Vì sao Guyana trở thành "ông lớn" dầu mỏ toàn cầu năm 2025?

Chỉ trong chưa đầy mười năm, Guyana đã vươn lên thành một nhân tố quan trọng của ngành dầu mỏ thế giới, thu hút các tập đoàn dầu khí hàng đầu và làm thay đổi cục diện năng lượng toàn cầu. (Ảnh:AFP)

Từng là cái tên khá mờ nhạt trên trường quốc tế, Guyana bắt đầu bước vào giai đoạn tăng trưởng ngoạn mục từ vài năm trở lại đây. Mốc khởi đầu là năm 2015, khi một mỏ dầu ngoài khơi khổng lồ được phát hiện, chỉ cách bờ biển khoảng 200 km. Kể từ đó, tăng trưởng kinh tế của Guyana đạt mức hiếm thấy: Khoảng 35% mỗi năm, cao nhất thế giới. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) thậm chí dự báo đà tăng này có thể kéo dài đến năm 2028.

Những con số cho thấy rõ quy mô của sự bứt phá. Năm ngoái, xuất khẩu dầu mỏ của Guyana tăng hơn 54%, đưa quốc gia này lên bản đồ năng lượng toàn cầu. Hiện nay, Guyana khai thác khoảng 770.000 thùng dầu mỗi ngày và đặt mục tiêu đạt 1,8 triệu thùng/ngày trong vòng mười năm tới. Với tốc độ này, nước này có thể sớm lọt vào top 20 nhà khai thác dầu lớn nhất thế giới. Nếu tính theo dân số, trữ lượng dầu của Guyana được đánh giá là tương đương với Ả Rập Xê-út.

Chevron, Hess và Guyana trong chiến lược năng lượng của Mỹ

Sự trỗi dậy này được các tập đoàn dầu khí lớn theo dõi rất sát sao. Mùa hè năm ngoái, ngành dầu mỏ chứng kiến một trong những thương vụ mua bán lớn nhất thập kỷ: Chevron, tập đoàn dầu khí lớn thứ hai của Mỹ, mua lại Hess với giá khoảng 60 tỷ USD. Đây là bước đi chiến lược quan trọng, giúp Chevron sở hữu một phần ba mỏ dầu khổng lồ Stabroek ngoài khơi Guyana - một "mỏ vàng đen" thực sự với hơn 11 tỷ thùng dầu nằm dưới đáy biển. Về lâu dài, riêng mỏ này có thể chiếm gần 1% nguồn cung dầu toàn cầu.

Đây là lợi thế lớn đối với Mỹ, khi bảo đảm được nguồn cung gần, không chịu hạn ngạch của OPEC+, trong bối cảnh địa chính trị đầy bất ổn. Với Guyana, điều này đánh dấu bước chuyển về tầm vóc: Từ một quốc gia nhỏ trở thành điểm tựa năng lượng mang tính toàn cầu.

Giàu có nhưng phân bổ không đều, cùng những thách thức xã hội và khí hậu

Tuy nhiên, sự giàu lên nhanh chóng này vẫn chưa mang lại lợi ích tương xứng cho toàn bộ người dân. Dù GDP bình quân đầu người tăng mạnh, gần một nửa dân số Guyana vẫn sống với mức thu nhập dưới 5,50 USD/ngày. Làn sóng đầu tư nước ngoài đẩy giá thuê nhà và thực phẩm tăng cao. Lạm phát đạt 6,6% vào năm 2023, dẫn tới các cuộc biểu tình xã hội, đặc biệt là vào mùa xuân năm ngoái.

ExxonMobil, nhà điều hành chính tại Guyana, khẳng định ngành dầu mỏ đang tạo việc làm cho lao động địa phương và thúc đẩy sự hình thành mạng lưới doanh nghiệp phụ trợ. Tuy vậy, rủi ro quen thuộc vẫn hiện hữu: Sự phụ thuộc vào dầu mỏ và cái gọi là "lời nguyền tài nguyên", khi tăng trưởng chủ yếu làm giàu cho nhà nước và tầng lớp tinh hoa mà không giúp giảm nghèo một cách bền vững.

Bên cạnh đó là căng thẳng địa chính trị chưa hạ nhiệt. Venezuela vẫn tuyên bố chủ quyền đối với vùng Essequibo - khu vực biên giới giàu tài nguyên, nơi được cho là chứa trữ lượng tương đương 16 tỷ thùng dầu.

Cuối cùng, làn sóng khai thác "vàng đen" đặt ra câu hỏi then chốt về khí hậu. Trong khi chuyển dịch năng lượng được nhấn mạnh trong các tuyên bố chính sách, các tập đoàn dầu khí lớn vẫn đổ vốn mạnh vào nhiên liệu hóa thạch. Họ cho rằng dầu của Guyana ít phát thải hơn và có thể tạo nguồn lực tài chính cho năng lượng tái tạo. Lập luận này vẫn gây tranh cãi, trong bối cảnh trật tự năng lượng toàn cầu mới đang hình thành, nơi các mục tiêu khí hậu, lợi ích công nghiệp và cạnh tranh địa chính trị đan xen phức tạp.

Guyana thông qua luật về vấn đề tràn dầu

Sau lùm xùm kiện cáo, bộ đôi Big Oil sẽ hợp tác thế nào tại Guyana?

Pháp hỗ trợ Guyana trong bối cảnh Mỹ gây áp lực lên Venezuela