Khủng hoảng Hormuz: Cơ hội và thách thức lớn cho dầu mỏ Brazil

Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva (ở giữa) chụp ảnh cùng Chủ tịch Petrobras Magda Chambriard (bên trái), các lãnh đạo chính trị và nhân viên tại một sự kiện công bố các khoản đầu tư của Petrobras vào nhà máy lọc dầu Gabriel Passos ở Betim, bang Minas Gerais, Brazil, ngày 20/3/2026. (Ảnh: AFP)

Kể từ khi xung đột bùng phát tại Iran và các mối đe dọa liên tiếp nhằm vào eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thế giới - thị trường dầu mỏ đã bước vào giai đoạn bất ổn mới. Giá dầu tăng mạnh, các quốc gia tìm cách bảo đảm nguồn cung và nhiều nước khai thác dầu đang cố tận dụng tình hình này.

Brazil là một trong số đó. Quốc gia Nam Mỹ hiện được xem như một nguồn thay thế cho dầu vùng Vịnh. Dầu ngoài khơi của nước này, khai thác ở Đại Tây Dương, không phụ thuộc vào các tuyến vận tải đang bị đe dọa ở Trung Đông.

Lợi thế địa lý này trở thành một tài sản chiến lược trong thời kỳ khủng hoảng. Theo Adel El Gammal, chuyên gia địa chính trị năng lượng và Tổng thư ký Liên minh Nghiên cứu Năng lượng châu Âu (EERA), việc các nước tiêu thụ lớn tìm đến những nhà cung cấp ổn định hơn và ít bị ảnh hưởng bởi hỗn loạn ở Trung Đông là điều hoàn toàn hợp lý, và Brazil chính là một trong số đó.

Sự ổn định này đã phản ánh qua các con số. Là nhà khai thác dầu lớn thứ 9 thế giới, Brazil chiếm khoảng 4% sản lượng toàn cầu. Nước này hiện khai thác khoảng 4 triệu thùng/ngày, tương đương sản lượng của UAE.

Làn sóng đổ xô mua dầu Brazil

Trong bối cảnh chiến sự ở Iran, nhu cầu đối với dầu Brazil tăng mạnh. Hai khách hàng nổi bật nhất là Trung Quốc và Ấn Độ.

Trung Quốc, vốn lâu nay nhập phần lớn dầu thô từ vùng Vịnh, đã chuyển hướng đáng kể sang Brazil. Theo số liệu của chính phủ Brazil, xuất khẩu dầu sang Trung Quốc đã tăng gấp đôi trong quý I, đạt mức kỷ lục 7,2 tỷ USD.

Hiện hơn 60% lượng dầu xuất khẩu của Petrobras - công ty dầu khí quốc gia Brazil - được bán cho Trung Quốc. Theo ông Adel El Gammal, trước khủng hoảng Hormuz, Trung Quốc chiếm khoảng 40% xuất khẩu dầu thô của Brazil; nay con số này đã lên gần 70%.

Hai tập đoàn dầu khí lớn của Trung Quốc là CNPC và CNOOC vốn đã hiện diện tại Brazil thông qua các liên doanh, nhưng xung đột ở Trung Đông đã khiến mối quan hệ này phát triển nhanh và sâu sắc hơn.

Dầu chất lượng cao nhưng hạ tầng còn hạn chế

Một trong những điểm mạnh của dầu Brazil nằm ở chất lượng. Các mỏ dầu ngoài khơi khổng lồ được phát hiện gần Rio de Janeiro trong khoảng hai thập niên qua được đánh giá là một trong những trữ lượng triển vọng nhất thế giới.

Loại dầu "tiền muối" được khai thác ở vùng biển siêu sâu Đại Tây Dương có chất lượng rất cao. Theo ông Adel El Gammal, đây là loại dầu nhẹ, hàm lượng lưu huỳnh thấp và có chất lượng gần tương đương dầu Brent. Trái lại, dầu Venezuela rất nặng và khó tinh chế hơn.

Theo Samuele Furfari, giáo sư địa chính trị năng lượng tại Đại học Tự do Brussels, chính phủ Brazil cũng đang thúc đẩy thăm dò tại "vành đai xích đạo" - khu vực địa chất kéo dài từ bờ biển Amazon của Brazil tới Guyana. Ông cho rằng đây là một "miền đất hứa" mới vì khu vực này chứa nguồn tài nguyên dầu mỏ rất lớn.

Đây là lợi thế đáng kể trong bối cảnh thị trường thế giới đang tìm kiếm các loại dầu dễ tinh chế.

Tuy nhiên, Brazil vẫn đối mặt với nhiều rào cản khiến việc tăng sản lượng nhanh chóng trở nên khó khăn. Theo ông Adel El Gammal, muốn tăng khai thác thì cũng phải tăng công suất lọc dầu, trong khi đây lại là một trong những điểm yếu của Brazil vì năng lực hiện nay còn khá hạn chế.

Ngoài ra còn có vấn đề mà các nhà kinh tế gọi là "độ co giãn thấp" của ngành dầu khí. Nói cách khác, rất khó để tăng mạnh sản lượng trong ngắn hạn nếu không có thêm đầu tư và mở rộng cơ sở hạ tầng.

Chuyên gia Samuele Furfari cũng đồng tình với nhận định này. Ông nhấn mạnh rằng ngành dầu khí luôn vận hành theo tầm nhìn dài hạn: Những quyết định đưa ra hôm nay thường chỉ phát huy tác dụng sau khoảng mười năm. Bất kỳ sự gia tăng đáng kể nào về công suất đều đòi hỏi các khoản đầu tư hàng tỷ USD và những dự án kéo dài trong nhiều năm.

Một nghịch lý môi trường?

Nhờ xuất khẩu dầu tăng mạnh, Tổng thống Lula muốn tiếp tục tận dụng lợi thế này. Trong những tháng gần đây, chính phủ của ông liên tục phát đi các tín hiệu ủng hộ ngành dầu khí. Petrobras tiếp tục khai thác các mỏ dầu ngoài khơi khổng lồ, còn chính phủ Brazil vừa thông báo khởi động lại hoạt động khoan tại mỏ Urucu ở Amazon sau hơn 10 năm đình trệ.

Điều này có vẻ mâu thuẫn với hình ảnh một nhà lãnh đạo muốn trở thành biểu tượng trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, theo ông Adel El Gammal, đây chủ yếu phản ánh những thực tế kinh tế mà Brazil phải đối mặt. Ông cho rằng Lula ủng hộ chuyển đổi năng lượng, nhưng đồng thời đang lãnh đạo một quốc gia khai thác dầu mỏ. Petrobras là trụ cột của nền kinh tế Brazil và ảnh hưởng đến hầu hết các lĩnh vực kinh tế trong nước.

Một yếu tố khác là đặc thù chính trị của Brazil. Đây là quốc gia có hệ thống quản trị phân quyền mạnh, nên ngay cả với cương vị Tổng thống, ông Lula cũng không có toàn quyền quyết định mọi vấn đề.

Theo ông Adel El Gammal, ông Lula phải liên tục đàm phán và tìm điểm cân bằng với chính quyền các bang, phe đối lập và các nhóm lợi ích tài chính có ảnh hưởng lớn trong nước. Tất cả những yếu tố này đều hạn chế dư địa hành động của ông.

Về phần mình, ông Samuele Furfari cho rằng việc Brazil đẩy mạnh khai thác dầu không có gì phi lý. Theo ông, mọi quốc gia đều muốn nâng cao mức sống cho người dân, và khi sở hữu tài nguyên thì họ sẽ tìm cách khai thác chúng. Ông xem đây là bước phát triển tự nhiên của một đất nước giàu tiềm năng về nông nghiệp, thủy năng và năng lượng.

Sự kết thúc của một thị trường "độc quyền chi phối"

Vượt ra ngoài câu chuyện của Brazil, khủng hoảng eo biển Hormuz cho thấy một sự thay đổi sâu sắc hơn trong thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo ông Samuele Furfari, thế giới ngày nay đã trở thành một thị trường "phi cực", không còn bị chi phối bởi một nhóm nhỏ quốc gia khai thác dầu. Thay vào đó, đây là thị trường phân tán hơn, nơi mỗi nhà khai thác đều có cơ hội tìm được vị trí riêng.

Ông xem việc OPEC mất dần ảnh hưởng là biểu tượng của sự thay đổi này. Theo ông, việc United Arab Emirates rời khỏi một số cơ chế hợp tác của OPEC cho thấy các nước khai thác đã nhận ra rằng thế giới đã thay đổi và mô hình cũ không còn phù hợp như trước.

Đây là tin tích cực đối với Brazil, nhưng cơ hội này cũng có giới hạn. Câu hỏi lớn hiện nay là khủng hoảng hiện tại sẽ kéo dài bao lâu.

Căng thẳng tại eo biển Hormuz mang lại cơ hội trước mắt cho Brazil, nhưng không có gì đảm bảo lợi thế này sẽ tồn tại lâu dài.

Brazil có thể hưởng lợi từ một giai đoạn thuận lợi, nhưng cạnh tranh đang gia tăng trên toàn cầu. Các nước như Guyana, Angola, Mozambique, Azerbaijan và Canada cũng đang tìm cách mở rộng vị thế trên thị trường dầu mỏ thế giới.

Khi ngày càng có nhiều nhà khai thác mới tham gia thị trường, lợi thế khan hiếm mà Brazil đang được hưởng sẽ dần suy giảm. Dù vậy, thị trường dầu mỏ vẫn mang tính chu kỳ rất cao và cực kỳ nhạy cảm với các biến động địa chính trị.

Tìm hiểu các quy định mới của Iran về quá cảnh qua eo biển Hormuz

Ba lý do khiến giá dầu xuống dưới 100 USD/thùng

Eo biển Hormuz sẽ mở cửa trở lại với chế độ thu phí mới?