Khủng hoảng Hormuz thúc đẩy châu Á tái định hình chiến lược năng lượng

Châu Á nhanh chóng hoan nghênh thỏa thuận Mỹ-Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz. (Ảnh: TDS)

Châu Á nhanh chóng hoan nghênh thỏa thuận Mỹ - Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển phần lớn nguồn cung năng lượng của khu vực. Tuy nhiên, nhiều nước cảnh báo còn quá sớm để khẳng định thỏa thuận này có mang lại sự ổn định lâu dài cho khu vực đông dân và tăng trưởng nhanh nhất thế giới hay không.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi gọi đây là bước tiến quan trọng và hy vọng sẽ dẫn đến việc khôi phục tự do, an toàn hàng hải tại eo biển này. Thủ tướng Australia Anthony Albanese cho biết nước ông "hoan nghênh" thỏa thuận, còn Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon đánh giá đây là "một bước đi tích cực" sau khi cuộc xung đột khiến người dân New Zealand phải chịu chi phí sinh hoạt tăng cao.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính New Zealand Nicola Willis cảnh báo không nên quá lạc quan. Bà cho rằng tình hình Trung Đông vẫn rất mong manh và đây không phải lần đầu tiên xuất hiện tin tức về một bước đột phá ngoại giao.

Trong phiên giao dịch ngày 18/6, chứng khoán châu Á tăng điểm, giá dầu giảm mạnh và trái phiếu đi xuống khi thị trường kỳ vọng giao thông hàng hải sẽ sớm được khôi phục qua eo biển Hormuz, nơi trước chiến sự vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt xuất khẩu bằng đường biển của thế giới.

Các chuyên gia cũng bắt đầu điều chỉnh dự báo về lãi suất, khi áp lực lạm phát tại khu vực có thể giảm bớt nếu giá năng lượng hạ nhiệt.

Tuy vậy, các chủ tàu và nhà giao dịch dầu khí vẫn chưa vội khôi phục hoạt động. Nhiều bên cho biết họ sẽ chờ thêm thông tin để đánh giá liệu việc vận chuyển qua Hormuz có thực sự an toàn hay không sau nhiều lần đàm phán đổ vỡ trước đó.

Bà Selena Ling, kinh tế trưởng của OCBC tại Singapore, cho rằng ngay cả khi thỏa thuận được duy trì, phải mất từ hai đến ba tháng để dòng chảy dầu khí phục hồi bình thường, bao gồm cả thời gian sửa chữa các cơ sở xuất khẩu bị hư hại. Theo bà, thị trường tài chính đang phản ứng nhanh hơn nhiều so với thực tế của thị trường hàng hóa.

Thỏa thuận cũng cho thấy mức độ tổn thương và bất ổn mà các chính phủ và người tiêu dùng châu Á phải đối mặt kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự vào cuối tháng 2. Khả năng duy trì quyền lực của chính quyền Tehran và ảnh hưởng của Iran đối với kinh tế toàn cầu đã khiến kỳ vọng đạt được nhượng bộ nhanh chóng của Tổng thống Donald Trump trở nên phức tạp hơn.

Các nhà phân tích của Bloomberg Economics nhận định vẫn còn nhiều chi tiết chưa được làm rõ và chưa có gì đảm bảo hòa bình sẽ bền vững. Ngay cả khi có thỏa thuận, việc mở lại eo biển Hormuz vẫn sẽ mong manh và cần thời gian.

Thỏa thuận cũng đặt ra câu hỏi liệu các nước châu Á có quay trở lại mức phụ thuộc trước xung đột vào eo biển Hormuz hay tiếp tục đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và đánh giá lại lượng dự trữ chiến lược. Nhật Bản, vốn phụ thuộc lớn vào dầu Trung Đông, đã tích cực tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Trung Mỹ, Nam Mỹ và châu Phi.

Bà Sara Vakhshouri, Chủ tịch SVB Energy International, cho rằng một di sản của cuộc xung đột này sẽ là hàng loạt thay đổi trong chuỗi cung ứng năng lượng. Theo bà, nhiều quốc gia nhập khẩu sẽ tiếp tục tìm kiếm các tuyến vận chuyển và phương án hậu cần thay thế, tạo ra những thay đổi dài hạn.

Việc mở lại Hormuz sẽ mang lại sự nhẹ nhõm cho châu Á, khu vực từng tiêu thụ khoảng 90% lượng dầu đi qua tuyến đường này trước chiến sự. Trong khi Trung Quốc và Nhật Bản vượt qua giai đoạn gián đoạn nhờ nguồn dự trữ lớn và nguồn cung thay thế, một số quốc gia Đông Nam Á chịu ảnh hưởng nặng nề hơn từ giá dầu tăng và biến động thị trường.

Ông Peter Mumford, phụ trách Đông Nam Á tại Eurasia Group, cho rằng nếu được duy trì, thỏa thuận sẽ giúp giảm bớt lo ngại về nguồn cung. Giá năng lượng hạ nhiệt sẽ đặc biệt có lợi cho Indonesia, nước đang chịu áp lực tài khóa do trợ giá nhiên liệu, và Philippines, quốc gia chịu thiệt hại kinh tế lớn nhất từ cuộc khủng hoảng năng lượng.

Các đồng tiền của các nền kinh tế mới nổi châu Á đồng loạt tăng giá so với USD, dẫn đầu là peso Philippines. Trái phiếu Indonesia cũng phục hồi mạnh, với lợi suất trái phiếu 5 năm giảm hơn 20 điểm cơ bản.

Dù vậy, giá dầu có thể vẫn cao hơn mức trước xung đột trong một thời gian và việc khôi phục vận chuyển hóa dầu cùng các mặt hàng khác có thể mất nhiều thời gian hơn.

Ông Ben Cahill thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho biết chủ tàu và thuyền trưởng vẫn đang đối mặt với nhiều bất định liên quan đến việc đi qua Hormuz. Mức độ an toàn và chi phí bảo hiểm sẽ quyết định tốc độ phục hồi lưu lượng vận chuyển.

Theo ông, chừng nào chưa có sự đồng thuận rộng rãi rằng việc vận chuyển dầu khí qua eo biển Hormuz là an toàn, thị trường sẽ chưa thể quay trở lại mức lưu thông như trước xung đột. Đây mới là yếu tố quan trọng nhất, bởi nếu dòng chảy không phục hồi gần mức cũ, lượng tồn kho sẽ tiếp tục giảm và các chính phủ sẽ phải duy trì các biện pháp khẩn cấp để bảo đảm an ninh năng lượng.

Làm giàu từ thông tin xung đột Mỹ - Iran?

Giữa xung đột, dầu mỏ của Iran đi đâu?

Xung đột Trung Đông đã "xóa sổ" 1 tỷ thùng dầu dự trữ khỏi thị trường