Khủng hoảng năng lượng lan rộng, châu Á chịu tác động mạnh

(Ảnh minh họa)

Nhà báo Damien Cave cho biết nhiều quốc gia trong khu vực có thể đối mặt với suy thoái và bất ổn, kéo theo hệ quả dây chuyền đối với phần còn lại của thế giới.

Khủng hoảng tại châu Á

Các doanh nghiệp trên khắp châu Á đang bên bờ vực phá sản. Chính phủ phải gánh thêm những khoản nợ khổng lồ. Theo các kịch bản xấu nhất, đến cuối năm, hàng triệu người tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương có thể rơi vào cảnh nghèo đói do cuộc chiến tại Iran.

Ngay cả khi sớm đạt được thỏa thuận hòa bình, khu vực này - động lực tăng trưởng kinh tế toàn cầu suốt nhiều thập kỷ - vẫn có thể phải đối mặt với nhiều tháng hủy chuyến bay, giá thực phẩm tăng mạnh và tình trạng thiếu hụt hàng hóa thiết yếu như túi nhựa, mì ăn liền, vắc-xin, ống tiêm, son môi, vi mạch và đồ thể thao.

Châu Á - Thái Bình Dương là khu vực chịu ảnh hưởng đầu tiên và nặng nề nhất của cuộc chiến ngoài Trung Đông. Khu vực này dễ tổn thương vì phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông. Đồng thời, các nền kinh tế lớn trong khu vực liên kết chặt chẽ với nhau thông qua các chuỗi cung ứng phức tạp xuyên biên giới.

Xung đột, bằng cách làm gián đoạn nguồn dầu, khí và các sản phẩm thiết yếu như phân bón đến châu Á, đã làm gia tăng áp lực lên những điểm yếu này. Kết quả là ba trụ cột ổn định của khu vực - vận tải, khai thác và khả năng cải thiện thu nhập - đang cùng lúc chịu những cú sốc mạnh. Nếu hoạt động thương mại qua Trung Đông tiếp tục bị bóp nghẹt thêm vài tuần nữa, các chuyên gia cho biết tình trạng thiếu hụt có thể đẩy một số quốc gia vào bất ổn và suy thoái.

Khủng hoảng vận tải lan rộng

Chỉ vài giờ sau các đợt không kích đầu tiên ngày 28/2, xe tải, tàu biển và máy bay đã ngừng hoạt động tại châu Á - khu vực vốn phụ thuộc vào sự vận động gần như liên tục. Đặc biệt, vận tải hàng không rơi vào tình trạng hỗn loạn.

Trong tháng 3, có hơn 92.000 chuyến bay bị hủy trên toàn cầu, trong đó khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm số lượng lớn nhất. Giá nhiên liệu bay gần như tăng gấp đôi, và một số hãng hàng không đã cắt giảm đường bay vô thời hạn.

Qantas, Air New Zealand, Lion Air (Indonesia), AirAsia, Air India và Cathay Pacific chỉ là một số hãng đã giảm dịch vụ. Một hãng khác, Batik Air của Malaysia, đã cắt giảm 35% số chuyến bay trong tháng này để tránh phá sản.

Các hãng hàng không nhỏ đang mất hàng triệu USD mỗi tuần. Các hãng lớn trong khu vực có thể trụ vững, nhưng các hãng giá rẻ nhiều khả năng sẽ thu hẹp quy mô, sáp nhập hoặc biến mất. Một chuyên gia hàng không cho biết lưu lượng hàng không tại châu Á có thể quay về mức của thập niên 1980.

Khai thác đình trệ

Nhiều ngành xuất khẩu chủ lực của châu Á cần lượng lớn năng lượng và đầu vào từ Trung Đông. Sau 7 tuần, dự trữ đang cạn dần, làm lộ rõ những điểm yếu mới.

Ví dụ, khai thác đồng và niken phụ thuộc vào nhiệt độ cao từ khí tự nhiên và lưu huỳnh - một sản phẩm phụ của nhiên liệu hóa thạch. Cả hai đều đang thiếu hụt. Một số nhà máy chế biến niken tại Indonesia đã phải giảm sản lượng.

Polyester và nylon cũng có nguồn gốc từ dầu mỏ. Tại Gazipur và Ashulia, các trung tâm may mặc của Bangladesh - nơi khai thác hàng cho Walmart, Zara và Uniqlo - hoạt động khai thác và lịch giao hàng bị gián đoạn nghiêm trọng.

Giá helium, một loại khí dùng trong khai thác bán dẫn, đã tăng vọt. Hôm thứ Năm, TSMC - nhà khai thác chip cao cấp lớn nhất thế giới - cho biết vẫn còn đủ helium để tránh ảnh hưởng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu thiếu hụt kéo dài, các nhà khai thác chip có thể phải tìm nguồn cung từ nơi khác như Nga hoặc buộc phải cắt giảm sản lượng, ảnh hưởng đến nhiều ngành từ điện tử đến ô tô.

Hệ lụy xã hội

Một báo cáo mới của Liên Hợp Quốc tuần trước ước tính có 8,8 triệu người tại châu Á - Thái Bình Dương có nguy cơ rơi vào nghèo đói do xung đột, tùy thuộc vào thời gian xung đột kéo dài. Phần lớn trong số này, khoảng 5 triệu người, nằm ở Iran. Nhưng tại một khu vực mà phần lớn việc làm là phi chính thức và thiếu hệ thống an sinh vững chắc, ảnh hưởng của xung đột đang ngày càng chồng chất.

Trong các cuộc phỏng vấn, lao động tại Ấn Độ, chủ nhà trọ tại Sri Lanka, tài xế tại Philippines và lãnh đạo doanh nghiệp ở Hong Kong và Singapore đều tỏ ra lo ngại hơn nhiều so với các chính trị gia trong khu vực, những người đang cố thể hiện sự bình tĩnh nhưng thường không phản ánh hết mức độ khẩn cấp phía sau.

Tại Ấn Độ, nơi nhiều cụm công nghiệp đã phải đóng cửa nhiều tuần vì thiếu nhiên liệu, người lao động đang quay ngược xu hướng đô thị hóa, trở về nông thôn để thu hoạch lúa mì.

Tại Manila, các tài xế xe buýt nhỏ đã tụ tập đình công 3 ngày trong tuần này để phản đối giá xăng dầu tăng phi mã.

Tại khu vực phía bắc Philippines, nhiều cánh đồng đến kỳ thu hoạch đã bị bỏ thối ngoài ruộng do nông dân không đủ chi phí vận chuyển ra thị trường.

Thiệt hại của cuộc chiến, lan rộng nhanh và sâu trên toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương, sẽ không dễ kiểm soát. Ngay cả khi Mỹ và Iran đạt được hòa bình lâu dài, tình trạng khan hiếm và lạm phát đã hình thành động lực và đang lan rộng.

Ông Trump gia tăng áp lực, cho Iran "cơ hội cuối cùng"

Xung đột Trung Đông gây thiệt hại như thế nào cho ngành năng lượng?

Xung đột Trung Đông làm chao đảo thị trường khoan ngoài khơi