Nếu Houthi đóng cửa eo biển Bab al-Mandeb, giá dầu sẽ tăng cỡ nào?

Riêng Hormuz xử lý khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày, tương đương 1/5 nhu cầu dầu của thế giới. Nếu vận tải qua Hormuz bị hạn chế trong khi Bab al-Mandeb cũng bị đóng, thị trường toàn cầu sẽ mất quyền tiếp cận một phần rất lớn nguồn cung năng lượng vận chuyển bằng đường biển. (Ảnh: AFP)

Trong bối cảnh căng thẳng quanh eo biển Hormuz đã ở mức cao, khả năng lực lượng Houthi ở Yemen - nhóm được cho là có liên hệ với Iran - có thể phong tỏa Bab al-Mandeb đang gây chấn động thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu. Giá dầu đã tăng vượt 110 USD/thùng, và các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu cả hai “nút thắt” này cùng bị gián đoạn, giá dầu có thể tiến tới 120 USD/thùng hoặc cao hơn, đe dọa tới 25-30% nguồn cung dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới.

Các hãng vận tải biển đã bắt đầu phản ứng. Những tập đoàn lớn như Maersk, Hapag-Lloyd và CMA CGM đã tạm dừng nhiều tuyến đi qua hành lang Biển Đỏ và chuyển hướng tàu vòng qua châu Phi. Việc này làm thời gian vận chuyển kéo dài đáng kể và chi phí tăng mạnh.

Hệ quả là một kịch bản “hai nút thắt cùng lúc” đang dần hình thành: Nếu cả eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb đều bị phong tỏa, thế giới có thể phải đối mặt với một trong những cú gián đoạn nghiêm trọng nhất đối với thương mại năng lượng và vận tải biển toàn cầu trong nhiều thập kỷ.

Vai trò của eo biển Bab al-Mandeb

Eo biển Bab al-Mandeb nằm giữa Yemen trên bán đảo Ả Rập và Djibouti cùng Eritrea ở vùng Sừng châu Phi. Lối đi hẹp này chỉ rộng khoảng 30 km, nhưng lại là cửa ngõ nối biển Đỏ với Vịnh Aden, đồng thời kết nối các tuyến vận tải toàn cầu với kênh đào Suez.

Nhờ vị trí địa lý này, eo biển đóng vai trò là một trong những điểm nghẽn chiến lược nhất của vận tải biển toàn cầu. Hàng hóa di chuyển giữa châu Á, châu Âu và Trung Đông đều phải đi qua hành lang này để vào kênh đào Suez - tuyến đường biển nhanh nhất giữa hai châu lục.

Theo dữ liệu toàn cầu về năng lượng và vận tải biển: Khoảng 8,8 triệu thùng dầu/ngày đi qua hành lang Bab al-Mandeb. Khoảng 10-12% thương mại hàng hải toàn cầu phụ thuộc vào tuyến này. Tuyến đường vận chuyển dầu thô, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), hàng hóa công nghiệp và lương thực giữa các thị trường lớn trên thế giới.

Nói cách khác, bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều ngay lập tức ảnh hưởng đến thị trường năng lượng, chuỗi logistics vận tải và giá hàng hóa tiêu dùng trên toàn cầu.

Houthi liên kết với Iran và tuyên bố “giờ G”

Đợt leo thang mới nhất bắt đầu khi lực lượng Houthi thông báo phối hợp quân sự với Iran, trong bối cảnh xung đột khu vực ngày càng lan rộng với sự tham gia của Mỹ và Israel.

Thủ lĩnh Houthi Abdul-Malik al-Houthi cảnh báo rằng lực lượng của họ đang “đặt tay sẵn trên cò súng”, phát tín hiệu sẵn sàng tiến hành các cuộc tấn công phối hợp nhằm vào các mục tiêu vận tải biển có liên quan đến Mỹ hoặc Israel.

Các quan chức trong phong trào cũng cho biết việc đóng cửa eo biển Bab al-Mandeb là một “lựa chọn chính”. Chiến lược của họ nhiều khả năng sẽ bao gồm: Tấn công bằng drone hải quân; Tên lửa chống hạm phóng từ bờ biển phía tây Yemen; Quấy rối hoặc bắt giữ tàu thương mại.

Những kịch bản này không phải giả định. Trước đây, lực lượng Houthi đã nhiều lần tấn công tàu thương mại ở Biển Đỏ trong các giai đoạn trước của xung đột khu vực, khiến nhiều hãng vận tải phải tạm thời tránh tuyến đường này.

Nguy cơ “hai điểm nghẽn” đối với nguồn cung dầu toàn cầu

Điều khiến các nhà phân tích lo ngại là mối liên hệ chiến lược giữa khủng hoảng Bab al-Mandeb và tình hình tại eo biển Hormuz.

Riêng Hormuz xử lý khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày, tương đương 1/5 nhu cầu dầu của thế giới. Nếu vận tải qua Hormuz bị hạn chế trong khi Bab al-Mandeb cũng bị đóng, thị trường toàn cầu sẽ mất quyền tiếp cận một phần rất lớn nguồn cung năng lượng vận chuyển bằng đường biển.

Hai điểm nghẽn cùng bị gián đoạn có thể làm mất tới 25 triệu thùng/ngày năng lực vận chuyển, tương đương gần 1/4 dòng chảy dầu toàn cầu.

Kịch bản này sẽ ảnh hưởng ngay lập tức tới thị trường năng lượng. Các nhà phân tích cảnh báo rằng chỉ riêng nguy cơ tại Bab al-Mandeb cũng có thể đẩy giá dầu lên 120 USD/thùng, kéo theo chi phí nhiên liệu, hàng không, khai thác và chuỗi cung ứng lương thực tăng mạnh.

Các hãng vận tải lớn dừng tuyến qua biển Đỏ

Nhiều công ty vận tải biển đã hành động trước khi eo biển bị phong tỏa. Một số hãng lớn đã dừng hoặc giảm hoạt động qua hành lang Biển Đỏ.

Các công ty như Maersk, Hapag-Lloyd và CMA CGM đã tạm dừng nhiều tuyến vận tải qua kênh đào Suez do lo ngại an ninh. Thay vào đó, tàu được chuyển hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope) ở cực nam châu Phi. Tuy an toàn hơn, nhưng tuyến này gây ra nhiều vấn đề logistics.

Hành trình giữa châu Á và châu Âu hiện kéo dài thêm 12-15 ngày, làm tăng mạnh chi phí nhiên liệu và khiến hàng hóa giao chậm. Các hãng vận tải cũng bắt đầu áp thêm phụ phí khẩn cấp. Ví dụ, CMA CGM áp phụ phí xung đột khoảng 2.000 USD/container và 4.000 USD đối với hàng lạnh, phản ánh rủi ro và chi phí bảo hiểm tăng trong khu vực.

Các dấu hiệu cho thấy nguy cơ phong tỏa

Các chuyên gia an ninh hàng hải đang theo dõi một số dấu hiệu có thể cho thấy nguy cơ phong tỏa sắp xảy ra. Một dấu hiệu lớn là việc triển khai lại các hệ thống tên lửa dọc bờ biển Yemen. Các bệ phóng tên lửa chống hạm đặt dọc bờ Biển Đỏ có thể đe dọa tàu đi qua hành lang hẹp này.

Hoạt động drone cũng là dấu hiệu cảnh báo. Houthi từng sử dụng drone tầm xa và xuồng chứa thuốc nổ để tấn công tàu trong khu vực.

UK Maritime Trade Operations cho biết đã ghi nhận 17 vụ tấn công vào tàu dân sự trong khu vực kể từ cuối tháng 2.

Thị trường bảo hiểm cũng đang phản ứng. Phí bảo hiểm rủi ro xung đột đối với tàu hoạt động ở Biển Đỏ và Bab al-Mandeb đã tăng mạnh, khiến nhiều hãng vận tải không còn muốn đi qua tuyến này.

Điều gì xảy ra nếu eo biển Bab al-Mandeb bị đóng?

Nếu Bab al-Mandeb bị phong tỏa hoàn toàn, ảnh hưởng sẽ lan rộng ra toàn cầu. Những hệ quả trực tiếp gồm: Thương mại châu Âu - châu Á chậm lại đáng kể; Giá năng lượng tăng mạnh; Chuỗi cung ứng lương thực và khai thác bị chậm trễ; Cước vận tải và phí bảo hiểm tăng vọt.

Về thực chất, việc đóng eo biển này sẽ cắt đứt tuyến hàng hải nhanh nhất giữa châu Á và châu Âu, buộc thương mại toàn cầu phải chuyển sang các tuyến đường dài và tốn kém hơn.

Đối với thị trường năng lượng vốn đã biến động vì tình hình Trung Đông, đây sẽ là một cú sốc nguồn cung mang tính lịch sử.

Giá dầu thế giới biến động mạnh, Bộ Công Thương báo cáo Thủ tướng điều chỉnh cơ chế điều hành xăng dầu

Giá dầu hôm nay (16/3): Tăng vượt mốc 100 USD

Giá dầu Trung Đông tăng vọt lên mức cao kỷ lục