Tháo gỡ 4 điểm nghẽn cho doanh nghiệp, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số

Diễn đàn Kích hoạt tăng trưởng "Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu tăng trưởng hai con số".

Đây là thông điệp được TS. Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới nhấn mạnh tại Diễn đàn Kích hoạt tăng trưởng "Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu tăng trưởng hai con số" diễn ra ngày 14/7.

Theo TS. Phạm Anh Tuấn, trong gần 40 năm đổi mới, tốc độ tăng trưởng bình quân 5 năm cao nhất của Việt Nam mới đạt khoảng 8,9% vào giai đoạn 1996-2000. Điều đó đồng nghĩa, để bước vào quỹ đạo tăng trưởng hai con số, nền kinh tế cần những thay đổi mang tính căn bản về mô hình phát triển.

Ông cho rằng động lực tăng trưởng mới phải đến từ năng suất lao động, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng doanh nghiệp và hiệu quả vận hành của thị trường, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào mở rộng vốn, lao động hay lợi thế chi phí thấp.

Theo TS. Phạm Anh Tuấn, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội như làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và dòng vốn FDI chất lượng cao. Tuy nhiên, song hành với đó là áp lực ngày càng lớn từ lạm phát, chi phí đầu vào, các tiêu chuẩn xanh, yêu cầu ESG cũng như sự cạnh tranh gay gắt từ thương mại điện tử xuyên biên giới và hàng hóa giá rẻ.

Đáng chú ý, bức tranh phát triển doanh nghiệp vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Đến cuối tháng 6/2026, cả nước có hơn 1,06 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, song số doanh nghiệp giải thể và rút lui khỏi thị trường tiếp tục tăng mạnh. Khoảng 432 nghìn doanh nghiệp báo lỗ, cao hơn số doanh nghiệp có lãi.

Bên cạnh đó, quy mô doanh nghiệp còn rất nhỏ. Khoảng 70% doanh nghiệp ngoài Nhà nước có vốn dưới 10 tỷ đồng, hơn 81% sử dụng dưới 10 lao động và tỷ suất lợi nhuận bình quân chỉ khoảng 2,2%. Theo ông Tuấn, năng lực tài chính hạn chế khiến doanh nghiệp khó tích lũy để đổi mới công nghệ, mở rộng thị trường hay tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Từ thực tiễn này, TS. Phạm Anh Tuấn chỉ ra 4 điểm nghẽn vi mô đang cản trở mục tiêu tăng trưởng cao gồm: thể chế, nguồn lực, thị trường và đổi mới sáng tạo.

Ở góc độ thể chế, nhiều quy định còn làm gia tăng chi phí tuân thủ, thiếu tính ổn định và khả năng dự báo. Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn gặp khó trong tiếp cận vốn, đất đai, nhân lực chất lượng cao, công nghệ và dữ liệu. Đầu ra thị trường, khả năng liên kết chuỗi giá trị cũng như năng lực đổi mới, R&D, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đều còn hạn chế.

"Điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở tổng cầu mà nằm ở chính năng lực của doanh nghiệp. Kích hoạt tăng trưởng thực chất là kích hoạt khả năng sống sót, lớn lên, đổi mới và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của doanh nghiệp Việt Nam", ông nhấn mạnh.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, TS. Phạm Anh Tuấn đề xuất các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo năng lực và từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp, thay vì áp dụng một chính sách chung cho mọi đối tượng.

TS. Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới kiến nghị triển khai gói chính sách vi mô đột phá.

Theo đó, hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ cần được hỗ trợ chính thức hóa hoạt động, hoàn thiện kế toán, thuế và pháp lý; doanh nghiệp nhỏ và vừa cần tập trung vào tín dụng, công nghệ, quản trị và nhân lực; doanh nghiệp tăng trưởng nhanh cần được hỗ trợ mở rộng quy mô, huy động vốn, xuất khẩu và đổi mới sáng tạo; trong khi doanh nghiệp dẫn dắt cần được khuyến khích đầu tư R&D, phát triển cụm ngành và lan tỏa công nghệ.

Song song với đó, ông kiến nghị triển khai gói chính sách vi mô đột phá gồm sáu nhóm giải pháp trọng tâm: cải cách thể chế để giảm chi phí tuân thủ và tăng tính dự báo; khơi thông nguồn lực về vốn, đất đai, lao động và công nghệ; phát triển thị trường vốn nhằm giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng; sử dụng chính sách thuế để khuyến khích đầu tư vào R&D, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đào tạo nhân lực; xây dựng hạ tầng dữ liệu số dùng chung cho doanh nghiệp; đồng thời thúc đẩy phát triển các cụm ngành và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI.

Ông Mạc Vũ Hưng, Tổng Giám đốc Boston Consulting Group (BCG) Việt Nam cũng cho rằng để tạo động lực tăng trưởng mới, Việt Nam cần xây dựng các khu kinh tế và khu thương mại tự do với cơ chế vượt trội, có khả năng cạnh tranh toàn cầu. Theo ông, các khu này không nên chỉ cạnh tranh bằng ưu đãi thuế mà phải được trao quyền tự chủ thực chất, thiết kế chính sách theo nhu cầu của nhà đầu tư, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, hạ tầng, đất đai và nhân lực để hình thành những cực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Từ các kinh nghiệm quốc tế, đại diện BCG đề xuất Việt Nam bốn trụ cột chính sách nền tảng gồm: mô hình quản trị linh hoạt với phân cấp, phân quyền mạnh; không gian tài chính thông thoáng cho dòng vốn xuyên biên giới; hệ sinh thái nhân lực có sức cạnh tranh quốc tế; cùng môi trường kinh doanh thuận lợi với các cơ chế thử nghiệm (sandbox), ưu đãi tài chính và phi tài chính phù hợp từng ngành ưu tiên. Theo ông, các khu kinh tế và khu thương mại tự do cần trở thành nơi tiên phong triển khai các chính sách dành cho các lĩnh vực động lực như sản xuất công nghệ cao, AI, trung tâm dữ liệu, logistics, du lịch và năng lượng sạch.

Cần triển khai linh hoạt các nhiệm vụ để đạt tăng trưởng “2 con số”

Muốn tăng trưởng hai con số, phải xây “sức đề kháng năng lượng”

Bộ Tài chính hoàn tất phương án đề xuất giao chỉ tiêu cho 7 tập đoàn nhà nước chủ lực

PGS.TS Ngô Trí Long: Petrovietnam là lực lượng nòng cốt khai mở không gian kinh tế biển đất nước