Đạo diễn trẻ Bùi Đức Anh: “Điều quý giá nhất với người làm phim là tìm được chất liệu của riêng mình”

Bùi Đức Anh nhận giải Cánh Diều Vàng cho hạng mục phim ngắn tại lễ trao giải. (Ảnh: NVCC)

Khởi nguồn của những thước phim

PV: Hành trình làm phim đến với anh từ khi nào và điều gì khiến anh quyết định gắn bó với con đường đạo diễn?

Đạo diễn Bùi Đức Anh: Ngay từ nhỏ, tôi đã có cơ hội tiếp xúc với phim ảnh thông qua mẹ và bà, họ rất thích coi những bộ phim cũ và kinh điển. Những bộ phim ấy khiến tôi tò mò về cách một câu chuyện có thể được kể bằng hình ảnh. Đến khi lớn hơn, tôi bắt đầu thích diễn xuất, tham gia các vở kịch ở trường và dần nhận ra mình lại hứng thú với công việc đứng phía sau hơn là đứng trước ống kính máy quay.

Một trong những người ảnh hưởng lớn nhất đến tôi là đạo diễn James Cameron. Lần đầu xem Titanic, tôi tự hỏi làm thế nào những hình ảnh ấy có thể được tạo ra chân thực đến vậy. Sự tò mò khiến tôi lên mạng tìm hiểu về hậu trường làm phim, rồi dùng những mô hình Lego để dựng lại các cảnh phim theo phong cách “stop-motion”. Đó là những trải nghiệm rất ngây ngô, nhưng cũng là bước đầu đưa tôi đến gần hơn với hành trình làm nghề.

Khi bước vào đại học, tôi thực hiện phim ngắn “Ngày ồn ào” - tác phẩm đầu tiên mà tôi coi là một bộ phim đúng nghĩa. Nhìn lại, tôi thấy mình của khi ấy còn rất non. Tôi gần như ôm đồm mọi việc trong đoàn phim, từ biên kịch, đạo diễn đến quay phim, với suy nghĩ rằng chỉ cần cố gắng là có thể làm được tất cả. Nhưng chính trải nghiệm ấy giúp tôi hiểu rằng làm phim chưa bao giờ là hành trình của một cá nhân. Một bộ phim chỉ có thể hoàn thiện khi có sự đồng hành của tập thể. Mỗi thành viên trong ê-kíp đều mang đến một góc nhìn, một chuyên môn và góp phần giúp câu chuyện được kể trọn vẹn hơn.

“Điện ảnh không phải là hành trình của một người. Muốn kể được một câu chuyện hay, trước hết phải biết lắng nghe và đồng hành cùng những cộng sự của mình”.

Khi những điều gần gũi trở thành chất liệu

PV: Điều gì đã khiến anh lựa chọn những câu chuyện gần gũi trong cuộc sống làm chất liệu cho bộ phim, thay vì theo đuổi những ý tưởng lớn lao?

Đạo diễn Bùi Đức Anh: Nếu nhìn lại, tôi nghĩ “Mầm nhớ” không chỉ là một bộ phim mà còn là bước ngoặt trong tư duy làm nghề của mình. Trước đó, tôi luôn thích những câu chuyện mang tính kỳ ảo hay trinh thám. Đó là những thể loại cho phép người làm phim thỏa sức tưởng tượng và sáng tạo. Nhưng trong quá trình chuẩn bị cho dự án tốt nghiệp, một người bạn của tôi cũng là D.O.P (Giám đốc hình ảnh) của phim “Mầm nhớ” đã nói một câu khiến tôi thay đổi rất nhiều: “Hãy kể một câu chuyện mà mình hiểu rõ nhất”. Lúc đó tôi nhận ra, khi còn trẻ, mình chưa có quá nhiều trải nghiệm để kể những câu chuyện lớn lao. Thay vì cố gắng tạo ra những điều xa vời, tại sao không bắt đầu từ chính những điều gần gũi trong cuộc sống? Tôi chọn cách quan sát chậm lại, nhìn kỹ hơn những con người và những điều đã từng đi qua cuộc đời mình.

Người đầu tiên tôi nghĩ đến là bà nội. Như tôi chia sẻ, bà cũng là người đầu tiên đưa tôi đến với tình yêu điện ảnh. Bà mắc bệnh Alzheimer. Trước khi bệnh trở nặng, bà từng nói rất muốn được một lần tham gia bộ phim do chính cháu mình đạo diễn. Đáng tiếc, tôi không kịp thực hiện điều ước ấy. Đó là điều khiến tôi day dứt đến tận hôm nay. Chính ký ức ấy đã trở thành điểm khởi đầu của “Mầm nhớ”. Nhưng tôi không muốn Mầm nhớ chỉ dừng lại ở câu chuyện của gia đình mình. Điều tôi thực sự muốn kể là những áp lực và mất mát của những người đang chăm sóc bệnh nhân Alzheimer. Theo tôi, nỗi đau của căn bệnh này không chỉ nằm ở người mắc bệnh, mà còn ở những người thân khi phải chứng kiến người mình yêu thương dần mất ký ức và không còn nhận ra chính họ.

Ở Việt Nam, nhiều người vẫn nghĩ Alzheimer đơn giản là bệnh “tuổi già sẽ lẫn”. Chính vì vậy, tôi muốn bộ phim góp thêm một góc nhìn để khán giả hiểu rằng đây là một căn bệnh cần được quan tâm nhiều hơn, không chỉ dưới góc độ y học mà còn ở khía cạnh tâm lý và sự đồng hành của gia đình.

Những phân cảnh đắt giá về nhân vật người mẹ bị mắc bệnh Alzheimer trong phim ngắn “Mầm nhớ”. (Ảnh: Quang Hưng)

Hậu trường phim “Mầm nhớ”. (Ảnh: NVCC)

Phim ảnh không phải là “bản sao” của cuộc sống

PV: Từ những trải nghiệm trong quá trình làm nghề, anh nhìn nhận như thế nào về việc khai thác chất liệu từ đời thực? Theo anh, người làm phim cần làm gì để những chất liệu ấy có thể trở thành một câu chuyện trên màn ảnh?

Đạo diễn Bùi Đức Anh: Với tôi, chất liệu đời thực luôn là một nguồn cảm hứng rất quý với người làm phim, đặc biệt là những đạo diễn trẻ. Cuộc sống vốn dĩ có rất nhiều câu chuyện đủ sức lay động con người, chỉ là chúng ta có dành thời gian để quan sát và lắng nghe hay không. Tuy nhiên, tôi không nghĩ phim ảnh là sự “sao chép nguyên vẹn” hiện thực. Một bộ phim luôn cần sự sáng tạo và góc nhìn riêng của người kể chuyện. Cuộc sống là chất liệu, còn phim ảnh là cách chúng ta chuyển hóa chất liệu ấy thành cảm xúc. Nếu chỉ bê nguyên đời thực lên màn ảnh thì đó mới chỉ là một bản ghi chép, chứ chưa thể trở thành một tác phẩm điện ảnh.

Nhiều người thường nói “đời là phim” hoặc “phim là đời”, nhưng tôi không hoàn toàn đồng tình. Theo tôi, hai khái niệm này có điểm giao nhau, nhưng cũng không thể đồng nhất. Phim ảnh luôn bắt đầu từ đời sống, những người làm phim cần giữ một khoảng cách nhất định để quan sát, sáng tạo và kể lại câu chuyện theo ngôn ngữ của mình. Nếu quá sa đà vào những gì mình tưởng tượng hoặc quá phụ thuộc vào hiện thực, tác phẩm đều rất khó tạo được giá trị riêng.

PV: Sau “Mầm nhớ”, đạo diễn sẽ tiếp tục theo đuổi con đường làm phim của mình thế nào?

Đạo diễn Bùi Đức Anh: Có lẽ sau “Mầm nhớ”, tôi sẽ chưa tiếp tục làm ngay một bộ phim khác khai thác chất liệu đời sống. Những câu chuyện như vậy đòi hỏi người làm phim phải có thêm thời gian trải nghiệm, quan sát và tích lũy. Tôi tin rằng mỗi giai đoạn của cuộc sống sẽ mang đến những chất liệu khác nhau, và khi mình thực sự hiểu điều gì, câu chuyện ấy sẽ tự nhiên trở thành một phần của điện ảnh. Còn ở hiện tại, tôi đang chuẩn bị cho một dự án phim mới thuộc thể loại bí ẩn, kỳ bí - dòng phim mà bản thân luôn yêu thích từ những ngày đầu đến với nghề. Đây là câu chuyện tôi đã ấp ủ từ lâu và hy vọng sẽ tìm được nguồn đầu tư để hiện thực hóa. Nếu không, tôi vẫn sẵn sàng tự mình thực hiện, bởi điều quan trọng nhất với tôi vẫn là được kể câu chuyện mình thực sự muốn kể.

PV: Đạo diễn muốn nhắn gửi điều gì tới những người trẻ đang tìm kiếm chất liệu cho câu chuyện điện ảnh của chính mình?

Đạo diễn Bùi Đức Anh: Thành công của “Mầm nhớ” cũng khiến tôi thay đổi khá nhiều trong cách nhìn nhận về nghề và cơ hội dành cho những người trẻ làm phim. Tôi từng nghĩ đây là một lĩnh vực rất khó tiếp cận, nhưng sau hành trình này, tôi nhận ra hiện nay có rất nhiều sân chơi như các cuộc thi, liên hoan phim hay quỹ hỗ trợ dành cho những nhà làm phim trẻ. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự có ý nghĩa khi ta dám bắt đầu.

Theo tôi, điều quan trọng không phải là chờ đến khi có đầy đủ điều kiện hay tạo ra một bộ phim hoàn hảo ngay từ lần đầu tiên, mà là dám thực hiện tác phẩm của mình, dám đưa nó đến với công chúng và sẵn sàng lắng nghe những phản hồi để tiếp tục hoàn thiện. Quan trọng hơn cả, với một người làm phim, điều quý giá nhất là tìm được chất liệu của riêng mình. Chất liệu ấy không nhất thiết phải là những điều lớn lao hay xa vời, mà có thể bắt đầu từ chính những ký ức, trải nghiệm, hay từ những con người rất gần gũi quanh ta. Khi ta thực sự hiểu và cảm nhận được chúng, tác phẩm sẽ có cơ hội chạm đến cảm xúc của khán giả.

Mầm Nhớ | Top 20 - Cuộc thi phim ngắn Vietnamese 2025

Thực hiện: Quang Hưng, Bùi Hương, Phương Mai