Nguồn thu ngân sách: Nền tảng từ sản xuất kinh doanh và doanh nghiệp trụ cột

Đáng chú ý, trong bức tranh nguồn thu, nhóm doanh nghiệp quy mô lớn, trong đó có các doanh nghiệp nhà nước (DNNN), tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Theo dữ liệu thống kê, 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất đóng góp gần 1 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 1/3 tổng thu NSNN. Trong số này, khu vực DNNN có mức đóng góp đáng kể, không chỉ từ các khoản thuế, mà còn từ phần lợi nhuận sau thuế được nộp về NSNN từ nguồn vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Văn Phụng, cần ghi nhận đầy đủ đóng góp của các doanh nghiệp lớn đối với NSNN, bởi đây là những doanh nghiệp giữ vị trí quan trọng trong nhiều ngành kinh tế trụ cột. Đặc biệt, với DNNN, việc thực hiện nghĩa vụ với NSNN là yêu cầu theo quy định pháp luật, nhưng vai trò của khu vực này không chỉ dừng ở số tiền nộp ngân sách.

DNNN còn giữ vai trò dẫn dắt các xu hướng phát triển mới, đầu tư vào hạ tầng, công nghệ và các dịch vụ nền tảng, qua đó tạo không gian để khu vực tư nhân tham gia và phát triển. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, khu vực này tiếp tục là điểm tựa trong những ngành thiết yếu, góp phần giữ ổn định kinh tế và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc.

Ông Nguyễn Văn Phụng: DNNN tiếp tục giữ vai trò quan trọng ở những lĩnh vực nền tảng, vừa tạo nguồn thu ổn định cho NSNN, vừa đầu tư vào những ngành, lĩnh vực có tính dẫn dắt.

Thực tế, quy mô lớn và vị trí trong các ngành trụ cột giúp nguồn đóng góp của DNNN vào NSNN có tính ổn định tương đối cao. Đây cũng là một trong những đặc điểm của cơ cấu thu ngân sách hiện nay. Tuy nhiên, theo chuyên gia Nguyễn Văn Phụng, khu vực tư nhân cần đóng vai trò lớn hơn trong việc tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế. DNNN nên tập trung vào những lĩnh vực lớn, đầu tư công nghệ và xây dựng nền tảng phát triển, trong khi những lĩnh vực phù hợp cần được mở rộng không gian cho doanh nghiệp tư nhân.

Khi DNNN chủ động chia sẻ không gian phát triển, khu vực tư nhân có thêm dư địa để phát huy năng lực, qua đó nguồn thu NSNN từng bước được mở rộng và phân bổ đồng đều hơn giữa các thành phần kinh tế.

Chuyển dịch từ nguồn thu đất đai sang sản xuất, kinh doanh

Theo chuyên gia Nguyễn Văn Phụng, nền tảng của nguồn thu NSNN vẫn là sự phát triển của sản xuất, kinh doanh. Năm 2025, GDP tăng 8,02%, trong đó công nghiệp, xây dựng và dịch vụ có mức tăng cao, đóng góp đáng kể vào giá trị gia tăng của nền kinh tế. Cùng với đó, việc quản lý giá đất sát với thị trường cũng làm tăng nguồn thu từ đất đai.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là chất lượng nguồn thu đang có dấu hiệu chuyển dịch. Các khoản thu từ đất đai và tài nguyên khoáng sản vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, nhưng những khoản thu gắn với quá trình sản xuất, kinh doanh, tích lũy và tiêu dùng như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt cũng tăng lên.

Một trong những động lực quan trọng góp phần tạo nên kết quả này là quá trình chuyển đổi số trong quản lý thuế. Việc triển khai hóa đơn điện tử, kết nối và liên thông dữ liệu giúp cơ quan thuế đối chiếu hoạt động kinh doanh giữa các chủ thể, qua đó phát hiện những phần doanh thu chưa được kê khai. Vì vậy, một phần số thu tăng trong năm 2025 đến từ việc người nộp thuế chủ động kê khai, nộp bổ sung và thực hiện nghĩa vụ đối với những khoản doanh thu còn thiếu, kể cả của các năm trước.

Theo ông Phụng, đây không phải thành quả của riêng năm 2025, mà là kết quả của quá trình hiện đại hóa ngành thuế trong nhiều năm. Từ hóa đơn thông thường đến hóa đơn điện tử, tiếp đến là hóa đơn điện tử kết nối. Việc dữ liệu được liên thông đã giúp mở rộng cơ sở thu, nâng cao tính minh bạch và hạn chế tình trạng chây ì, trốn tránh nghĩa vụ thuế.

Năm 2025, tổng số nộp ngân sách của 100 DNNN lớn nhất cả nước đạt 425.800 tỷ đồng. Trong đó, Công ty mẹ Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM) đóng góp 91.000 tỷ đồng.

Cùng với chuyển đổi số, việc áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu cũng góp phần tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI. Môi trường kinh doanh minh bạch hơn, cùng với việc quyết liệt xử lý hàng giả, gian lận thương mại, cũng giúp các giao dịch kinh tế được phản ánh đầy đủ hơn.

Trong cơ cấu nguồn thu, bất động sản hiện vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể. Việc giá đất được xác định sát với thị trường giúp tăng thu NSNN trong ngắn hạn, nhưng đây không phải nguồn thu bền vững về dài hạn. Chuyên gia Nguyễn Văn Phụng kỳ vọng sau giai đoạn 2026-2027, cơ cấu nguồn thu sẽ chuyển dịch rõ hơn sang sản xuất, kinh doanh và các ngành tạo ra giá trị gia tăng cao.

Nguồn thu bền vững đến từ nền kinh tế có sức chống chịu

Theo chuyên gia Nguyễn Văn Phụng, một nền kinh tế "khỏe mạnh" không thể chỉ dựa vào một vài nguồn thu lớn, mà phải hình thành được cơ cấu nguồn thu đa dạng, gắn với quá trình tạo ra giá trị của nền kinh tế.

Trước hết, nền kinh tế phải tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước, tạo nhiều việc làm và thu nhập cho người lao động. Khi người dân có việc làm, thu nhập và sức mua tăng lên, NSNN cũng được hưởng lợi thông qua các khoản thu từ tiêu dùng.

Tiếp đó, nền kinh tế phải dựa trên hoạt động sản xuất, kinh doanh có năng suất và giá trị gia tăng cao. Khi doanh nghiệp làm ăn hiệu quả, tích lũy được nguồn lực và mở rộng đầu tư, nguồn thu ngân sách sẽ ổn định và bền vững hơn.

Trong quá trình đó, DNNN tiếp tục giữ vai trò quan trọng ở những lĩnh vực nền tảng, vừa tạo nguồn thu ổn định cho NSNN, vừa đầu tư vào những ngành, lĩnh vực có tính dẫn dắt. Cùng với đó, khu vực tư nhân cần được tạo điều kiện để phát triển mạnh hơn, qua đó mở rộng cơ sở thu và giảm sự tập trung nguồn thu vào một nhóm doanh nghiệp lớn.

Một nền kinh tế muốn duy trì nguồn thu bền vững phải tăng trưởng liên tục, đủ sức chống chịu trước những biến động từ bên ngoài. Chính sự kế thừa giữa các chu kỳ tăng trưởng, cùng sự đóng góp của các doanh nghiệp trụ cột và sự lớn mạnh của khu vực tư nhân, tạo nên nền tảng vững chắc cho NSNN trong dài hạn.

PETROVIETNAM đứng đầu Top 100 doanh nghiệp nhà nước nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam

Petrovietnam - Động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế năm 2026

Đề xuất hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công

Doanh nghiệp nhà nước cần được trao quyền tương xứng với trách nhiệm

Kinh tế nhà nước chuyển từ quy mô sang năng lực dẫn dắt tăng trưởng