Vì sao Mỹ rút lại đề xuất thu phí tàu qua eo biển Hormuz?

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng đề xuất áp mức phí khoảng 20% giá trị hàng hóa để bù đắp chi phí bảo vệ tuyến vận tải. (Ảnh minh họa)

Eo biển Hormuz là cửa ngõ xuất khẩu của các nước vùng Vịnh, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và LNG toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ khoản phí mới hay sự gián đoạn nào cũng có thể làm tăng chi phí vận tải, bảo hiểm và giá năng lượng trên toàn thế giới.

Ý tưởng thu phí xuất phát từ lập luận rằng các lực lượng hải quân phải gánh chi phí lớn để bảo đảm an toàn hàng hải trong khu vực có nhiều rủi ro địa chính trị.

Vướng mắc về luật hàng hải quốc tế

Điểm gây tranh cãi nhất là tính hợp pháp của việc thu phí.

Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), các eo biển quốc tế phục vụ hoạt động hàng hải toàn cầu phải bảo đảm quyền quá cảnh và không được thu phí chỉ vì tàu đi qua, trừ trường hợp cung cấp các dịch vụ cụ thể như hoa tiêu hoặc hỗ trợ hàng hải.

Do đó, nhiều chuyên gia cho rằng việc áp dụng một khoản phí chung đối với mọi tàu chỉ để được quyền đi qua eo biển Hormuz sẽ rất khó phù hợp với thông lệ pháp lý quốc tế.

Ảnh hưởng đến thị trường năng lượng

Nếu một khoản phí như vậy được áp dụng, chi phí vận chuyển dầu và khí hóa lỏng từ Trung Đông sẽ tăng đáng kể.

Các nhà nhập khẩu lớn tại châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp. Chi phí bổ sung nhiều khả năng sẽ được chuyển vào giá dầu, LNG và các sản phẩm nhiên liệu, tạo thêm áp lực lạm phát và làm gia tăng biến động trên thị trường năng lượng.

Chính sách đã thay đổi nhưng tranh luận vẫn còn

Sau các cuộc trao đổi với lãnh đạo vùng Vịnh, Tổng thống Trump tuyên bố không tiếp tục kế hoạch thu phí và thay vào đó ưu tiên các thỏa thuận thương mại, đầu tư với các đồng minh trong khu vực. Tuy nhiên, cuộc tranh luận về việc ai sẽ chịu chi phí bảo vệ các tuyến hàng hải chiến lược vẫn chưa kết thúc.

Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran kéo dài, vấn đề chia sẻ chi phí an ninh hàng hải nhiều khả năng sẽ tiếp tục được đặt ra trong các cuộc đàm phán quốc tế.

Đề xuất thu phí qua eo biển Hormuz cho thấy các tuyến vận tải năng lượng chiến lược ngày càng chịu ảnh hưởng của cạnh tranh địa chính trị. Dù kế hoạch hiện chưa được triển khai, nó đã làm nổi bật một vấn đề quan trọng: Chi phí bảo đảm an ninh hàng hải sẽ ngày càng trở thành một phần của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Trong ngắn hạn, việc Mỹ rút lại đề xuất giúp giảm bớt lo ngại về chi phí vận tải. Tuy nhiên, nếu căng thẳng tại Hormuz tiếp tục leo thang hoặc xuất hiện các cơ chế thu phí mới, thị trường dầu khí và vận tải biển vẫn có thể đối mặt với những đợt biến động đáng kể trong thời gian tới.

"Điểm nóng" Trung Đông ngày 15/7: Tổng thống Trump muốn thu phí tại eo biển Hormuz

Iran đe dọa đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb

Tàu qua eo biển Hormuz phải trả tiền bảo hiểm cao tới mức nào?