Nghịch lý dầu mỏ trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Canada

Năng lượng đóng vai trò trung tâm trong cuộc chiến thuế quan giữa Hoa Kỳ và Canada. (Ảnh minh họa)

Về nhiên liệu hóa thạch, Canada đóng vai trò quan trọng trong an ninh năng lượng của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ tiêu thụ khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày: sản xuất gần 14 triệu thùng mỗi ngày và nhập khẩu gần 4 triệu thùng mỗi ngày từ Canada (chiếm hơn 63% lượng dầu thô nhập khẩu của Hoa Kỳ vào năm 2025). Lượng dầu này chủ yếu được vận chuyển qua các đường ống nối liền hai quốc gia.

Đây là dầu thô nặng, và các nhà máy lọc dầu của Mỹ, vốn là khách hàng của dầu mỏ Canada, phần lớn được thiết kế để xử lý loại dầu thô này. Dầu thô của Canada đã thay thế hiệu quả dầu thô nặng của Venezuela trên thị trường Mỹ sau khi chính phủ của ông Hugo Chávez quốc hữu hóa tài sản của một số công ty Mỹ, đặc biệt là ExxonMobil và ConocoPhillips, sau các tranh chấp về điều khoản hoạt động của họ tại Venezuela.

Do đó, một số người ở Canada coi dầu mỏ là vũ khí trả đũa tối thượng trong cuộc chiến thuế quan giữa hai nước: bằng cách áp thuế hoặc giảm xuất khẩu dầu sang Hoa Kỳ, Ottawa có thể gây áp lực kinh tế thực sự lên Washington và khuyến khích nước này xem xét lại các yêu cầu thương mại của mình.

Alberta là tỉnh bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi cuộc tranh luận về thuế quan này. Tỉnh phía tây Canada này, có thể nói, là "Texas của phương Bắc", chiếm 85% sản lượng dầu mỏ của Canada. Mỗi ngày, tỉnh này vận chuyển 4 triệu thùng dầu, chủ yếu là dầu thô nặng, đến các nhà máy lọc dầu ở vùng Trung Tây và dọc theo bờ biển vịnh Mỹ, chủ yếu thông qua một mạng lưới đường ống khổng lồ.

Bên ngoài Hoa Kỳ, Canada chỉ có một tuyến đường duy nhất để vận chuyển dầu mỏ đến thị trường thế giới: đường ống dẫn dầu Trans Mountain, có khả năng vận chuyển khoảng một triệu thùng dầu mỗi ngày đến cảng Burnaby, thuộc tỉnh British Columbia lân cận.

Dầu mỏ là mặt hàng xuất khẩu chính của Canada sang Hoa Kỳ: dầu thô chiếm khoảng một phần tư tổng kim ngạch xuất khẩu của Canada sang nước láng giềng phía nam. Những mặt hàng xuất khẩu này giải thích phần lớn thặng dư thương mại của Canada với Hoa Kỳ, một mức thặng dư được dự báo sẽ đạt 60 tỷ USD vào năm 2026.

Tuy nhiên, nếu loại bỏ dầu mỏ khỏi phương trình, Canada sẽ rơi vào tình trạng thâm hụt thương mại với Hoa Kỳ. Đối với người Mỹ, thâm hụt thương mại với Canada sẽ tương đương với thặng dư khoảng 34 tỷ USD mỗi năm. Bằng chứng là, Canada là thị trường xuất khẩu chính của một nửa trong số 50 tiểu bang của Mỹ.

Trong bối cảnh này, người ta có thể nghĩ rằng Tổng thống Donald Trump sẽ tìm cách giảm sự phụ thuộc của Mỹ vào dầu mỏ Canada, đặc biệt là để giảm thâm hụt thương mại mà ông thường xuyên chỉ trích. Tuy nhiên, điều ngược lại đang xảy ra! Chính quyền Cộng hòa hiện tại đang tìm cách tăng cường khả năng xuất khẩu dầu của Canada sang Hoa Kỳ. Ví dụ nổi bật nhất là việc họ kiên quyết khôi phục dự án đường ống dẫn dầu Keystone XL. Dự án ban đầu nhằm mục đích vận chuyển thêm 800.000 thùng dầu mỗi ngày từ Canada sang Hoa Kỳ. Các chính quyền Dân chủ như Obama và Biden đã ngăn chặn sự phát triển của dự án này bằng cách ban hành các sắc lệnh hành pháp đình chỉ việc xây dựng.

Tháng 8 năm ngoái, Tổng thống Trump đã đăng một thông điệp trên nền tảng mạng xã hội Truth Social của mình, tự hào tuyên bố sự "hồi sinh" của dự án. Hiện tại, các cuộc thảo luận đang tập trung vào khả năng khôi phục một phần ý tưởng ban đầu, với quyết định đầu tư cuối cùng có thể được đưa ra vào năm 2027.

Nếu dự án như vậy được tiến hành, nó sẽ càng làm tăng xuất khẩu dầu mỏ của Canada sang Hoa Kỳ. Nói cách khác, chính sách thuế quan nhằm giảm thâm hụt thương mại của Mỹ, trong trường hợp dầu mỏ, thực tế có thể góp phần làm gia tăng thâm hụt này! Đó là lý do tại sao tờ Wall Street Journal, trong ấn bản ngày 23/8/2026, gọi cuộc đối đầu giữa hai nước láng giềng Bắc Mỹ này là "cuộc chiến thương mại vô nghĩa nhất trong lịch sử".

Lý lẽ thực sự đằng sau cuộc tấn công của ông Trump chống lại Canada có lẽ nằm ở chỗ khác. Bà Chrystia Freeland, cựu Phó Thủ tướng Canada dưới thời chính phủ Thủ tướng Trudeau và người chịu trách nhiệm đàm phán thương mại với Washington trong nhiệm kỳ đầu tiên của chính quyền ông Trump, có thể đã chỉ ra một trong những nền tảng chính trị của lập trường này của Mỹ. Trong một bài báo đăng trên tờ New York Times ngày 28/7/2026, bà viết rằng cuộc tấn công thuế quan của ông Trump cuối cùng chỉ có một mục tiêu duy nhất: đơn giản là "để cho thấy ai thống trị và ai phải khuất phục".

Canada “thay tài” khi đang trong cuộc chiến thương mại với Mỹ

Mỹ thiệt hại gì khi "trừng phạt" Ấn Độ?

Dầu ăn - Mặt trận mới trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung?