Vườn quốc gia bị xẻ làm du lịch

Ai quản lý vườn quốc gia?

Theo thống kê của Tổng cục Lâm nghiệp, mỗi năm có hàng chục nghìn vụ xâm hại rừng, gây ảnh hưởng nặng nề đến môi trường sinh thái. Từ những năm trước, các vụ vi phạm pháp luật về quản lý và bảo vệ rừng đã từng xảy ra nhưng chỉ có số ít các vụ việc được đưa ra ánh sáng. Thời gian gần đây, tại các khu rừng đặc dụng, vườn quốc gia - nơi cần được bảo tồn nghiêm ngặt lại rộ lên một hình thức xâm hại mới với tính chất nguy hiểm hơn, có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến hệ sinh thái, đó là “phong trào” xây dựng các resort, khu nghỉ dưỡng, du lịch. Việc này không chỉ xảy ra ở các khu bảo tồn nhỏ mà ngay cả những vườn quốc gia lớn có hẳn bộ máy quản lý, bảo vệ cũng đang dần bị “xẻ thịt” để làm du lịch.

Dự án Le Mont Ba Vì Resort & Spa sắp đưa vào khai thác thì bị đình chỉ vì xây không phép

Điển hình như vụ “xẻ thịt” Vườn Quốc gia Sơn Trà (tỉnh Đà Nẵng). Với tốc độ đô thị hóa chóng mặt, diện tích hơn 4.000ha rừng đã giảm xuống còn 2.000ha, trong đó chỉ có 1.000ha là rừng. Cũng tại khu bảo tồn này, Công ty TNHH Thương mại và Du lịch Cát Tiên Sa đã có dự án xây khu resort rộng 142ha (với hàng loạt dự án lớn, tòa nhà cao 40 tầng), được ký cách đây hơn 10 năm. Điều đáng nói, trên diện tích xây dựng này là nơi sinh sống của các cá thể voọc chà vá quý hiếm - loại động vật nằm trong sách đỏ, cần được bảo vệ nghiêm ngặt.

Chưa hết, một khu rừng đặc dụng trên đèo Hải Vân cũng bị sử dụng để xây biệt thự hàng trăm tỉ. Hay mới đây, khu resort 4 sao nằm lồ lộ giữa Vườn Quốc gia Ba Vì đã hoạt động nhiều năm nay mà cơ quan chức năng từ Trung ương đến địa phương không hề hay biết. Chỉ đến khi các cơ quan báo chí phản ánh thì các cơ quan chức năng mới ngỡ ngàng, rồi đùn đẩy trách nhiệm do bộ phận này sai, bộ phận kia quản lý không tốt. Điều đáng quan ngại là khu vực núi Ba Vì có vị trí quốc phòng đặc biệt quan trọng nhưng chính Ban Chỉ huy Quân sự huyện Ba Vì lại không biết có sự hiện diện của khu resort…

Đấy mới chỉ là một trong số những vụ việc nổi cộm được nêu ra trước dư luận, không ai có thể biết hết được phía sau những khu vườn quốc gia, khu bảo tồn kia còn xảy ra những vấn đề gì, người ta đang làm gì với nó. Chỉ biết rằng nó đang bị xâm hại, bị thu hẹp dần diện tích.

Dự án “quá khổ”

Theo tìm hiểu của phóng viên Báo Năng lượng Mới, ngoài việc bảo tồn, duy trì hệ sinh thái, Nhà nước vẫn cho phép sử dụng một phần diện tích trong các vườn quốc gia để phục vụ cho hoạt động khai thác du lịch.

Cụ thể, tại Mục 6, Điều 23, Nghị định 117/2010/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức và quản lý hệ thống rừng đặc dụng quy định: Việc tổ chức hoạt động du lịch sinh thái phải phù hợp với quy hoạch khu rừng đặc dụng và có đề án du lịch sinh thái được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo quy định tại Điều 14 của Nghị định. Việc tổ chức hoạt động du lịch sinh thái phải thực hiện đúng quy định pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng, bảo vệ môi trường, du lịch, di sản văn hóa và quy chế quản lý khu rừng đặc dụng.

Về phương thức tổ chức hoạt động kinh doanh du lịch sinh thái, tại Nghị định nêu rõ: Ban quản lý khu rừng đặc dụng có thể sử dụng một phần rừng, đất lâm nghiệp cho tổ chức, cá nhân thuê nhằm mục đích kinh doanh du lịch sinh thái kết hợp với bảo vệ, phát triển rừng và bảo tồn thiên nhiên theo đúng quy hoạch được duyệt và các quy định hiện hành của pháp luật. Ban quản lý khu rừng đặc dụng được liên doanh, liên kết với tổ chức, cá nhân khác để tổ chức các hoạt động kinh doanh du lịch sinh thái.

Bên cạnh đó, việc xây dựng dự án du lịch sinh thái phải đảm bảo không gây ảnh hưởng tiêu cực đến bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, đa dạng sinh học, cảnh quan, môi trường và các chức năng khác của khu rừng, phù hợp với quy hoạch của khu rừng đặc dụng được duyệt. Trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chỉ được xây dựng các tuyến đường mòn, đường cáp trên không, đường ngầm dưới mặt đất, trạm quan sát cảnh quan, biển chỉ dẫn phục vụ du lịch sinh thái. Trong phân khu phục hồi sinh thái chỉ được xây dựng các tuyến đường bộ phù hợp, nhưng tối đa không vượt quá quy mô đường cấp IV miền núi, trạm quan sát cảnh quan, biển chỉ dẫn, đường cáp trên không, đường ngầm dưới mặt đất, các công trình khác phù hợp với quy hoạch khu rừng đặc dụng. Trong phân khu hành chính, dịch vụ, khu bảo vệ cảnh quan, khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học được xây dựng các công trình phục vụ cho quản lý, nghiên cứu khoa học và tổ chức các hoạt động du lịch sinh thái phù hợp với quy hoạch khu rừng đặc dụng.

Nếu xét theo các tiêu chí trong Nghị định 117/2010/NĐ-CP thì resort tại Ba Vì hay Vườn Quốc gia Sơn Trà đã “quá khổ”. Các resort này không phải đơn thuần là dự án du lịch sinh thái nữa mà chính xác là dự án bất động sản trong rừng.

Siết lại quản lý!

Với 164 vườn quốc gia và khu bảo tồn, tổng diện tích được quy hoạch là 2,2 triệu hécta. Có thể thấy diện tích này là quá nhỏ so với con số hơn 90 triệu dân ở nước ta hiện nay. Đặc biệt trước sự tác động cực kỳ mạnh mẽ của biến đổi khí hậu, con người chính là nhân tố hàng đầu đang tự hủy hoại đi chính môi trường sống của mình. Với thực trạng “du lịch hóa” vườn quốc gia như vậy liệu có phải việc quản lý, giám sát hoạt động vườn quốc gia đang có vấn đề?

Liên quan đến vấn đề này, phóng viên Báo Năng lượng Mới đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Tất Thắng - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội. Đại biểu Thắng chia sẻ: “Việc làm du lịch là bởi nhu cầu du lịch của người dân bây giờ nhiều, xu hướng xây dựng như vậy cũng là bình thường. Căn bản là mình làm có đúng hay không? Ai giám sát, ai quản lý họ? Vụ xây dựng resort ở Ba Vì người ta làm có thỏa thuận với lãnh đạo vườn, có điều thủ tục hành chính chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì đã triển khai xây dựng, đây là một việc làm hoàn toàn sai. Còn đối với Vườn quốc gia Sơn Trà, nếu xây chiếm vào diện tích bảo tồn, nơi sống của động vật quý như voọc là tôi không đồng ý, tôi thấy không hợp lệ. Theo tôi, nếu diện tích nhỏ thì nên xây nhỏ, kiến trúc phải phù hợp với sinh thái, không can thiệp quá thô bạo vào thiên nhiên. Du lịch sinh thái đâu cần phải xây tòa nhà cao mấy chục tầng, nó hiện đại quá, không cần thiết phải như vậy”.

Còn bà Nguyễn Thị Hoài Thu, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội thì cho rằng, cần phải dứt điểm dẹp bỏ các resort trong vườn quốc gia. “Dù đó là ai đi nữa cũng phải trả lại nguyên trạng cho vườn quốc gia. Chứ không thể gọi là phạt nhưng lại cho tồn tại hay xin xỏ. Còn ai mà tiêu cực nhận hối lộ, ăn phần trăm trong đó thì cũng phải xử lý nghiêm theo pháp luật. Hơn nữa, ban quản lý vườn nào mà thỏa thuận làm như thế thì phải truy cứu trách nhiệm cho đến cùng. Nói là vườn, rừng quốc gia nhưng không ai kiểm tra, không ai giám sát để ai muốn làm gì thì làm là không được, đến khi tài nguyên đất nước bị tàn phá, bị hư hao ai chịu trách nhiệm?” - nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội đặt dấu hỏi.

Chia sẻ thêm về những sai phạm diễn ra tại các vườn quốc gia thời gian qua bà Thu đề nghị: Các bộ, ban, ngành, địa phương có vườn quốc gia, rừng quốc gia cần khẩn trương tiến hành rà soát, kiểm tra và giám sát để ngăn chặn kịp thời và xử lý. Không để đến khi người dân hay cơ quan báo chí phát hiện thì mới làm là không được.

“Rừng quốc gia chứ đâu phải vườn nhà riêng của ai, Nhà nước đã giao cho ban quản lý rừng, vườn thì ban quản lý đó phải có quy chế giữ gìn, bảo vệ, tôn tạo nó. Việc xây dựng hay làm cái gì thì cũng phải làm theo đúng quy chuẩn, xây một cái resort hay một dự án du lịch nó không phải là một cái lỗ nhỏ để giấu cái kim được” - bà Thu nói thêm.