Hàn Quốc "mắc kẹt" với bài toán áp trần giá dầu

Việc tiếp tục duy trì trần giá tại Hàn Quốc sẽ làm gia tăng gánh nặng ngân sách và gây thiệt hại cho các nhà lọc dầu, nhưng nếu dỡ bỏ, giá có thể lập tức tăng vọt, làm dấy lên lo ngại rằng khó có thể “hạ cánh mềm”. (Ảnh: AFP)

Việc tiếp tục duy trì trần giá sẽ làm gia tăng gánh nặng ngân sách và gây thiệt hại cho các nhà lọc dầu, nhưng nếu dỡ bỏ, giá có thể lập tức tăng vọt, làm dấy lên lo ngại rằng khó có thể “hạ cánh mềm”.

Tình hình càng phức tạp khi cuộc giằng co giữa chính phủ và các nhà lọc dầu về việc bồi thường thiệt hại cũng đang leo thang.

Chính phủ cho rằng chính sách áp trần giá, được đưa ra từ ngày 13/3, đã giúp giảm biến động ngắn hạn của giá dầu trong nước và góp phần ổn định giá tiêu dùng. Viện Phát triển Hàn Quốc ước tính trần giá đã giúp giảm 0,8 điểm phần trăm lạm phát tiêu dùng trong tháng 3.

“Chính sách cơ bản là sẽ chấm dứt trần giá càng sớm càng tốt khi chiến sự kết thúc hoặc tình hình ổn định”, Bộ trưởng Công nghiệp Kim Jung-kwan phát biểu.

Tuy nhiên, việc xác định thời điểm kết thúc gặp nhiều khó khăn do giá dầu thế giới vẫn biến động mạnh. Dầu Brent có lúc vượt 126 USD/thùng trong phiên giao dịch hôm thứ Năm – mức cao nhất trong bốn năm – trước khi giảm xuống 108,17 USD vào thứ Bảy. Đồng thời, lo ngại về việc tồn kho dầu thô và sản phẩm dầu giảm cũng đang gia tăng, có thể đẩy giá tăng mạnh.

Nếu chiến sự kéo dài đến cuối tháng 6, toàn bộ lượng tồn kho có thể cạn kiệt, Amrita Sen, nhà sáng lập công ty tư vấn Energy Aspects, nói với Financial Times.

“Việc định giá lại bắt đầu từ bây giờ”, bà nói, cho rằng giá dầu Brent kỳ hạn có thể tăng lên 150-200 USD/thùng. “Chúng tôi kỳ vọng cả dầu thô và sản phẩm dầu đều còn dư địa tăng mạnh”, bà nói thêm.

Ngay cả khi khủng hoảng ở Trung Đông lắng xuống, rủi ro biến động giá vẫn chưa biến mất.

Theo Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng, mức tăng giá bị kìm nén tích lũy kể từ đợt áp trần thứ hai ngày 27/4 hiện vào khoảng 125 won/lít đối với xăng, 628 won/lít đối với dầu diesel và 573 won/lít đối với dầu hỏa.

Khi dỡ bỏ trần giá, phần giá bị nén này nhiều khả năng sẽ được “xả” cùng lúc, gây ra mức tăng mạnh trong thời gian ngắn - điều khiến chính phủ, vốn ưu tiên kiểm soát giá, phải dè chừng.

Những trường hợp tương tự đã từng xảy ra ở nước ngoài. Tại Pakistan, giá xăng và nhiên liệu khác bị cố định từ tháng 2 đến tháng 5/2022. Sau khi chính sách kết thúc, giá xăng tăng 66%, từ 149,9 rupee/lít lên 248,7 rupee/lít, theo báo cáo của Viện Kinh tế Công nghiệp và Thương mại Hàn Quốc. “Cũng có khả năng mức tăng bật lại sẽ mạnh hơn khi các điều chỉnh giá bị dồn nén được giải tỏa sau khi hệ thống kết thúc”, báo cáo nêu.

Thời gian áp dụng càng dài, gánh nặng ngân sách càng lớn. Chính phủ đã dành 4.200 tỷ won từ quỹ dự phòng trong 6 tháng để bù đắp thiệt hại cho các nhà lọc dầu, nhưng biến động mạnh của giá dầu quốc tế khiến khó ước tính mức lỗ thực tế, đặc biệt là quy mô thiệt hại.

Cuộc tranh cãi giữa chính phủ và các nhà lọc dầu về tiêu chí bồi thường cũng đã bước vào giai đoạn căng thẳng. Chính phủ muốn tính bồi thường dựa trên chi phí khai thác, trong khi ngành lọc dầu yêu cầu tính theo giá sản phẩm.

Các nhà lọc dầu lập luận rằng trong quá trình tinh chế dầu thô, các sản phẩm như LPG, xăng, dầu hỏa và dầu diesel được tạo ra đồng thời, nên rất khó tách riêng chi phí của từng loại.

Nếu tính theo cách các doanh nghiệp mong muốn - lấy chênh lệch giữa giá chuẩn Singapore (MOPS), vốn là tham chiếu cho nguồn cung xăng và dầu diesel, và giá bán trong nước đã bị giảm bởi trần giá - thì mức lỗ sẽ tăng rất lớn.

Một số ước tính cho thấy bốn nhà lọc dầu lớn trong nước - SK Energy (thuộc SK Innovation), GS Caltex, S-OIL và HD Hyundai Oilbank - đã chịu thiệt hại gần 3.000 tỷ won, dựa trên chênh lệch giá và khối lượng bán ra.

Tuy nhiên, chính phủ bác bỏ lập luận của ngành. “Nguyên tắc bồi thường dựa trên chi phí đã được công bố trước khi áp trần, và chúng tôi không cho rằng việc tính lỗ dựa trên MOPS - vốn đã tăng gấp ba do xung đột với Iran - là hợp lý”, một quan chức chính phủ nói. “Về mặt hệ thống, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể tính toán chi phí cho từng sản phẩm”, người này nói thêm.

Theo kế toán Park Dong-heum, vấn đề then chốt là xác định cách tính và phân bổ chi phí theo từng loại nhiên liệu, do đặc thù sản phẩm đồng thời. “Mỗi nhà lọc dầu cũng áp dụng phương pháp tính chi phí tồn kho khác nhau, nên nếu tính hết các yếu tố này, có thể mất khá nhiều thời gian để hoàn tất quyết toán”, ông nói.

Các chuyên gia cho rằng đã đến lúc cần tính đến chiến lược thoát khỏi chính sách này. “Trước khả năng khủng hoảng ở Trung Đông kéo dài và áp lực ngân sách, chính phủ nên cân nhắc giữ trần giá với dầu diesel - chủ yếu phục vụ vận tải và người lao động tự doanh - trong khi dần nâng trần xăng để thu hẹp khoảng cách với giá quốc tế hoặc chỉ dỡ bỏ trần với xăng”, giáo sư kinh tế Kim Hyung-gun của Đại học Quốc gia Kangwon nói. “Giảm sốc bằng các hỗ trợ có chọn lọc như phiếu hỗ trợ hoặc trợ cấp cho nhóm dễ bị tổn thương cũng là một lựa chọn”, ông bổ sung.

Chính phủ cũng đang cân nhắc thời điểm dỡ bỏ chính sách. “Chúng tôi đang xem xét các điều kiện để kết thúc, như việc thu hẹp khoảng cách giữa giá dầu quốc tế và mức trần”, một quan chức cho biết.

Trần giá dầu trong gói trừng phạt mới của EU với Nga thể hiện điều gì?

EU siết chặt trần giá dầu Nga, nhưng vẫn còn các kẽ hở?

Nhật Bản hạ giá trần dầu thô của Nga