Cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên: Mở không gian phát triển mới cho vùng Tây Bắc

Sáng 7/11, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội nghe Chính phủ trình Tờ trình và báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua địa phận tỉnh Sơn La.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày Tờ trình của Chính phủ.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, việc đầu tư tuyến cao tốc nhằm cụ thể hóa các chủ trương, định hướng của Đảng về phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, trong đó có mục tiêu đến năm 2030 đưa vào sử dụng trên 5.000 km đường bộ cao tốc được xác định tại Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương.

Theo Chính phủ, tuyến đường có vai trò quan trọng trong việc từng bước hoàn thiện mạng lưới cao tốc theo quy hoạch, kết nối các đoạn tuyến liền kề, hướng tới nối thông tuyến cao tốc Hà Nội - Phú Thọ - Sơn La - Điện Biên vào năm 2030-2031. Qua đó, tạo điều kiện thuận lợi cho kết nối với tuyến đường bộ xuyên Á AH13 và mạng lưới giao thông ASEAN.

Không chỉ giải quyết yêu cầu về hạ tầng giao thông, dự án còn được kỳ vọng tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội cho các địa phương miền núi, biên giới. Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, tỷ lệ hộ nghèo của Sơn La hiện là 9,37%, đứng thứ 5; Lai Châu là 17,24%, đứng thứ 2 cả nước. Việc đầu tư tuyến cao tốc được xác định là một trong những giải pháp góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền, hỗ trợ giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Khi được triển khai, tuyến đường có thể mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh của các địa phương, thúc đẩy đô thị hóa và tạo điều kiện hình thành các khu đô thị, khu công nghiệp, khu thương mại, dịch vụ mới dọc tuyến. Đồng thời, hạ tầng giao thông được cải thiện sẽ hỗ trợ hoạt động giao thương quốc tế qua các cửa khẩu Tây Trang, Chiềng Khương, Lóng Sập, Ma Lù Thàng và Bờ Y.

Về phương thức đầu tư, dự án từng được nghiên cứu theo hình thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng BOT. Tuy nhiên, do tuyến đường đi qua khu vực miền núi, biên giới, nơi có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn và đông đồng bào dân tộc thiểu số, Chính phủ đề xuất chuyển sang đầu tư công. Đây cũng là công trình hạ tầng thiết yếu, có tính liên vùng, được kỳ vọng góp phần giảm chi phí vận tải và thu hút đầu tư.

Cần làm rõ khả năng cân đối vốn và cơ chế đặc thù

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban nhất trí với sự cần thiết đầu tư các dự án được trình, trong đó có cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La. Hồ sơ dự án cơ bản phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra.

Tuy nhiên, do đặc thù hướng tuyến kéo dài qua địa hình miền núi phức tạp, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát, xử lý những nội dung còn mâu thuẫn, chồng chéo, chồng lấn giữa quy hoạch dự án với các quy hoạch chuyên ngành.

Đối với cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, hướng tuyến có chiều dài 179,5 km, ảnh hưởng trực tiếp đến quy hoạch hạ tầng năng lượng. Tuyến đi qua khu vực quy hoạch 4 nhà máy điện mặt trời gồm Mai Sơn 4, Mai Sơn 5, Mai Sơn 7, Yên Châu 4 và các dự án thủy điện Nậm Hét 1, Nậm Hét 2. Vì vậy, Ủy ban đề nghị rà soát kỹ tọa độ thiết kế nhằm bảo đảm an toàn vận hành lưới điện và hồ chứa.

Về quy mô và tiêu chuẩn kỹ thuật, dự án được đề xuất đầu tư với quy mô 4 làn xe cao tốc hoàn chỉnh, tốc độ thiết kế 80 km/h. Cơ quan thẩm tra cho biết, có ý kiến đề nghị nghiên cứu phương án nâng tốc độ thiết kế lên 100 km/h nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong dài hạn.

Một vấn đề cần được đánh giá kỹ là khả năng bố trí và hấp thụ vốn đầu tư. Theo phương án đề xuất, dự án cần 43.812 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, chiếm 70% tổng nhu cầu vốn; phần còn lại 19.308 tỷ đồng dự kiến bố trí sau năm 2030, vào năm 2031, chiếm 30%.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ đánh giá khả năng cân đối nguồn lực, đặc biệt là khả năng hấp thụ khoản vốn 19.308 tỷ đồng trong năm 2031 - năm đầu tiên của kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn 2031-2035. Đây là yêu cầu quan trọng để bảo đảm tính khả thi của phương án vốn và tiến độ triển khai dự án.

Đối với các cơ chế, chính sách đặc thù, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với việc áp dụng những chính sách đã được Quốc hội cho phép đối với một số dự án tương tự nhằm bảo đảm tiến độ. Tuy nhiên, từng cơ chế cần được rà soát, đánh giá cụ thể về sự cần thiết và tính khả thi; chỉ đề xuất những chính sách thực sự cần thiết, đồng thời xác định rõ phạm vi áp dụng, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Ủy ban cũng yêu cầu thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ, bảo đảm công khai, minh bạch, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực, thất thoát và lãng phí.

Đáng chú ý, đối với đề xuất áp dụng hình thức chỉ định thầu, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc kỹ. Những gói thầu đủ điều kiện cần thực hiện đấu thầu theo quy định, bảo đảm cạnh tranh, công khai, minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước. Chỉ áp dụng chỉ định thầu trong trường hợp đặc biệt, thực sự cần thiết và đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật.

ĐBQH Lê Hữu Trí: Tăng trưởng cao phải đi cùng chất lượng và sức chống chịu của nền kinh tế

Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất): Làm rõ cơ chế phân bổ, tăng tính chủ động cho địa phương

Hoàn thiện thể chế, tạo động lực phát triển kinh tế biển bền vững