công nghiệp năng lượng và đầu tư ra nước ngoài.

Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu làm rõ cơ sở bổ sung các chính sách ưu đãi, đối tượng được hưởng ưu đãi; hoàn thiện quy định về khai thác tận thu đối với các mỏ, cụm mỏ, lô dầu khí nhằm bảo đảm tính minh bạch, khả thi và hiệu quả.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định liên quan đến thu giữ, xử lý, vận chuyển, bơm ép và lưu trữ CO2; dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao; năng lượng ngoài khơi… theo hướng chỉ quy định những nội dung mang tính nguyên tắc, tạo dư địa để Chính phủ điều hành linh hoạt.

Đồng thời, dự án luật cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về hợp đồng dầu khí, cơ chế xử lý chi phí của Petrovietnam, quản lý quỹ bảo đảm nghĩa vụ thu dọn công trình dầu khí và các vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Việc sửa đổi Luật Dầu khí lần này không chỉ nhằm tháo gỡ những khó khăn trước mắt mà còn hướng tới xây dựng một khung pháp lý dài hạn, tạo nền tảng để Petrovietnam phát huy vai trò đầu tàu dẫn dắt ngành năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế bền vững trong giai đoạn mới.