Tạo động lực để doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển bền vững

Không để doanh nghiệp lớn lên là mất hỗ trợ

Dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được xây dựng trên cơ sở sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện hành, với nhiều định hướng mới về hỗ trợ vốn, thị trường, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Dự thảo cũng đề xuất cơ chế phiếu hỗ trợ (voucher), cho phép doanh nghiệp chủ động lựa chọn dịch vụ phù hợp với nhu cầu. Cách làm này được kỳ vọng giảm thủ tục, tăng tính chủ động và đẩy mạnh số hóa trong thực hiện chính sách.

ĐBQH Hà Thị Anh Thư - Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi. (Ảnh: Hồ Long)

Về vấn đề này, thảo luận tại hội nghị, ĐBQH Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi) cho rằng, hiệu quả của chính sách cần được đánh giá bằng kết quả phát triển thực tế của doanh nghiệp. Sau khi nhận hỗ trợ, doanh nghiệp có nâng cao năng lực, mở rộng quy mô và tăng sức cạnh tranh hay không mới là thước đo quan trọng.

Từ góc nhìn này, đại biểu đề nghị dự thảo bổ sung cơ chế chuyển tiếp đối với doanh nghiệp vượt ngưỡng doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo Điều 4 dự thảo, doanh nghiệp nhỏ và vừa được xác định dựa trên các tiêu chí về lao động, nguồn vốn và doanh thu. Các chỉ tiêu này có thể thay đổi qua từng năm, trong khi nhiều chương trình hỗ trợ được triển khai trong thời gian 3-5 năm.

Nếu doanh nghiệp vừa vượt ngưỡng đã lập tức mất chính sách hỗ trợ, có thể phát sinh nghịch lý: doanh nghiệp càng phát triển thì càng nhanh mất ưu đãi, ngay ở giai đoạn cần thêm nguồn lực để đầu tư, mở rộng sản xuất và thị trường.

Đại biểu Hà Thị Anh Thư đề nghị việc chấm dứt hỗ trợ cần có lộ trình. Doanh nghiệp chỉ nên kết thúc chính sách khi vượt ngưỡng một cách ổn định trong khoảng thời gian nhất định; những chương trình đã tham gia cần được tiếp tục đến hết thời hạn hoặc có cơ chế chuyển tiếp phù hợp.

Theo hướng này, chính sách không tạo động lực để doanh nghiệp duy trì quy mô nhỏ nhằm giữ ưu đãi, mà khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, mở rộng và nâng cao năng lực.

Liên quan đến ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp tại khoản 2 Điều 9, ĐBQH Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) cho rằng cần tính đến đặc thù của giai đoạn khởi sự.

Những năm đầu hoạt động, doanh nghiệp thường phải đầu tư nhà xưởng, máy móc, tuyển dụng nhân sự, tìm kiếm khách hàng và xây dựng thị trường. Do đó, doanh nghiệp có thể chưa có lãi, lợi nhuận thấp hoặc thậm chí thua lỗ.

Nếu thời gian miễn thuế 3 năm được tính ngay từ ngày cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, thời gian ưu đãi có thể kết thúc trước khi doanh nghiệp phát sinh thu nhập chịu thuế.

Đại biểu Trần Văn Lâm đề nghị tính thời gian miễn thuế từ năm đầu tiên doanh nghiệp có thu nhập chịu thuế và kéo dài trong 3 năm. Cách tính này sẽ giúp chính sách phát huy tác dụng đúng thời điểm doanh nghiệp bắt đầu có khả năng tạo ra nguồn thu.

Hỗ trợ phải đúng đối tượng, sát nhu cầu

Ở một góc độ khác, ĐBQH Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đề nghị cân nhắc việc miễn thuế trên diện rộng cho tất cả doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập.

ĐBQH Nguyễn Văn Huy - Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: Hồ Long)

Theo đại biểu, nhu cầu hỗ trợ giữa các nhóm doanh nghiệp không giống nhau. Vì vậy, chính sách thuế có thể được phân tầng, ưu tiên cao hơn đối với doanh nghiệp thuộc lĩnh vực đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, sản xuất xanh, tham gia chuỗi giá trị hoặc tạo nhiều việc làm.

Đồng thời, cần có cơ chế ngăn tình trạng chia tách doanh nghiệp hoặc thành lập pháp nhân mới nhằm tiếp tục hưởng ưu đãi, cũng như tránh trùng lặp giữa các chính sách thuế.

Đối với hỗ trợ mặt bằng sản xuất, đại biểu Hà Thị Anh Thư cho rằng điều kiện giữa các địa phương rất khác nhau, cả về nhu cầu thuê đất và tỷ lệ lấp đầy khu công nghiệp, cụm công nghiệp.

Do đó, thay vì quy định cứng bình quân 20 ha hoặc 5% diện tích dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Luật nên đặt mục tiêu bảo đảm khả năng tiếp cận mặt bằng sản xuất, còn giải pháp cụ thể để địa phương chủ động lựa chọn. Đó có thể là bố trí quỹ đất, nhà xưởng hoặc hỗ trợ chi phí thuê.

Với khoản hỗ trợ tiền thuê lại đất, dự thảo đưa ra hai phương thức là Nhà nước hoàn trả cho chủ đầu tư hoặc cấp phiếu hỗ trợ cho doanh nghiệp thanh toán phần chi phí được hỗ trợ. Đại biểu Hà Thị Anh Thư đề nghị cho phép doanh nghiệp được giảm trừ trực tiếp khoản hỗ trợ ngay khi thanh toán.

Phần hoàn trả, thanh toán và quyết toán có thể thực hiện giữa chủ đầu tư với cơ quan nhà nước, qua đó giảm thủ tục và chi phí thực hiện cho doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị dự thảo tiếp tục làm rõ trách nhiệm của địa phương trong đầu tư hạ tầng và hỗ trợ tiền thuê lại đất. Cần xác định đây là quyền chủ động của địa phương hay trách nhiệm phải thực hiện khi doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện.

Cùng với đó, cần có tiêu chí và nguyên tắc phân bổ nguồn lực để hạn chế sự chênh lệch giữa các địa phương. Những nơi có nhu cầu hỗ trợ lớn nhưng ngân sách hạn chế không nên gặp bất lợi so với các địa phương có điều kiện cân đối ngân sách tốt hơn.

Đáng chú ý, theo đại biểu Nguyễn Văn Huy, hỗ trợ mặt bằng cũng cần gắn với hiệu quả sử dụng. Doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu về tiến độ đưa đất vào sản xuất, duy trì hoạt động, tạo việc làm và sử dụng đất đúng mục đích. Trường hợp không triển khai hoặc sử dụng đất sai mục đích cần có cơ chế thu hồi hoặc chấm dứt hỗ trợ.

Những góp ý trên cho thấy chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được thiết kế theo hướng không chỉ giúp doanh nghiệp khởi sự, mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển lên quy mô cao hơn. Khi cơ chế hỗ trợ có tính chuyển tiếp, ưu đãi đúng thời điểm và nguồn lực được phân bổ sát nhu cầu, chính sách sẽ tạo thêm động lực để doanh nghiệp đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét chính sách ưu đãi thuế trong lĩnh vực giáo dục

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Luật phải tháo gỡ điểm nghẽn, mở đường cho phát triển

ĐBQH đề xuất cơ chế gỡ điểm nghẽn cho điện gió ngoài khơi