Gỡ "điều kiện kinh doanh ẩn", tạo dư địa cho tăng trưởng

Thách thức lớn hiện nay là kiểm soát các "điều kiện kinh doanh ẩn".

Khoảng cách giữa chủ trương cải cách và thực tiễn thực thi vẫn còn rất lớn, khiến doanh nghiệp tiếp tục đối mặt với nhiều rào cản trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây là nhận định được các chuyên gia đưa ra tại Hội thảo "Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp" ngày 9/7.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho biết, sau khi Luật Đầu tư được sửa đổi, số ngành, nghề kinh doanh có điều kiện đã giảm từ 227 xuống còn 198. Chính phủ cũng đang đặt mục tiêu cắt giảm thêm 56 ngành nghề, đưa tổng số xuống còn 142. Trong thời gian ngắn, đã có 11 nghị quyết liên quan đến cắt giảm điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính được ban hành.

Đáng chú ý, Chính phủ cũng yêu cầu chấn chỉnh tình trạng cải cách mang tính hình thức, như việc gộp cơ học các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện chỉ để giảm số lượng trên giấy tờ.

Tuy nhiên, theo ông Đậu Anh Tuấn, kết quả đạt được vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp. "Khoảng cách giữa chủ trương và thực tế vẫn còn rất lớn. Theo tổng hợp của VCCI, doanh nghiệp hiện vẫn phản ánh khoảng 900 khó khăn, vướng mắc trong quá trình hoạt động", ông nói.

Theo đại diện VCCI, các rào cản hiện nay không chỉ xuất phát từ việc cắt giảm điều kiện kinh doanh chưa triệt để mà còn xuất hiện dưới nhiều hình thức mới. Đó là khoảng trống pháp lý khi quy định cũ đã được bãi bỏ nhưng quy định mới chưa kịp ban hành; sự thiếu thống nhất trong cách hiểu và áp dụng pháp luật giữa các địa phương; hay tình trạng chồng chéo giữa các văn bản quy phạm pháp luật.

Đặc biệt, nhiều điều kiện kinh doanh sau khi được bãi bỏ lại được "chuyển hóa" thành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật với yêu cầu khắt khe hơn, khiến chi phí tuân thủ của doanh nghiệp tiếp tục gia tăng.

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, quyết tâm cải cách từ Trung ương đã rất rõ ràng nhưng quá trình tổ chức thực hiện ở các cấp vẫn chưa theo kịp. Thủ tướng Chính phủ cũng đã yêu cầu chỉ tổ chức đối thoại với doanh nghiệp khi các bộ, ngành đã chuẩn bị đầy đủ phương án giải quyết, lấy hiệu quả xử lý kiến nghị làm thước đo thay vì chỉ dừng ở hình thức.

"Điều quan trọng hiện nay là cải cách phải được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương thì chủ trương mới thực sự đi vào cuộc sống", ông nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính), cho rằng thách thức lớn hiện nay là kiểm soát các "điều kiện kinh doanh ẩn" - những rào cản không được quy định rõ trong văn bản nhưng vẫn tồn tại trong quá trình thực thi.

Bà Thảo nhắc lại cuộc rà soát quy mô lớn năm 2016, khi khoảng 6.000 điều kiện kinh doanh được một đơn vị độc lập đánh giá. Trên cơ sở các kiến nghị từ cuộc rà soát này, các bộ, ngành đã cắt giảm khoảng 30% điều kiện kinh doanh hiện hành.

Từ kinh nghiệm đó, bà đề xuất cần thiết lập một cơ chế giám sát độc lập nhằm thường xuyên rà soát, đánh giá việc thực thi các điều kiện kinh doanh.

"Khi có một tổ chức độc lập đứng ra giám sát sẽ hình thành cơ chế giám sát chéo hiệu quả. Doanh nghiệp có cơ hội phản ánh những bất cập, còn các cơ quan quản lý cũng chủ động hơn trong việc rà soát, cắt giảm các rào cản không cần thiết", bà Thảo phân tích.

Theo bà, chỉ khi xây dựng được cơ chế giám sát minh bạch và độc lập, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh mới thực sự đi vào thực chất, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Về giải pháp, ông Đậu Anh Tuấn đề xuất tập trung vào hai nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Thứ nhất là tiếp tục nâng cao chất lượng thể chế và đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Theo ông, hiện nay việc soạn thảo chính sách chủ yếu vẫn do các cục, vụ thuộc cơ quan quản lý nhà nước thực hiện, nên việc chủ động đề xuất cắt giảm quyền quản lý hoặc tăng trách nhiệm của chính cơ quan quản lý còn gặp nhiều hạn chế. Vì vậy, cần tăng tính độc lập trong quá trình xây dựng chính sách để các quyết sách được thiết kế trên cơ sở lợi ích chung của nền kinh tế.

Thứ hai, cần đẩy mạnh cải cách hoạt động quản lý chuyên ngành, nhất là kiểm tra chuyên ngành trong thông quan. Hiện nhiều bộ, ngành cùng tham gia kiểm tra đối với một lô hàng, làm phân tán nguồn lực và gia tăng đáng kể chi phí tuân thủ của doanh nghiệp. Theo ông, việc đơn giản hóa và thống nhất đầu mối quản lý sẽ góp phần giảm gánh nặng thủ tục, nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế.

Chủ tịch VCCI Phạm Tấn Công: Rất nhiều quy định gây khó cho doanh nghiệp chưa được xử lý

Sắp kiểm tra bốn doanh nghiệp xăng dầu về điều kiện kinh doanh, phân phối

Bộ Công Thương yêu cầu cắt giảm tối thiểu 30% điều kiện kinh doanh trong tháng 8

Bộ Công Thương cắt giảm 367 điều kiện kinh doanh trong 6 tháng đầu năm