Trừng phạt dầu Nga và bài toán nguồn cung toàn cầu

Suốt hơn 4 năm qua, Mỹ tìm cách làm giảm nguồn thu từ dầu của Nga mà không khiến giá nhiên liệu toàn cầu tăng mạnh. (Ảnh minh họa)

Các lệnh trừng phạt tác động trực tiếp tới một quốc gia, nhưng ảnh hưởng của chúng thường lan sang các thị trường khác. Dầu mỏ là ví dụ rõ nhất: nếu một thị trường mất nguồn cung, nguồn dầu đó phải được thay thế từ nơi khác, thường với chi phí cao hơn.

Hơn 4 năm qua, Mỹ tìm cách làm giảm nguồn thu từ dầu của Nga mà không khiến giá nhiên liệu toàn cầu tăng mạnh. Chính sách này đã dẫn đến cơ chế giá trần, các mối đe dọa áp thuế, những thỏa thuận thương mại và mới đây là một đạo luật trao cho Tổng thống quyền áp thuế lên các nước mua dầu khí Nga.

Ấn Độ là nước bị đặt vào giữa cuộc tranh chấp. Trước năm 2022, dầu thô Nga chiếm chưa đến 1% lượng dầu nhập khẩu của Ấn Độ. Sau đó, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ nhanh chóng tăng mua và nước này trở thành khách hàng đường biển lớn nhất của dầu Nga.

CEO JPMorgan Chase Jamie Dimon phát biểu tại Mumbai ngày 22/9 rằng Mỹ nên cân nhắc kỹ trước khi sử dụng quyền áp thuế mới đối với Ấn Độ vì nước này mua dầu Nga. “Tôi hy vọng Mỹ sẽ ngồi lại và hiểu tất cả những vấn đề này, để không trừng phạt Ấn Độ và thị trường dầu thế giới trong khi vẫn làm những gì cần thiết để đối phó với Nga”, ông nói.

Ông Dimon cũng nói ông không chắc Mỹ nên áp bất kỳ loại thuế nào lên dầu Nga. Lập luận của ông chủ yếu mang tính kỹ thuật: các nhà máy lọc dầu được thiết kế để xử lý những loại dầu thô nhất định. Vì vậy, nếu một nhà máy ở Ấn Độ bị yêu cầu ngừng mua dầu Nga, họ không thể đơn giản chuyển sang một nguồn dầu khác mà vẫn vận hành hoàn toàn như cũ. Tuy nhiên, cần lưu ý ông Dimon đưa ra những nhận xét này tại một sự kiện của JPMorgan ở Ấn Độ, trước các khách hàng và tập đoàn lớn của nước này.

Ngày 18/9, Tổng thống Trump ký Đạo luật Lindsey O. Graham về trừng phạt Nga và Iran năm 2026 (SRIA). Đạo luật cho phép ông áp thuế tới 100% đối với các quốc gia mua dầu và khí đốt của Nga, trong đó có Ấn Độ và Trung Quốc.

Thượng viện thông qua dự luật với tỷ lệ 86-11, Hạ viện 262-159. Tuy nhiên, việc quốc gia nào thực sự bị áp thuế vẫn thuộc quyết định của tổng thống.

Ấn Độ từng đối mặt với biện pháp tương tự. Tháng 8/2025, ông Trump nâng thuế đối với hàng hóa Ấn Độ lên 50%, trong đó một nửa liên quan đến việc nước này mua dầu Nga. Đến tháng 2, mức thuế bổ sung này được dỡ bỏ sau khi Ấn Độ cam kết ngừng mua dầu Nga.

Cam kết đó gặp trở ngại khi xung đột với Iran làm giao thông qua eo biển Hormuz bị ảnh hưởng. Các nhà máy lọc dầu Ấn Độ vì thế lại dựa nhiều hơn vào dầu Nga, vốn không cần đi qua tuyến đường này.

Lượng dầu Nga mà Ấn Độ nhập khẩu tăng mạnh: Trước năm 2022: dưới 1% tổng lượng dầu nhập khẩu. Tháng 4/2026: khoảng 2-2,25 triệu thùng/ngày. Tháng 6 và 7: khoảng 2,6 triệu thùng/ngày, mức kỷ lục. Tháng 8: khoảng 2,08 triệu thùng/ngày, tương đương 45% lượng dầu thô nhập khẩu. Tháng 9: khoảng 1,9 triệu thùng/ngày.

Theo Kpler, dầu Nga đã trở thành một trụ cột trong an ninh năng lượng của Ấn Độ, giúp các nhà máy lọc dầu duy trì công suất cao và giảm phụ thuộc vào nguồn dầu phải vận chuyển qua Hormuz.

Vì vậy, Washington phải cân nhắc: việc Ấn Độ tiếp tục mua dầu Nga là hành động chống lại chính sách của Mỹ, hay đơn giản là cách New Delhi bảo đảm nguồn năng lượng trong bối cảnh chiến sự?

Nếu Ấn Độ bị buộc phải giảm khoảng 2 triệu thùng dầu Nga mỗi ngày, các nhà máy lọc dầu nước này sẽ phải tìm dầu từ Trung Đông và khu vực Đại Tây Dương. Điều đó có thể làm tăng cạnh tranh đối với nguồn cung và Ảnh hưởng đến giá nhiên liệu toàn cầu.

Giá xăng trung bình tại Mỹ ngày 24/9 là 4,48 USD/gallon, cao hơn khoảng 1,41 USD so với mức trung bình 8 năm là 3,07 USD/gallon. Giá dầu Brent cũng đã dao động quanh 100 USD/thùng trong tuần này và tăng khoảng 47% so với một năm trước.

Ngoài dầu, còn một vấn đề khác là thuốc generic. Khuôn khổ thỏa thuận hồi tháng 2 dự kiến dỡ bỏ thuế đối ứng đối với thuốc generic của Ấn Độ khi đạt được thỏa thuận tạm thời. Ấn Độ là một trong những nguồn cung thuốc generic lớn cho thị trường Mỹ.

Đạo luật mới trao cho ông Trump quyền, chứ không bắt buộc ông phải áp thuế. Vì vậy, vẫn còn khoảng trống cho đàm phán như ông Dimon đề xuất.

Ngày 23/9, Ngoại trưởng Ấn Độ S. Jaishankar gặp Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tại New York và nêu các lợi ích cũng như quan ngại của Ấn Độ liên quan đến SRIA. Hai bên cũng thảo luận về các biện pháp trừng phạt đối với những nước tiếp tục giao thương với Nga và Iran.

Điểm quan trọng hiện nay là ông Trump sẽ sử dụng quyền này ở mức nào. Không áp thuế lên Ấn Độ có thể giảm thêm áp lực lên thị trường dầu. Ngược lại, áp mức thuế cao sẽ cho thấy Mỹ sẵn sàng chấp nhận ảnh hưởng đến thị trường năng lượng để gây sức ép lên Nga.

Đây cũng chính là điều sẽ kiểm chứng nhận định của ông Jamie Dimon rằng ông Trump không muốn làm gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu.

Lệnh trừng phạt mới của Mỹ ảnh hưởng ra sao với những nước mua dầu Nga?

Các nhà máy lọc dầu thế giới lãi lớn khi Mỹ trừng phạt Nga

Anh ấn định thời điểm chấm dứt lỗ hổng trừng phạt dầu Nga