Trung Quốc tận dụng sự bùng nổ của AI toàn cầu như thế nào?

Làn sóng tăng trưởng cho xuất khẩu công nghệ xanh của Trung Quốc. (Ảnh minh họa)

Theo phân tích của AFP, ba yếu tố đang cùng lúc tạo ra làn sóng tăng trưởng cho xuất khẩu công nghệ xanh của Trung Quốc. Đó là cơn sốt AI, bất ổn địa chính trị tại Trung Đông và sự hạ nhiệt tạm thời trong quan hệ thương mại Mỹ - Trung. Khi kết hợp với nhau, ba yếu tố này đã tạo ra nhu cầu lớn đối với pin và thiết bị năng lượng tái tạo.

AI thực chất là một bài toán năng lượng

Đằng sau cuộc đua trí tuệ nhân tạo là một vấn đề rất cơ bản: Điện năng. Việc huấn luyện các mô hình AI lớn và vận hành những trung tâm dữ liệu quy mô khổng lồ đòi hỏi lượng điện cực kỳ lớn. Một cụm máy chủ AI hiện đại có thể tiêu thụ lượng điện tương đương hàng chục nghìn hộ gia đình.

Do đó, các công ty công nghệ không chỉ cạnh tranh về chip hay phần mềm mà còn phải tìm cách đảm bảo nguồn điện ổn định trong nhiều năm. Điện mặt trời và hệ thống pin lưu trữ trở thành lựa chọn quan trọng vì chúng giúp duy trì nguồn cung điện liên tục cho các trung tâm dữ liệu. Mỗi trung tâm dữ liệu mới được xây dựng đồng nghĩa với nhu cầu năng lượng kéo dài hàng chục năm, khiến nhu cầu đối với pin lithium và thiết bị quang điện tăng lên theo cấp số nhân.

Xung đột ở Trung Đông làm thế giới lo ngại về dầu mỏ

Bên cạnh AI, cuộc xung đột liên quan đến Iran và khu vực eo biển Hormuz cũng làm thị trường năng lượng trở nên bất ổn. Đây là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới. Nguy cơ gián đoạn nguồn cung khiến nhiều quốc gia và doanh nghiệp nhận ra rủi ro khi quá phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Kết quả là các nước tại châu Á, châu Âu và nhiều khu vực khác đã tăng tốc đầu tư vào năng lượng tái tạo như một giải pháp giảm phụ thuộc vào dầu khí. Điều này ngay lập tức thúc đẩy nhu cầu nhập khẩu pin lưu trữ và thiết bị điện mặt trời từ Trung Quốc, quốc gia đang nắm vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Quan hệ Mỹ - Trung dịu lại giúp thương mại phục hồi

Hội nghị thượng đỉnh giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump vào tháng 5/2026 đã tạo ra một giai đoạn giảm căng thẳng tạm thời giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Sau cuộc gặp này, nhiều doanh nghiệp Mỹ tranh thủ nhập hàng nhằm đề phòng nguy cơ các hàng rào thuế quan có thể quay trở lại trong tương lai.

Vì vậy, một phần sự gia tăng nhập khẩu hiện nay mang tính chất tích trữ hàng hóa trước rủi ro chính sách. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng đằng sau yếu tố ngắn hạn này vẫn tồn tại nhu cầu thực sự đến từ sự phát triển của hạ tầng AI và quá trình chuyển đổi năng lượng.

Xuất khẩu pin và thiết bị mặt trời tăng mạnh

Số liệu hải quan Trung Quốc cho thấy xuất khẩu pin mặt trời sang Mỹ trong tháng 5 tăng rất mạnh. Giá trị các tế bào quang điện chưa lắp ráp xuất sang Mỹ đạt gần 40 triệu USD, tăng hơn 346% so với cùng kỳ năm trước. Lượng hàng xuất khẩu tăng tới 357%.

Trong khi đó, pin lithium-ion xuất sang Mỹ đạt khoảng 780 triệu USD trong một tháng, tăng hơn 20%. Đây là một trong năm mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Trung Quốc sang thị trường Mỹ. Pin axit chì cũng ghi nhận mức tăng trưởng rất cao.

Trên quy mô toàn cầu, lượng pin mặt trời xuất khẩu của Trung Quốc trong tháng 3/2026 đạt tới 68 GW, gần gấp đôi cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu pin tăng khoảng 44%. Tổng giá trị xuất khẩu công nghệ xanh trong 12 tháng tính đến tháng 3 đạt khoảng 243 tỷ USD.

Riêng ba lĩnh vực được Trung Quốc gọi là "bộ ba xanh" gồm pin mặt trời, pin lithium và xe điện đã đạt giá trị xuất khẩu khoảng 21,9 tỷ USD trong tháng 3, tăng 70% so với cùng kỳ năm ngoái.

Mỹ vẫn chưa phải thị trường quan trọng nhất

Mặc dù xuất khẩu sang Mỹ tăng mạnh và thu hút sự chú ý của truyền thông, Mỹ không phải là khách hàng lớn nhất của ngành công nghệ xanh Trung Quốc. Châu Á và châu Âu mới là những khu vực tiêu thụ phần lớn sản phẩm pin và điện mặt trời của nước này.

Nguyên nhân là Mỹ vẫn duy trì nhiều mức thuế cao đối với hàng hóa Trung Quốc. Do đó, dù tăng trưởng mạnh, thị trường Mỹ chỉ phản ánh một phần trong bức tranh xuất khẩu khổng lồ của Trung Quốc.

Lợi thế lớn nhất của Trung Quốc nằm ở chuỗi cung ứng

Lợi thế của Trung Quốc không đến từ một vài công ty riêng lẻ mà từ cả hệ sinh thái khai thác đã được xây dựng trong nhiều thập kỷ. Từ tinh chế polysilicon, khai thác linh kiện đến lắp ráp tấm pin hoàn chỉnh, Trung Quốc kiểm soát phần lớn các công đoạn quan trọng.

Trong lĩnh vực pin, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng sở hữu mạng lưới cung ứng lithium, cobalt và nickel rộng khắp thế giới. Chi phí khai thác thấp hơn các đối thủ phương Tây giúp họ duy trì lợi thế cạnh tranh rất lớn. Những công nghệ pin mới như lithium sắt phosphate (LFP) càng củng cố vị thế của Trung Quốc trong lĩnh vực lưu trữ năng lượng.

Tăng tốc xuất khẩu công nghệ

Song song với sự bùng nổ của pin và điện mặt trời, xuất khẩu chất bán dẫn của Trung Quốc trong tháng 5 cũng tăng hơn 110% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy sức cạnh tranh của ngành khai thác công nghệ Trung Quốc không chỉ giới hạn ở năng lượng xanh mà đang mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác.

Trong bối cảnh Mỹ siết chặt kiểm soát xuất khẩu chip và công nghệ AI, Trung Quốc cũng đáp trả bằng việc hạn chế một số khoáng sản chiến lược và cân nhắc hạn chế xuất khẩu công nghệ khai thác pin mặt trời tiên tiến. Cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc vì thế không chỉ diễn ra ở lĩnh vực AI mà còn lan sang cả chuỗi cung ứng năng lượng.

Đà tăng hiện nay vẫn tiềm ẩn rủi ro

Discovery Alert cho rằng làn sóng tăng trưởng hiện tại chưa chắc kéo dài liên tục. Nếu quan hệ Mỹ - Trung xấu đi và các mức thuế được khôi phục, nhu cầu nhập khẩu có thể giảm mạnh sau khi doanh nghiệp đã tích trữ đủ hàng.

Ngoài ra, nếu căng thẳng ở Trung Đông hạ nhiệt và giá dầu giảm, động lực chuyển sang năng lượng tái tạo cũng có thể yếu đi. Về dài hạn, các chính sách hỗ trợ khai thác trong nước của Mỹ cũng có khả năng giúp nước này giảm dần sự phụ thuộc vào hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.

Dù vậy, xu hướng lớn nhất vẫn rất rõ ràng: AI đang biến điện năng thành một tài nguyên chiến lược mới. Trong khi Mỹ dẫn đầu về công nghệ trí tuệ nhân tạo, Trung Quốc lại giữ vị trí trung tâm trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch. Sự kết hợp giữa cơn sốt AI, nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và lợi thế khai thác khổng lồ đang giúp Trung Quốc tiếp tục củng cố vị thế thống trị trong ngành công nghệ xanh toàn cầu.

Điều gì sẽ xảy ra nếu công nghệ xanh thay đổi thế giới?

Petrovietnam và KBR ký Bản ghi nhớ hợp tác về công nghệ xanh và nhiên liệu hàng không bền vững