Trong ngôi nhà của kỷ vật chiến tranh

Nghe kỷ vật kể chuyện

Ngôi nhà lợp tôn đơn sơ nằm cạnh con đường quốc phòng ven biển xã Trung Giang cũ, nay là xã Bến Hải (Quảng Trị) thỉnh thoảng lại đón những đoàn khách ghé thăm, trong nước có, nước ngoài có, có cả những đoàn cựu chiến binh, học sinh, sinh viên… Họ tìm đến ngôi nhà ấy để nghe những kỷ vật chiến tranh kể câu chuyện của mình. Đó là ngôi nhà trưng bày kỷ vật chiến tranh, “bảo tàng tại gia” của anh Ngô Duy Duyệt - một nhà sưu tầm địa phương.

Ngôi nhà đơn sơ trưng bày kỷ vật chiến tranh nằm cạnh con đường bên bờ biển

Trong ngôi nhà, từng vỏ đạn, mảnh bom, hay những kỷ vật chiến tranh được trưng bày trang trọng, nhắc nhớ quá khứ đau thương nhưng cũng đầy kiêu hãnh. Tại đây có hơn một nghìn kỷ vật chiến tranh từ vỏ bom, mảnh đạn, từ những bức ảnh, bưu thiếp, thư từ của các chiến sĩ và người thân nơi hậu phương cho đến những vật dụng hằng ngày trong đời sống quân ngũ như chiếc cặp lồng, cặp kính, bật lửa… hay những thiết bị quân sự như kính viễn vọng, la bàn... Mỗi kỷ vật nhỏ bé, đơn sơ đều mang trong mình một câu chuyện riêng và sự hy sinh quên mình của người lính, gợi lên những suy ngẫm sâu sắc về quá khứ bi thương mà hào hùng của dân tộc.

Sinh năm 1975 ở đất lửa Quảng Trị, nơi mỗi người dân từng phải hứng chịu hàng nghìn tấn bom đạn, anh Duyệt cũng không thể hình dung được hết chiến tranh khốc liệt đến nhường nào. Nhưng, những gì chiến tranh để lại trên vùng đất lửa, qua sách báo, qua lời kể… đã khiến anh yêu hơn, trân quý hòa bình hơn. Niềm say mê kỷ vật chiến tranh cứ thế đeo đuổi, anh trăn trở xây dựng một “bảo tàng” để mọi người cùng hiểu hơn về sự khốc liệt và thương đau của những ngày tháng khói lửa. “Gọi là “bảo tàng” cho có vẻ cổ, để hấp dẫn hơn một chút thôi”, anh Duyệt hài hước như vậy. Nhưng suốt 25 năm qua, người đàn ông này đã cất công sưu tầm và bài trí rất tỉ mẩn, công phu những vỏ bom, vỏ mìn, vỏ đạn pháo và từng kỷ vật nhỏ.

Hơn 25 năm qua, anh Duyệt đã miệt mài sưu tầm hơn 1.000 kỷ vật thời chiến và trưng bày tại nhà của mình

Rong ruổi trên chiếc xe máy cũ, anh Duyệt đã đi bao nẻo đường, từ miền núi như Đakrông, Hướng Hóa, Minh Hóa, Tuyên Hóa (Quảng Trị), A Lưới (Huế), lên Tây Nguyên, cho tới vùng bãi ngang, miền biển. Thậm chí anh vượt hàng nghìn kilômét ra Bắc, vào Nam để “săn” kỷ vật. Có chút vốn của gia đình, anh mở đại lý thu gom phế liệu, công việc này cũng giúp anh tìm được những món đồ cũ giá trị.

Nhiều người gọi anh Duyệt là gã khùng thích kỷ vật. Khi không vượt hàng trăm cây số mỗi ngày để tìm kiếm, anh lại tỉ mẩn chăm chút những kỷ vật đã tìm được. Không chỉ nâng niu từng thứ một, anh còn dành thời gian tìm hiểu tài liệu sách, báo, phim ảnh... để hiểu được chúng. Anh mải mê với từng kỷ vật có khi đến quên cả thời gian, quên cả chuyện cơm nước. Vừa là chủ nhân, vừa là người thuyết minh nên hễ có ai thắc mắc về hiện vật nào đấy, anh lại say sưa kể.

Anh chia sẻ rằng, mỗi kỷ vật thường gắn với một câu chuyện, anh muốn hiểu câu chuyện đó để có thể kể lại cho mọi người. Nhưng với kiến thức hạn hẹp, anh cũng chưa thể tìm ra tư liệu cho nhiều kỷ vật. Chính vì thế, khi có cựu chiến binh, hay du khách nước ngoài chia sẻ những câu chuyện liên quan, là anh mừng rỡ lưu lại thông tin để đắp dày thêm kho tàng câu chuyện kỷ vật của mình.

Trong bộ sưu tập đồ sộ của anh Duyệt, ngoài những kỷ vật của bộ đội Việt Nam, còn có những món đồ thời xưa và cả những vật dụng của lính Mỹ. Từng có nhiều người, trong đó cũng có những nhà sưu tập muốn bỏ ra số tiền lớn để sở hữu những kỷ vật này, tuy nhiên anh đã chối từ. Với anh, trân trọng kỷ vật là trân trọng quá khứ, trân trọng dân tộc mình. Anh Duyệt chia sẻ, nếu sau này không đủ sức nữa, anh hy vọng tìm được những người có tâm huyết để trao tặng lại, để gia tài kỷ vật này được gìn giữ và phát huy giá trị.

Nhắc nhớ cho miền gió cát

Nơi Gio Linh, Bến Hải, Hiền Lương, Thành Cổ... ở miền đất lửa Quảng Trị, đâu đâu cũng là chứng tích của chiến tranh. Nhiều năm về trước, dẫu đã hòa bình, nơi đó thi thoảng vẫn vang lên tiếng đạn bom nổ. Bom đạn còn nằm sâu trong lòng đất, dưới những lòng sông, bên cạnh bìa rừng, khiến nhiều nạn nhân vẫn phải chịu tai ương bất ngờ.

Cứ nghe đâu có vỏ bom đạn hay những kỷ vật còn sót lại là anh tìm đến ngay. Anh đã dành nhiều thời gian để sưu tầm các hiện vật. Nhiều khi, gặp những vỏ bom trong rừng sâu, không có phương tiện như bây giờ, anh phải thuê xe trâu kéo về.

Những kỷ vật chiến tranh với đầy đủ kích thước, chất liệu đến từ nhiều thời kỳ khác nhau

“Trong cuộc kháng chiến hào hùng của dân tộc, Quảng Trị được ví như túi bom, là vùng đất lửa. Theo thống kê, mỗi người dân Quảng Trị ngày ấy phải gánh chịu nhiều tấn bom, đạn trút xuống. Sinh ra ở đất lửa Quảng Trị, tôi muốn sưu tập kỷ vật về chiến tranh để thế hệ sau này thấy được, chiến tranh dù khốc liệt nhường nào cũng không thể thắng nổi ý chí và lòng quyết tâm sắt đá của con người Việt Nam”, anh Duyệt bộc bạch.

Bây giờ, căn nhà nhỏ mái lợp tôn của anh đã trở thành điểm đến của rất nhiều người dân và du khách, nhất là các cựu chiến binh trên hành trình về vùng “đất lửa” Quảng Trị. Có nhiều khách đi theo tour du lịch đến để mong có cái nhìn trực quan, thấu hiểu về chiến trang. Nhiều học sinh, sinh viên khi đến đây được sờ tận tay, được thấy tận mắt những vỏ bom, vỏ mìn, vỏ đạn pháo, đó chính là minh chứng sống động cho những bài học lịch sử.

Từ kho tàng kỷ vật chiến tranh của mình, anh Duyệt gửi gắm mong muốn thế hệ trẻ biết trân trọng từng khoảnh khắc của cuộc sống hôm nay

Còn anh Duyệt đã bận rộn hơn kể từ khi mở cửa miễn phí đón mọi người đến tham quan. Trò chuyện với khách ghé thăm, anh Duyệt luôn nhắc đến những di tích lịch sử tại Quảng Trị, ký ức đau thương và niềm tự hào nơi đất lửa. Anh cũng gặp được những vị cựu chiến binh, những khách du lịch có chung niềm đam mê sưu tầm kỷ vật và hiểu rõ về chiến tranh cũng như ý nghĩa của các món đồ hiện hữu. Mong muốn của anh là tiếp tục sưu tập nhiều kỷ vật để có thêm nhiều mảnh ghép ký ức chiến tranh.

Trong quá trình sưu tầm các kỷ vật, anh Duyệt vẫn thường xuyên tìm được những vũ khí, vật liệu nổ còn sót lại. Khi đó, anh lập tức báo cáo cơ quan chức năng và giao nộp các loại vũ khí, vật liệu nổ này. Như trong năm 2024, anh đã hai lần phát hiện và nộp cho cơ quan chức năng, khoảng đầu năm là chiếc túi chứa 274 viên đạn bằng đồng chưa qua sử dụng và cuối tháng 4 là 32 viên đạn là vũ khí quân dụng, 1 đầu đạn pháo và 7 quả đạn cối chưa qua sử dụng.

Anh Duyệt cũng mong muốn thế hệ trẻ biết để nhận dạng, để phòng tránh tai nạn bom, mìn còn sót lại sau chiến tranh, bởi ô nhiễm bom, mìn, vật liệu nổ sau chiến tranh ở Quảng Trị và trên đất nước còn nhiều. “Tôi muốn các thế hệ sinh ra trong thời bình, khi nhìn những vỏ bom, vỏ mìn còn sót lại này sẽ hiểu hơn về sự khốc liệt của chiến tranh để trân quý cuộc sống hòa bình đang có. Tôi cũng mong các thế hệ sau này, là chủ nhân của đất nước, hãy góp sức bảo vệ thành quả cách mạng và đừng để chiến tranh phải xảy ra!”, anh Duyệt bộc bạch. Anh say sưa thuyết trình, hướng dẫn nhận dạng các loại bom, mìn về chủng loại gì, tác dụng mức độ tàn sát ra sao. Những lúc ấy, những thế hệ trẻ lại cảm thấy yêu hơn người lính, yêu hơn nền hòa bình, độc lập đang tận hưởng hôm nay.

Trong quá trình sưu tầm, anh Duyệt thường xuyên tìm được những vũ khí, vật liệu nổ còn sót lại và báo cáo, giao nộp cho cơ quan chức năng

Vùng đất lửa Quảng Trị có nhiều bảo tàng kỷ vật chiến tranh tư nhân như thế. Như ngôi nhà của anh Phan Tấn Hoàng (xã Hải Thái cũ, nay là xã Cồn Tiên) cất giữ bộ sưu tập hơn 1.000 hiện vật chiến tranh, trong đó chủ yếu là vỏ bom, mìn... Tương tự, “Ngôi nhà bom - Ký ức chiến tranh” (xã Linh Trường cũ, nay là xã Cồn Tiên) của ông Trần Công Chức cũng được làm từ hơn 300 vỏ các loại bom, pháo và hàng nghìn kỷ vật chiến tranh khác. Hay khu vườn rộng hàng nghìn m2 chứa đầy những vỏ bom, mảnh đạn… ở thôn Quyết Tiến (xã Hàm Ninh, Quảng Ninh, Quảng Bình cũ, nay là xã Quảng Ninh, Quảng Trị) là “Vườn ký ức chiến tranh” của cựu chiến binh Trần Văn Quận.

Những ngôi nhà bom đạn, những ngôi nhà ký ức chiến tranh trên đất lửa Quảng Trị đã giúp những thế hệ sau biết và hiểu hơn về chiến tranh, sự mất mát cũng như sự kiên trung, bất khuất của dân tộc Việt Nam. Để từ đó những mầm xanh vươn chồi trên những mảnh vỡ chiến tranh, dựng xây một đất nước hòa bình, thịnh vượng.