Hiệu sách cũ ở Hà Nội: Nơi thời gian ngưng đọng qua từng trang giấy

Những "chứng nhân" mang mùi giấy ố vàng

Khác với các nhà sách hiện đại ngập tràn ánh sáng và những ấn phẩm lấp lánh, bước vào một hiệu sách cũ là bước vào một không gian ngưng đọng. Ở đó có mùi hăng hắc, ngai ngái nhưng rất đỗi thân thương của giấy sờn và mực in đã nhiều thập kỷ. Người đọc đến đây không chỉ để tìm một đầu sách cụ thể mà còn để khám phá, để bất ngờ bắt gặp một cuốn sách đã ngừng tái bản, hay một tài liệu từng thuộc về thư viện, cơ quan hoặc một gia đình nào đó.

Mỗi cuốn sách cũ là một "chứng nhân" của thời gian với những dòng ghi chú bên lề, nét bút của chủ nhân cũ, con dấu đã phai màu hay những trang giấy ngả vàng theo năm tháng. Chính những dấu vết ấy tạo nên giá trị độc bản mà sách mới khó có thể mang lại. Bởi ngoài tri thức, sách cũ còn phản ánh đời sống xã hội và văn hóa của từng giai đoạn lịch sử. Đối với nhiều nhà nghiên cứu hay người sưu tầm, hiệu sách cũ là kho tàng vô giá để tìm kiếm những tư liệu hiếm hoi mà thị trường hiện nay không còn phát hành.

Bên trong một hiệu sách nổi tiếng nằm trên phố Đinh Lễ (Hà Nội). Đây không chỉ là nơi bán sách mà còn "bán" cả thời gian, không gian cho những người đam mê sách cũ hoặc đơn giản chỉ tìm một nơi thật sự yên tĩnh để đọc sách.

Hai huyền thoại của "làng" sách cũ Thủ đô

Nói đến sách cũ Hà Nội, những người sành sỏi không thể không nhắc tới hai địa chỉ mang tính biểu tượng, gắn liền với hai nhân vật lịch sử đã cống hiến cả đời cho việc gìn giữ tri thức.

Đầu tiên là hiệu sách tại số 5 phố Bát Đàn, nơi gắn liền với cố học giả Phan Trác Cảnh - người được giới yêu sách kính trọng tôn xưng là "vua sách cũ Hà Nội". Ông vốn là cán bộ khoa Văn của Trường đại học Tổng hợp Hà Nội và bắt đầu treo biển bán sách cũ trước cửa nhà từ năm 1983 sau khi về hưu. Bằng tình yêu mãnh liệt với sách, ông đã rong ruổi sưu tầm và tích lũy được hàng chục tấn sách, báo trong nhà. Ông Cảnh không chỉ yêu sách, nâng niu sách mà còn là người đọc nhiều, hiểu biết sâu rộng, biết rõ giá trị của từng cuốn sách và biết nên bán cho ai. Do đó, các nhà nghiên cứu và người sưu tầm luôn dành cho ông sự kính trọng tuyệt đối.

Dù ông đã qua đời vào tháng 5/2023 ở tuổi 88, nhưng di sản vĩ đại ấy không hề mất đi. Anh Phan Anh, con trai ông, một cựu cán bộ ngân hàng, đã quyết định đứng ra kế nghiệp cha. Nhớ lại lời dặn của cha rằng một cuốn sách cũ là chứng nhân lịch sử và cần được trân trọng như một phần hồn phố, anh Phan Anh đã tiếp nối công việc này như một lời hứa thiêng liêng, giữ cho ngọn lửa tri thức tại số 5 Bát Đàn tiếp tục cháy sáng.

Địa chỉ thứ hai mang đậm dấu ấn lịch sử là hiệu sách cũ tại ngõ 180 phố Bà Triệu của ông Lương Ngọc Dư. Xuất hiện từ giữa thập niên 1980, thời điểm nền xuất bản đang chuyển mình, hiệu sách này đã trở thành điểm đến quen thuộc của giới trí thức. Ít ai biết, ông Dư là hậu duệ của "hiệu Đức Hiên", một nhãn hàng vô cùng nổi tiếng ở Hà Thành từ trước năm 1954.

Không gian hiệu sách của ông hẹp đến mức khách lạ phải nghiêng người len vào để không làm rơi những hàng kệ sách cao bằng hai thân người. Nhiều người ví ông Dư là một "gã gàn dở" hay "kẻ ngông" vì tính cách bộc trực, đôi khi sẵn sàng "đuổi thẳng cổ" những vị khách không biết tôn trọng sách, nhưng sâu thẳm bên trong, ông là một người nâng niu từng trang giấy cũ.

Hiệu sách của ông không trưng bày sách ra mặt tiền nhưng vẫn thu hút những người mê sách trong nước và cả các nhà nghiên cứu nước ngoài tìm đến. Cả ông Cảnh và ông Dư đều không coi việc bán sách là để làm giàu, mà với họ, đó là thú chơi, là cái đạo của đời người, là hành trình lưu giữ thế thái nhân tình qua từng con chữ.

Văn hóa đọc của người trẻ: Đi tìm chiều sâu giữa nhịp sống số

Trong dòng chảy của công nghệ số, việc đọc sách đã có nhiều thay đổi to lớn. Chỉ với một chiếc điện thoại hay máy tính bảng, hàng nghìn đầu sách điện tử có thể được tiếp cận ngay lập tức trong vài giây, và các nền tảng trực tuyến giúp việc mua sách trở nên vô cùng tiện lợi. Tưởng chừng sự tiện lợi tối đa này sẽ khiến người trẻ quay lưng lại với những cuốn sách giấy lấm lem bụi thời gian, nhưng thực tế lại đang chứng minh một xu hướng vô cùng thú vị.

Sự phát triển của công nghệ số không làm mất đi sức hút của những hiệu sách cũ đối với giới trẻ. Nhiều người trẻ ngày nay tìm đến các không gian này không chỉ để mua sách với giá cả phải chăng mà còn để tìm kiếm một trải nghiệm khác biệt, một chốn bình yên hiếm hoi giữa nhịp sống hiện đại ồn ào. Khi thế giới ảo quá nhanh và ngập tràn thông tin ngắn hạn, giới trẻ bắt đầu cảm thấy muốn chậm lại và hướng vào chiều sâu.

Nhiều em nhỏ được bố mẹ hướng dẫn cũng đã tới những hiệu sách cũ, chưa phải để đọc hiểu, mà để làm quen với văn hoá đọc sách - có lẽ đang dần mai một trong cuộc sống hiện đại.

Thay vì những cú lướt màn hình, họ dành hàng giờ lật giở từng chồng sách, kiên nhẫn tìm kiếm những cuốn sách phù hợp với sở thích. Việc chạm tay vào trang giấy nhám, ngửi mùi mực in phai màu mang lại cảm giác chân thực. Việc tìm được một cuốn sách quý đối với người trẻ giờ đây giống như một cuộc "săn tìm kho báu", nơi niềm vui nằm ở sự tình cờ và cảm xúc rung động khi khám phá ra những giá trị xưa cũ.

Bên cạnh đó, các hiệu sách cũ đã trở thành điểm hẹn văn hóa, nơi những người trẻ tụ họp để bàn luận về văn học, nghệ thuật, lịch sử và chia sẻ niềm vui tìm thấy sách hay. Thông qua sự gắn kết này, tri thức được lan tỏa một cách tự nhiên và gần gũi.

Đằng sau mỗi hiệu sách cũ là những con người đang âm thầm gìn giữ một phần ký ức của Hà Nội. Những chủ hiệu tâm huyết đang duy trì một công việc không mang lại lợi nhuận lớn nhưng dạt dào tình yêu sách và khát vọng bảo tồn. Bằng kinh nghiệm dày dặn, họ không chỉ là người bán hàng mà còn là người kết nối tri thức, sẵn sàng kể lại những câu chuyện ẩn giấu sau mỗi bìa sách – nét đặc thù mà không nền tảng thương mại điện tử nào thay thế được.

Hà Nội có rất nhiều hiệu sách cũ trải khắp các phố phường nội đô nhưng có những hiệu sách mà chỉ người trong "giới" mới biết.

Giữa sự đổi thay không ngừng của đô thị, những hiệu sách cũ vẫn âm thầm gìn giữ một phần ký ức của Hà Nội qua từng trang giấy đã úa màu thời gian. Nơi đây không chỉ là kho tàng tri thức mà còn là không gian gìn giữ hồn phố, bảo tồn giá trị văn hóa bền bỉ của một Thủ đô ngàn năm văn hiến. Việc trân trọng, đồng hành và tạo điều kiện để các hiệu sách tiếp tục tồn tại chính là cách để chúng ta lưu giữ mảnh ghép ký ức đô thị cho hôm nay và mai sau. Để dẫu có đi qua bao thăng trầm, giữa nhịp sống hối hả, Hà Nội vẫn luôn có những khoảng lặng dung dị, đủ sức nhắc nhở người ta về một thành phố giàu chiều sâu văn hóa và tình yêu bất diệt với sách.