Khơi dậy sự sẻ chia, mở lối hòa nhập cho người tự kỷ

Trong bối cảnh đó, thông điệp năm nay tiếp tục nhấn mạnh quyền được sống độc lập, được kiến tạo cuộc đời và đóng góp cho xã hội của người tự kỷ. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres khẳng định: người tự kỷ cũng như bất kỳ ai, cần được trao cơ hội để làm chủ tương lai của chính mình.

(Ảnh minh họa: Internet)

Thế nhưng, thực tế đang đặt ra một thách thức không nhỏ. Số lượng trẻ đa dạng thần kinh mức độ nặng, với những hành vi tự hại như đập đầu vào tường, cắn, xé da, hoặc xâm hại người khác khi bước vào tuổi vị thành niên đang ngày càng gia tăng. Cùng với đó, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội vô tình trở thành “mảnh đất màu mỡ” làm gia tăng rối loạn cảm xúc, rối loạn hành vi ở nhóm trẻ vốn đã nhạy cảm với các kích thích. Gánh nặng ấy đè nặng lên từng gia đình, dòng họ, và trở thành một bài toán xã hội cần lời giải đáp.

Trong tinh thần Phật giáo “cứu khổ, ban vui” và hướng đến sự giải thoát ngay trong đời sống hiện tại, một hướng tiếp cận đã và đang cho thấy hiệu quả chuyển hóa thực tiễn chính là sự kết hợp giữa trí tuệ Phật giáo và phương pháp khoa học thần kinh, được triển khai qua mô hình Mái chùa Đa dạng Thần kinh. Nơi đây, những hành vi tưởng chừng “bất trị” mà các phương pháp truyền thống chữa trị hành vi bó tay.

Dưới góc nhìn của hệ sinh thái Tâm Việt, những "tật thái quá" không bị coi là khiếm khuyết vĩnh viễn, mà là các chỉ dấu năng lượng cao bị tắc nghẽn hoặc phát triển lệch pha. Đây chính là nguyên liệu thô vô cùng quý giá để rèn giũa nên những nhân tài kiệt xuất thông qua quá trình chuyển hóa đặc thù.

Không chỉ là nhận thức, mà là hành động

Tự kỷ là một dạng rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến giao tiếp, hành vi và tương tác xã hội. Theo ước tính, cứ 100 trẻ em thì có 1 trẻ nằm trong phổ tự kỷ - một con số cho thấy đây là vấn đề toàn cầu, đòi hỏi sự quan tâm dài hạn và có hệ thống.

Ba thầy trò Việt, Chức, Hưng tham gia hội thảo và biểu diễn tại New Delhi.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất mà người tự kỷ phải đối mặt không chỉ là những hạn chế về phát triển, mà còn đến từ định kiến xã hội. Nhiều gia đình vẫn coi tự kỷ là “gánh nặng”, trong khi thực tế, nếu được hỗ trợ đúng cách, người tự kỷ hoàn toàn có thể phát triển năng lực riêng và đóng góp cho cộng đồng.

Do đó, cách tiếp cận hiện nay đang chuyển dịch từ “chữa trị” sang “thấu hiểu và đồng hành”, lấy con người làm trung tâm thay vì chỉ nhìn nhận dưới góc độ bệnh lý.

Mô hình tích hợp: Từ khoa học đến giá trị tinh thần

Một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận mới là sự kết hợp giữa khoa học thần kinh và các giá trị tinh thần, tiêu biểu là mô hình “Mái chùa Đa dạng Thần kinh”. Mô hình này hướng tới việc tạo ra môi trường bao dung, nơi những người có hệ thần kinh đặc thù được chấp nhận, được nuôi dưỡng và phát triển toàn diện.

Khác với các phương pháp can thiệp thuần túy, mô hình này không chỉ tập trung vào cải thiện hành vi mà còn chú trọng đến đời sống nội tâm, giúp người tự kỷ tìm thấy sự cân bằng, tự tin và ý nghĩa sống.

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp từng bị coi là “khó can thiệp” đã có sự thay đổi tích cực khi được đặt trong môi trường phù hợp - nơi có sự kết hợp giữa kỷ luật, yêu thương và định hướng đúng đắn.

Tại Mái chùa Đa dạng Thần kinh, những người trẻ như Nguyễn Khắc Hưng, Phạm Thành Nam, Phúc, Sinh từng có giai đoạn mất cân bằng nghiêm trọng, có nguy cơ cao về hành vi tự hại và xâm hại. Nhờ kiên trì tu tập theo pháp môn VEM, các em đã không chỉ thoát khỏi những hành vi ấy mà còn xác lập nhiều kỷ lục Guinness thế giới.

Hành trình của các em là bằng chứng sống cho thấy: một hệ thần kinh từng bị coi là “bất trị” có thể được điều trị hiệu quả khi hội đủ ba yếu tố: phương pháp đúng - môi trường an toàn - sự đồng hành của cộng đồng giác ngộ. Các em không chỉ là học trò, mà trong tinh thần bài báo này, có thể gọi các em là những “bậc chứng ngộ” - những vị thầy sống động, để các gia đình đang mang nặng gánh lo có thể nhìn vào mà tin rằng: “Giải thoát là có thật”, “Cứu một mạng người phúc đẳng hà sa”.

Ông Hiroshi Takemori tới thăm và tặng quà cho trẻ tự kỷ nặng.

“Chúng tôi vô cùng xúc động khi được chứng kiến sự nỗ lực và ánh sáng trong từng ánh mắt, từng biểu hiện của các em nhỏ. Sự tận tâm và tình yêu mà quý vị dành cho các em thực sự khiến chúng tôi vô cùng kính trọng. Đồng thời, chúng tôi cũng xin trân trọng cảm ơn quý vị đã gửi đến một thông điệp vô cùng chân thành và đầy ý nghĩa. Điều mà chúng tôi coi trọng không chỉ là hỗ trợ về mặt y tế. Chúng tôi mong muốn tạo ra một môi trường mà các em có thể nghĩ rằng: “Tôi muốn cố gắng điều trị” “Tôi muốn quay lại trường học” “Tôi muốn trở thành một người như thế này trong tương lai” - ông Hiroshi Takemori, Chủ tịch Hiệp hội Quốc tế Châu Á về Rối loạn Phát triển & Nghiên cứu Y khoa (AISDDR), CEO COCA Inc. cho biết.

Từ “gánh nặng” đến nguồn lực xã hội

Cách nhìn nhận người tự kỷ đang dần thay đổi, từ đối tượng cần hỗ trợ sang một phần của sự đa dạng xã hội. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các nền kinh tế hiện đại ngày càng đề cao tính sáng tạo, tư duy khác biệt và khả năng tập trung cao - những đặc điểm mà nhiều người tự kỷ sở hữu.

Thực tế đã ghi nhận không ít trường hợp người tự kỷ đạt thành tích nổi bật trong các lĩnh vực như nghệ thuật, công nghệ hay khoa học. Điều đó cho thấy, vấn đề không nằm ở năng lực, mà ở việc xã hội có tạo đủ điều kiện để họ phát huy hay không.

Cần một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện

Để người tự kỷ thực sự hòa nhập, cần một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, bao gồm gia đình, nhà trường, cộng đồng và chính sách xã hội. Trong đó, can thiệp sớm vẫn là yếu tố then chốt giúp cải thiện khả năng giao tiếp, hành vi và kỹ năng sống của trẻ.

Song song với đó, việc xây dựng môi trường giáo dục hòa nhập, tạo cơ hội việc làm và nâng cao nhận thức cộng đồng là những trụ cột không thể thiếu.

Quan trọng hơn, cần thay đổi cách nhìn: không coi tự kỷ là khiếm khuyết cần loại bỏ, mà là một dạng khác biệt cần được thấu hiểu và tôn trọng.

Đào tạo & biểu diễn tại Đại học Yoga S-VYASA, Bangalore, Ấn Độ.

Hướng tới một xã hội bao dung và phát triển bền vững

Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ vì thế không chỉ là một sự kiện mang tính biểu tượng, mà còn là lời kêu gọi hành động mạnh mẽ: xây dựng một xã hội bao dung, nơi mọi cá nhân - dù khác biệt - đều có cơ hội phát triển và đóng góp.

Trong bối cảnh phát triển bền vững đang trở thành mục tiêu toàn cầu, việc bảo đảm quyền lợi và phát huy tiềm năng của người tự kỷ không chỉ là trách nhiệm xã hội, mà còn là một nguồn lực quan trọng cho tương lai.

Từ “gánh nặng” đến “giá trị”, hành trình thay đổi nhận thức về tự kỷ chính là thước đo của một xã hội nhân văn - nơi không ai bị bỏ lại phía sau.