Xung đột Trung Đông làm suy yếu mô hình kinh doanh của các công ty dầu khí phương Tây

Xung đột Trung Đông làm suy yếu mô hình kinh doanh của các công ty dầu khí phương Tây. (Ảnh: AFP)

Xung đột ở vùng Vịnh cho thấy rõ mức độ nhạy cảm của thị trường năng lượng trước các căng thẳng địa chính trị. Khi một biến động xảy ra tại khu vực then chốt như vịnh Ba Tư, phản ứng gần như là tức thì. Đây là khu vực đóng vai trò trung tâm trong cung ứng năng lượng toàn cầu, với phần lớn dầu khí đi qua một điểm chiến lược: eo biển Hormuz.

Chỉ cần xung đột đe dọa hoạt động khai thác hoặc vận chuyển, giá cả lập tức tăng vọt. Và đó chính là điều đang diễn ra hiện nay, khi giá dầu và khí đốt leo thang nhanh chóng. Với các công ty dầu khí phương Tây, đây thực sự là “cơ hội vàng”. Mô hình của họ khá đơn giản: Bán một loại tài nguyên có giá được xác lập trên thị trường toàn cầu. Vì vậy, khi giá tăng, doanh thu cũng bùng nổ. Một doanh nghiệp khai thác dầu tại Mỹ, biển Bắc hay châu Phi không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi các cuộc không kích ở Trung Đông, nhưng vẫn hưởng lợi trọn vẹn từ giá tăng. Mỗi thùng dầu bán ra có giá cao hơn, giúp biên lợi nhuận tăng mạnh. Trong những giai đoạn khủng hoảng như vậy, các tập đoàn lớn có thể ghi nhận lợi nhuận kỷ lục.

Lợi nhuận mong manh trước sự bất ổn của xung đột

Tuy nhiên, “mỏ vàng” này thực chất rất dễ lung lay. Bởi các khoản lợi nhuận đó dựa trên một nền tảng cực kỳ bất ổn: Xung đột. Và đồng nghĩa với mức độ khó đoán rất cao. Chỉ cần một thỏa thuận ngừng bắn, giá có thể giảm nhanh chóng. Khi đó, toàn ngành sẽ phải điều chỉnh mạnh: Cắt giảm đầu tư, hoãn dự án, thậm chí sa thải nhân sự. Nói cách khác, lợi nhuận hôm nay có thể trở thành khó khăn ngày mai.

Bên cạnh đó, không phải công ty nào cũng hưởng lợi như nhau. Một số doanh nghiệp có hoạt động trực tiếp tại Trung Đông đang chịu ảnh hưởng nặng nề: Hạ tầng bị hư hại, giếng dầu đóng cửa, cơ sở khai thác phải dừng hoạt động. Với các tập đoàn hiện diện trong khu vực, thiệt hại có thể lên tới hàng tỷ USD.

Vận tải và chuyển dịch năng lượng: Những rủi ro dài hạn

Ngoài ra còn có rủi ro trong khâu vận chuyển. Trong vùng chiến sự, các tàu chở dầu trở nên dễ bị tấn công. Nếu tàu không thể lưu thông bình thường hoặc chi phí bảo hiểm tăng vọt, toàn bộ chuỗi logistics sẽ bị gián đoạn. Khi đó, dù giá cao, một số doanh nghiệp vẫn có thể rơi vào tình trạng “kẹt hàng”.

Cuối cùng, đà tăng giá năng lượng còn kéo theo những hệ quả sâu rộng hơn. Khi dầu khí trở nên quá đắt hoặc thiếu ổn định, các quốc gia và doanh nghiệp sẽ tăng tốc chuyển dịch sang các giải pháp thay thế: Năng lượng tái tạo, điện hạt nhân, tiết kiệm năng lượng hoặc điện hóa. Những lựa chọn này vì thế trở nên hấp dẫn hơn.

Đây chính là nghịch lý cốt lõi. Xung đột có thể giúp lợi nhuận tăng mạnh trong ngắn hạn, nhưng lại làm suy yếu tương lai của ngành. Các công ty dầu khí phương Tây rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan”: Vừa hưởng lợi từ căng thẳng địa chính trị, vừa phải đối mặt với sự bất ổn ngày càng lớn - yếu tố đe dọa cả hoạt động hiện tại lẫn nhu cầu trong tương lai.

Trung Quốc cảnh báo "mất kiểm soát" khi Hormuz căng thẳng, nguồn cung dầu toàn cầu rung chuyển

Giá dầu trên 100 USD: Ả Rập Xê-út muốn Mỹ tiếp tục gây sức ép Iran?

Vì sao giá nhiên liệu khó giảm ngay sau khi xung đột Trung Đông kết thúc?